Təhlil

İrəvan ermənilərə necə verildi

Mayın 29-u Azərbaycanın tarixi torpağı olan İrəvan quberniyasının ermənilərə verildiyi gündür. Bu, necə və niyə baş vermişdi?

AzVision.az qarşıdakı günlərdə yeni tariximizin ən dramatik məqamı ilə bağlı materialları oxucularına təqdim edəcək.

Qərbi Azərbaycan torpaqlarının verilməsi üçün zəmin Birinci Dünya müharibəsi illərində yaradılmışdı. Şərqi Anadolunu ələ keçirmək üçün hücuma keçən Rusiya ordusunun tərkibində 150 min erməni əsgəri var idi. 1917-ci ilin noyabrında Rusiyada hakimiyyət çevrilişindən sonar rus qoşunları silah-sursatı erməni komandirlərinə təhvil verərək, geri çəkilir. Bundan sonra 1918-ci ilin mart soyqırımı ilə kulminasiyasına çatan talanlar başlayır.

Erməni qambiti

Daşnaksütyun üzvləri. 20-ci əsrin əvvəlləri

Siyasətçilər də şahmatçılar kimi öz gedişlərini hesablayırlar. Bu baxımdan erməni siyasətçilərinin də fəaliyyətində məntiqi ardıcıllıq sənəti sezilir.

1921-ci ilin ortalarında Zəngəzurun Ermənistana birləşdirilməsi başa çatdı.

Zengezur-xeritesi

Rusiyada fevral inqilabının qələbəsindən ruhlanan ermənilər millətlərin «təyin-müqəddərat hüququ» adı altında Türkiyənin şərq vilayətləri, şimali və Cənubi Azərbaycanın əraziləri hesabına öz dövlətlərini yaratmağa girişdilər. Onların iddia etdikləri ərazilərin etnik tərkibinə nəzər salaq, hələ 1832-ci ildə İrəvan əyaləti əhalisinin 49,877 nəfəri azərbaycanlı, 20,073 nəfəri yerli erməni idi. 45,207 erməni isə Türkmənçay müqaviləsindən sonra məqsədli şəkildə İrəvana köçürülmüşdü. Ə.Topçubaşovun Paris sülh konfransının sədrinə və müttəfiqlərə göndərdiyi 1919-cu il tarixli etiraz notasında isə göstərilirdi ki, Şərur-Dərələyəzdə azərbaycanlılar əhalinin 72,3 faizini, Sürməlidə 68 faizini, İrəvanda isə 60,2 faizini təşkil edirdi.