Azərbaycan tarixçiləri ermənilərin ərazilərimizə köçürülməsi haqqında

tarixçilər

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Güntəkin Nəcəfli: “…İlk yerləşmələr məhz Osmanlı-Səfəvi müharibələri zamanı baş verdi. Amma geniş surətdə ermənilərin Azərbaycan ərazisində yerləşdirilməsi 1828-ci il Türkmənçay və 1829-cu il Ədirnə müqaviləsi ilə bağlıdır. Türkmənçay müqaviləsinin 15-ci, Ədirnə müqaviləsinin isə 12-ci maddəsinə uyğun olaraq ermənilər kütləvi şəkildə işğal edilmiş Azərbaycan torpaqlarına köçürüldü.

Ermənilərin dövlət qurma arzuları ilə eyni vaxtda çar Rusiyası bölgədə öz maraqları ilə ön plana çıxmışdı

Rəssam Frans Rubo 1722-ci il
Rəssam Frans Rubo 1722-ci il

…Ermənilərin Cənubi Qafqazda dövlət qurma istəkləri ilk dəfə XVI əsrin sonu XVII əsrin əvvəllərində baş qaldırmışdır. Eçmiədzin erməni kilsəsinin bu bölgədə olması ermənilərin İrəvan xanlığı və ona yaxın ərazilərə xüsusi əhəmiyyət vərməsinə səbəb olmuş, onlar bu bölgəni müqəddəs bir yer olaraq qəbul etmiş və bütün diqqətlərini buraya yönəltmişlər.

Sovet dövründə Dağlıq Qarabağ əhalisinin etnik tərkibi necə idi?

Şuşa-panorama-1

Sovet dövründə DQMV-ində etnik tərkibin necə olduğu barədə aydın təsəvvür əldə etmək üçün 1923-cü il iyulun 7-də DQMV-nin yaradılmasına kimi buradakı etnik və siyasi vəziyyəti öyrənmək lazımdır. Belə ki, I Dünya müharibəsi davam etdiyi zaman, 1916-cı ildə çar Rusiyasının həyata keçirdiyi siyahıyaalmalara görə Şuşa qəzasında əhalinin ümumi sayı 171.954 nəfər olmuşdur: onların 77.189 nəfərini azərbaycanlılar, 94.785-i isə ermənilər təşkil etmişdir.  1917-ci ilin oktyabrında baş verən bolşevik çevirilişindən sonra hakimiyyəti ələ keçirən bolşeviklər Leninin rəhbərliyi altında birtərəfli qaydada I Dünya müharibəsindən çıxdığı üçün rus ordusundan tərxis edilən erməni quldur dəstələri ilə birlikdə Azərbaycana eləcədə Qarabağa soxuldular. Onlar Qarabağın azərbaycanlı əhalisini məhv edərək, buranı yeni yaradılmış Ararat respublikasına birləşdirmək istəyirdilər. Bu məqsədlə 1918-1919-cu illərdə Qarabağ bölgəsində 150 azərbaycanlı kəndinin əhalisi məhv edildi. Bu dövrdə ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdiyi soyqırımların qarşısı general Nuru paşanın rəhbərliyi altında türk ordusunun və yerli Azərbaycan əlahiddə ordusunun birgə səyləri ilə alındı. Osmanlı və Azərbaycan əsgərlərini birləşdirən Qafqaz İslam Ordusu 1918-ci il sentyabr 15-də Bakını azad edərkən Gəncə-Bakı istiqamətindəki yol boyu məntəqələri, sonra da Qarabağı erməni quldur dəstələrinin işgalından azad etdi. Bu hadisələr zamanı Qarabağda yaşayan çox sayda azərbaycanlı baş verən qırğınlarda ev-eşiyindən didərgin düşdü və öldürüldü.

“Erməni məsələsi” necə yarandı?

Şuşa

Ermənilər Şimali Azərbaycan torpaqlarına xüsusi məqsədlə, yəni onlara daimi vətən yaratmaq niyyəti ilə köçürülürdü. Bu çirkin siyasətin həyata keçirilməsində Rusiya ordusunda xidmət edən erməni zabitləri fəal iştirak edirdilər. Erməni generalları öz məqsədlərini açıq bəyan etməkdən çəkinmirdilər.