Söhbət

Nazim Mustafa: “Həm 1918-ci il soyqırımı zamanı, həm də birinci Qarabağ müharibəsində ermənilər eyni istiqamətlərdən hücum edirdilər”

Tarixçi alim Nazim Mustafa Prezident Kitabxanasının şöbə müdiri, Azərbaycan MEA Tarix İnsitutunun əməkdaşıdır. Qarabağın, Naxçıvanın və İrəvan xanlığının tarixinə dair silsilə əsərlərin müəlliflərindən biri kimi Azərbaycan Dövlət Mükafatına layiq görülüb. 1905-1906-cı il soyqırımını əsas tədqiqatçılarındandır.

Məhəmmədəli Qəribli: “Azərbaycan jurnalistikasının çiçəklənmə dövrü 1990-cı illərə təsadüf edir.”

Müsahibimiz azinforum.az saytının təsisçisi və baş redaktoru Məhəmmədəli Qəriblidir.

 

–  Məhəmmədəli müəllim, sanki bir çox ciddi mövzular mediada arxa planda qalıb. Ciddi mövzuları avansəhnəyə gətirmək üçün media quruluşlarının rəhbərləri nə edə bilərlər?

 

– Həqiqi jurnalistika ilə məşğul olan, onun təəssübünü çəkən, fəaliyyəti məhz bununla bağlı olan hər bir kəsi bu sual çox düşündürür. Amma buna bir qədər kompleks yanaşmaq lazımdır. Yaşımız elədir ki, sovet dövrü mediası ilə indiki media arasında müqayisə apara bilirik. Görürük ki, bu iki dövr mediası arasında kəskin fərq mövcuddur. Məsələn, gəlin biz kriminal mövzunu götürək. Adama elə gəlir ki, əvvəllər bu qədər kriminal hadisələr baş vermirdi. Əlbəttə, indi əhalinin sayı artıb, şəhərlər inkişaf edib, müvafiq olaraq kriminal hadisələr də çoxalıb. Sovet dövründə də kriminal hadisələr baş verirdi, amma Azərbaycan mətbuatı nəzarət altında olduğundan, xəbərlər süzgəcdən keçirilib və mediaya daşınmayıb. Qeyri-ciddi mövzuların mediada bu qədər geniş yayılmasını şərtləndirən əsas səbəblərdən biri, vətəndaş jurnalistikasının geniş inkişaf etməsi ilə bağlıdır. Bu gün texniki vəsait və sosial şəbəkələr az qala hər kəsə jurnalist fəaliyyəti ilə məşğul olmaq imkanı verir. Balaca bir xəbər və şəkil böyük bir məzmundan xəbər verə bilər. Və əsl jurnalistika üçün xammal rolu oynayar. Son 5 il ərzində görünür ki, vətəndaşların bu işə meyli artıb. Tutaq ki, bir nəfər damdan özünü atmaq istəyir, jurnalistlər xəbər tutana kimi bu barədə xəbər, foto və video artıq sosial şəbəkələrdə yayılır. Hətta elə olur ki, jurnalistlər həmin xəbəri vətəndaşın Facebook profilindən, bloqundan və Youtube kanalından götürüb, yayırlar. Bu gün xəbər saytlarının bolluğudur, hətta ifrat dərəcədə çoxalıb. Amma saytların ixtisaslaşmasında problem var. Məsələn, əvvəllər ictimai-siyasi, hüquq qəzetləri olurdu. İndi isə hər kəs hər şeydən yazır. Siyasi ağırlıqlı xəbər saytları, bizim lazımsız saydığımız xəbərləri verməyəndə, həmin sayta giriş sayı kəskin surətdə aşağı düşür və rəqabətdə uduzur. Qəzetdə çərçivə var. Mən ilk gündən qəzet jurnalistikası ilə məşğulam və bilirəm ki, 16 səhifəlik qəzetdə hansı mövzuya neçə səhifə veriləcək. İstəsək də, əhəmiyyətli mövzunu kənara qoyub, qeyri-əhəmiyyətlini sala bilmirik. Saytlarda isə belə “baryer”lər yoxdur.

 

   Yaxşı qeyd etdiniz ki, qəzetdə ənənəvi bölgü var. Rəsmi xəbərlər, ictimai-siyasi, iqtisadi, mədəni, idman və hava haqqında xəbərlər bir-birinin ardınca gəlir. Kriminal xəbər də olsun, şou-biznes xəbərləri də, amma axı ciddi mövzulr çox az işıqlandırılır.

 

– Təəssüf ki, mediaya təsadüfən gələnlərin sayı çoxdur. Mediaya tramplin kimi baxanlar da var. Yaxud bütün bu əziyyətlərə qatlaşıb qalanlar da var. Məncə, Azərbaycan jurnalistikasının çiçəklənmə dövrü 1990-cı illərə təsadüf edir. Əvvəlki entuziazm indiki jurnalistlərdə yoxdur. Hərçənd indiki jurnalistlərin əvvəlkilərlə müqayisədə əmək haqları da çoxdur, texniki imkanları da genişdir. İndiki jurnalistlərin həvəsləri yoxdur. Düşünürəm ki, onları redaktorlar stimullaşdırmalıdır. Üstəlik kadr qıtlığı da var. Bütün ürəyimizdən keçənləri edə bilmirik. Amma imkanları geniş, kadrları çox olan media quruluşları, təsisatları da bəzən bunları etmir. Dediyiniz çatışmamazlıqları görə mən daha çox həmin saytları qınayıram. Bu baxımdan məsuliyyət də həmin saytı yönədən jurnalistlərin üzərinə düşür. Dediyiniz kimi, bu gün biz mediada ciddi yazıların, araşdırmaların və hətta reportajların qıtlığını müşahidə edirik.

 

– Ənənəvi olaraq auditoriya da  günahlandırılır.  Məsələn, hansısa redaktor deəy bilər ki, qanuni oğrularla bağlı yazdıqları yazını 50 min nəfər, ciddi yazını isə təqribən 500 nəfər oxuyur. Üstəlik ciddi yazıların yazılmasına çeşidli tabular da mane olur.

 

–  Mən bununla bağlı bir məsələyə toxunmaq istəyirəm. Mən fəal Facebook istifadəçisiyəm. Hər gün də müəyyən şərhlər yazıram və bölüşürəm. Bir gün tanıdığım bloger yazdı ki, məndən müsahibə götürmək istəyir. Mövzunu öyrəndim, cavab verdi ki, mənim   Facebook fəaliyyətimlə maraqlanır. Deməli, müsahibəni çəkir və öz Youtube kanalında yerləşdirir. Gəldi, oturduq, söhbət etdik. Qoca-Fədayə Laçın olayları həmin dövrdə aktual idi. Müxtəlif suallardan sonra, dedi ki, Qocanın qatardan qaçması ilə bağlı mənim statusumu oxuyub. Mən  yazmışdım ki, onun qaçmasında “konvoy”ların da rolu olub. Bundan sonra rəsmi versiya elan olundu və mənim statusumda qeyd olunanlarla üst-üstə düşdü.  Bizim müsahibəmizin çox az hissəsi bununla bağlı idi. Həmin şəxs gedib məhz müsahibənin bu hissəsini Youtube-da yerləşdirmişdi və az bir zaman ərzində 175 min nəfər izləmişdi. İndi isə baxış sayı lap çoxdur. Müsahibənin qalan hissəsi ilə bağlı soruşanda isə dedi ki, onu hissə-hissə verəcək. Hələ ki, o biri hissələrdən xəbər yoxdur. Deməli, oxucu ancaq bu cür xəbərləri gözləyir. Yəqin elə bilir ki, jurnalist Məhəmmədəli Qəriblinin ictimai-siyasi hadisələrə reaksiyası bu qədər maraqla qarşılanmayacaq. İndi sualınıza qayıtmaq istəyirəm. İnternetə giriş məhdudiyyəti yoxdur. Qəzeti isə daha çox yaşlı və orta yaşlı təbəqə alır. Sayt oxucuları isə hiss olunur ki, ciddi xəbərlərə, yazılara meyil göstərmirlər. Amma bu o demək deyil ki, bizim media məhz həmin şəxslərin ardınca getməlidir.

 

– Əslində isə media məhz “sensasiyalı” xəbər dalınca gedir. Amma audotoriyanı günahlandıranda şərti olaraq “ciddi mövzu” adlandıra biləcəyimiz mövzularda da oxumaq istəyən adamların mövcudluğunu unutmamalıyıq. 

 

–  Bilirsiniz ki, çox vaxt Qərb mediası ilə rus mediasını müqayisə edirlər. Qərb mediasında xəbər jurnalistikası, operativ jurnalistika daha çox inkişaf edib, Rusiyada isə analitik jurnalistika. Bu gün heç Qərb mediasında da analizlərə çox rast gəlinmir. Türk mətbuatı da Qərb jurnalistikasının təsiri altındadır. Araşdırma jurnalistikası isə Rusiyada indi də çox güclüdür. Bu gün çoxları şikayət edirlər ki, qəzetlər oxunmur, satılmır. Sizi inandırıram ki, elə mövzular var ki, qəzetlər onlardan yazsalar, qəzeti əl-əl axtararlar.

 

–  Belə qənaətə gələ bilərikmi ki, ciddi, düşünməyə meyilli və nəticə çıxara biləcək oxucuları maraqlandıran materiallan olmaması səbəbləri aşağıdakılardır: jurnalistlərin peşə hazırlığının aşağı düşməsi, auditoriyanın “zövqü”, nəhayət, tabuların mövcudluğu. Bu tabular haqqında nə demək olar? Jurnalistlər bəzən iddia edirlər ki, onlar elə bir yazı yazıbmışlar, amma redaktor onun dərcinə imkan verməyib.

 

– Bu gün jurnalistlər üçün unikal imkanlar yaranıb. Hətta redaktorun buraxmadığı yazıları da Fasebook-da dərc edə bilərlər. Mən məsələn, bu gün balaca bir status yazdım, ümumi götürsək, bəlkə də 100 min dəfədən artıq oxunub. Halbuki mən bu statusu bir anons kimi vermişdim. Anons material kimi oxunub və ona maraq artıb. Düzdür, həm keçmişdə, həm də indi jurnalistlər bilirlər ki, bəzi məsələlər barəsində yazmaq o qədər də məqsədəuyğun deyil. Amma bəzi şəxslərin yazılan yazılara münasibəti, dözümsüzlüyü də anlaşılan deyil. İnsan ilk növbədə öz səhvini etiraf etməlidir. Sən səhv edəcəksənsə, jurnalist də bunu yazacaq. Hər halda tabular yazmamaq üçün əsas deyil.

 

–  Gəlin bir qədər də özünüsenzuradan danışaq. Mən tabulardan qaynaqlanan özünüsenzuranı nəzərdə tutmuram. Bəzi insanlar üçün media sadəcə olaraq iş yeridir.

 

– Jurnalistika yalnız maaş verilən iş yeri deyil. Jurnalistdə bir qədər həvəs də olmalıdır. Dünyanın çox yerində heç jurnalistika bir sənət kimi tədris olunmur. Azərbaycanın da praktikasında görürük ki, bir çox media qurumlarının rəhbərləri, tanınmış jurnalistlər heç jurnalistika fakültəsini bitirməyiblər. Bu bir yaradıcılıq sahəsidir. Amma dediyiniz kimi, özünüsenzura da mövcuddur. Mental dəyərlər bəzi mövzuların üstündən keçməyi şərtləndirir. Bir çox mövzular da var ki, onların işlənilməsi cəsarət tələb edir. Bu gün jurnalistika ilə bağlı bir çox layihələr icra olunur. Lakin tutaq ki, elə sahələr var ki, jurnalistlərin çoxu onu bilmir. Mən də daxil olmaqla bir çox jurnalistlər çəkilişlər aparır, amma onun montajını edə bilmirlər. Olmazdımı ki, jurnalistlər üçün bu video-montaj işini öyrədən bir neçə aylıq kurslar təşkil olunaydı? Bu işi bacarsaydım, kameranı götürüb, ən riskli yerlərdə belə çəkilişlər aparardım. İşi öyrənəndən sonra onu hətta əlimiz çatan texnikalarda da icra etmək olardı. Jurnalistikada nəsə etmək istəyən yetərincə həvəsli insanlar var. Bilirsiniz, biz oxucunu hansısa materialı oxumağa məcbur edə bilmərik. Yaxud oxucu nəyisə yazmağı jurnalistdən tələb edə bilməz. Bununla belə deyə bilərəm ki, ciddi jurnalistika, ciddi yazılar həmişə yadda qalır. Elə bunu öz üzərimdə də hiss etmişəm. Neçə illər sonra kimsə yadına salır ki, mənim hansısa yazımı filan vaxt oxuyubmuş. Bu göstərir ki, oxucu qiyməti düzgün qiymətdir. Yazdığın gözəl yazı, ciddi araşdırma həmişə ünvanına çatır.

 

Mən dövlətin mediaya qayğısından da danışmaq istərdim. Kütləvi İnformasiya Vasitələrinə Dövlət Dəstəyi Fondu KİV-lərə maddi yardım ayırır. Mövzulara və ayrılan məbləğə baxanda aydın olur ki, bir yazıya kifayət qədər vəsait düşür. Dövlət vəsait ayırıb, mövzular müəyyənləşdirilib: Azərbaycanda milli-mənəvi dəyərlərin təbliği, gənc nəsildə vətənpərvərlik hisslərinin təbliği, Azərbaycançılıq ideologiyasının təbliği, reket mediasının qarşısının alınması, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və Azərbaycan həqiqətləri və s. Baxırsan ki, mövzular yetərincə ciddidir. Mövzuları necə və hansı istiqamətdə işləmək isə redaksiyaların öz seçimindən asılıdır. Bu baxımdan redaksiyaların üzərinə böyük yük düşür.

 

–  İndi də Sizin öz karyeranızdan danışaq. Media yolunuz, mərhələlər və planlarınız barəsində.

 

–  Böyük mütəfəkkirlərdən birinin sözüdür: “Arzularınızı qısaldın ki, bəlkə xoşbəxt olasınız”. Dəfələrlə görmüşəm ki, dərindən düşündüklərim heç vaxt baş vermir. Amma bu hədəflərimizin olmaması anlamına gəlmir. Heç olmasa yarımstrateji hədəflərimiz olmalıdır. Mən universitetdə oxuduğum vaxtlarda jurnalistikaya başlamışam. Müxtəlif qəzetlərdə çalışmışam. Artıq 7 ildir ki, “Bakı-xəbər” qəzetində işləyirəm. 2013-cü ildən isə azinforum.az saytını da təsis etmişik. Çox məhdud imkanlar çərçivəsində saytı yaşatmağa və dirçəltməyə çalışırıq. Tam bizi qane etməsə də, bu gün özünə müəyyən yer tutub, layihələr həyata keçiririk, yazdıqlarımıza ciddi reaksiyaların olduğunu görürük. Sosial problemlərlə bağlı qaldırdığımız məslələr həllini tapır, informasiyalarımız daha yaşlı, daha imkanlı saytlar tərəfindən tirajlanır. Bu, bizi sevindirir, amma hələlik təbii ki, tam qane etmir. Hədəflərimiz böyükdür.

 

Fuad Babayev, Gündüz Nəsibov, 1905.az

 

 

Rauf Ağayev: “Elə bil ki, mətbuatın içindəyəm, amma sanki bizi şüşə arakəsmə ayırır.”

Suallarımızı tanınmış jurnalist Rauf Ağayev cavablandırdı.

– Rauf müəllim, Sizin qənaətinizcə, çağdaş mediamızın durumu necədir?

 

– Bu suala çox geniş cavab vermək olar, amma mən lakonik olmağa çalışacağam. Mən jurnalistikanın hər iki dövrünü, həm sovet jurnalistikasını, həm də müstəqillik dövründəki jurnalistikanı görmüşəm. Sovet dövrü jurnalistikası sırf konsperativ, mühafizəkar idi. Biz o dövrdə yetişdik. O zamanlarə hər şeyi yazmaq olmazdı. Jurnalistikada bir bənd, bir çərçivə var idi. Bəndi aşmaq, çərçivədən kənara çıxmaq mümkün deyildi. Hər mövzunu yazmaq və necə gəldi yazmaq olmazdı. İndi o bənd götürülüb, çərçivə də qaldırılıb. Hər şeydən yazmaq olar və necə gəldi yazmaq olar. Bu hər iki tendensiya zərərlidir – həm əvvəlki, həm də indiki. Amma hər iki dövrün yaxşı tərəflərini də deyim. O dövrdə hər şeyi yazmaq mümkün olmadığından, biz çalışırdıq fikri elə ustalıqla ifadə edək ki, heç olmasa, sətiraltı da olsa, oxucu mətləbi anlasın. “İzvestiya” qəzetində işləmiş Tatyana Tess adlı məşhur jurnalist vardı. O deyirdi ki, bir fikri iyirmi cür ifadə etmək olar, əsil jurnalist onların ən uğurlusunu tapandır. Doğrudan da elədir. Biz məsuliyyəti, fakt əldə etməyi, cümlələri düzgün qurmağı və fikri sərrast ifadə etməyi öyrəndik. Çalışırdıq ki, özümüzə məxsus üslubumuz olsun. O dövrün yaxşı cəhəti bunlar idi. Bəs müasir dövrün yaxşı cəhətləri hansılardır? O vaxt bir yazı çap etdirmək müşkül məsələ idi. Özünü göstərmək, təqdim və təsdiq etmək o vaxt nə qədər çətin idisə, indi bir o qədər asandır. İstənilən adam öz fikirlərini və yaxud hər hansı hadisəni danışmaq, ifadə etmək üçün sərbəstdir. Əsl redaktorlar üçün də seçim yaranıb. Yaxşı qələm sahiblərini, savadlı jurnalistləri seçmək indi daha rahatdır.

 

Hal-hazırda “Azər Türk Bank”ın mətbuat katibiyəm, buna qədər isə il yarım “Bakı-Баку” elktron qəzetini hazırlayırdım, yəni jurnalistikanın içindəyəm. Mətbuatı çox izləyirəm. Amma oxuyuram və görürəm ki, mətbuatda sanki qaragüruh var. Bu axının qarşısını almaq qəti mümkün deyil, onu yalnız istiqamətləndirmək lazımdır. Məsələn, bizim Mətbuat Şuramız bu missiyanı yerinə yetirə bilərmi?

 

“Mətbuat Şurası” kəlməsini mən ilk dəfə Elmira Axundova, Mais Məmmədov və Fazil Güneylə birlikdə Misirdə olanda eşitmişəm. Orada baş nazirin müavini, nazirlər, “Əl-Əhram” qəzetinin baş redaktoru ilə görüşdük. Orada eşitdim ki, onlarda Mətbuat Şurası Nazirlər Kabinetinin nəzdində fəaliyyət göstərir. Bildirdilər ki, qəzet yaratmaq sərbəstdir, amma onun baş redaktorunu Mətbuat Şurası təsdiq etməlidir. Bizim Mətbuat Şurası isə yaxşı insanlardan ibarət bir qurumdur. Hamısı dostlarımız, illərin jurnalistləridir. Amma bu qurumun təsir etmək, sanksiya vermək imkanları məhduddur.

 

– Misir mətbuat azadlığı, mətbuatın optimal idarə olunma mexanizminin tapıldığı ölkələr sırasında deyil. Elə Sizin orada olduğunuz illərdə də Misirdə fövqəladə vəzyyət hökm sürürdü. Ola bilsin ki, söylədiyiniz məqam da fövqəladə vəziyyətin tələb etdiyi formadır. Birinci suala cavabınızdan belə anlamaq olar ki, çağdaş medianın durumu birmənalı deyil, onun həm mənfi, həm də müsbət tərəfləri mövcuddur. Belə demək olarmı ki, sovet dövründə senzura var idisə, indiki dövrdə də özünüsenzura var? Dediyiniz kimi, hər şeydən yazmaq olar, amma özünə, qələminə hörmət edənlər və yaxud nədənsə çəkinənlər yazmırlar.

 

 

– Sovet dövründə bütün materiallar “Qlavlit”dən keçirdi. Orada yazdığın materialda bir o qədər də qüsur tutmurdular. Əvvəla ona görə ki, təhsil almışdıq və nəyi yazmağın mümkün olmadığını öyrənmişdik. İkincisi də sosialist realizmi deyilən bir çərçivə vardı və ordan çıxmırdıq. Senzura daha çox hərbi hissələrin, neft buruğlarının nömrələrinin, hərbi və müdafiə əhəmiyyətli zovodlar haqqında yazıların getməsinə, adının çəkilməsinə imkan vermirdi. Bunlar dövlət sirri hesab edilirdi.

 

Mən “Baku” qəzetində işləyən vaxt tənqid etmədiyim yer qalmamışdı. Bakının 32 kəndindəki sosial problemlərdən, mədəniyyət evlərinin fəaliyyəti ilə bağlı tənqidi yazılar yazırdım. Bir dəfə Kürdəxanı kəndindən yazmışdım. Kürdəxanıda hamam yox idi, camaat hamama Pirşağıya gedirdi. Kürdəxanıda isə 16-cı əsrə aid hamam binası var. Fikirləşdim ki, indiki dövrdə burada ümumi hamam olmadığını, amma hələ 16-cı əsrdə isə bu kənddə hamam binası olduğunu necə yazım? Problemi qeyd edəndən sonra yazdım ki, kəndin ortasındakı XVI əsrə aid qədim hamam binası da baxımsız vəziyyətdədir. Sevinirdim ki, sətiraltı da olsa fikrimi çatdıra bildim. Axşam qəzetə baxıram, görürəm ki, həmin cümlə yoxdur. “Baku” qəzetində bir az fərqli, Avropa ab-havası vardı. İstədiyimiz sözü rəhbərliyə deyə, hətta mükaliməyə də girə bilərdik. Aleksandr Kuzminov adlı bir redaktor müavini  var idi, getdim onun yanına. Dedim ki, yazımda bir cümlə vardı, camaat xahiş etmişdi onu yazım ki, gəlib, həmin abidəni bərpa etsinlər. Eynəyini düzəldib gülümsündü: “Ağayev, bu masanın arxasında da səfehlər oturmayıb. Mən sənin nə demək istədiyini anladım. Bir-birimizi başa düşdüksə, gedə bilərsən”, dedi.

 

 

 

– Deməli, o vaxt senzura ilə yanaşı, redaktor senzurası da var idi?

 

 

– Bəli, əsas senzor redaktor idi. Nəyisə buraxsaydı, məhz redaktorun başı “ağrıya” bilərdi.

 

 

– Bəs indiki özünüsenzuraya necə qiymət verirsiniz? Əlbəttə, saytlara baxanda, bu, bir o qədər hiss olunmur, amma var.

 

 

– Mən adi oxucu olsaydım, yəqin ki, bir neçə sayt seçib, gündəlik oxuyacaqdım. Amma mətbuat katibi olduğumdan bir çox saytlara baxıram. Əslində mən özünüsenzuranı tam anlamıram. Deyilən hər bir söz həmin şəxsin dünyagörüşünün, tərbiyəsinin, savad və intellektinin göstəricisidir. Söylədiyi cümləyə əsasən insanın hansı səviyyə sahibi olduğunu müəyyənləşdirmək olar. Dediyiniz özünüsenzura da insanın xarakterindən, hadisələrə qiymət vermək bacarığından irəli gəlir. Fikrin ifadə qabiliyyəti isə onun dünyagörüşü və savadı ilə bağlıdır.

 

 

 

– Rauf müəllim, Siz öz jurnalist karyeranızı hansı mərhələlərə bölürsünüz? Bəlkə də heç bu barədə düşünməmisiniz…

 

 

– Mənim üçün bu bölgü asandır, çünki iki formasiyada yaşamışam. Bu özü artıq bölgüdür. Jurnalistikada ən kiçik vəzifədən – ştatdankənar müxbir işindən başlamışam. O vaxt qəzetlərin sayı az, işə girmək isə çox çətin idi. “Bakı”-“Baku” qəzetini böyük Jurnalist Nəsir İmanquliyev yaratmışdı. 1958-ci ildə Bakıda axşam qəzeti olmadığı ilə bağlı Moskvaya məktub yazmış və belə bir qəzetin açılmasına icazə almışdı. Sonra da qəzetin rus versiyası yarandı. Çox gözəl qəzet idi, çünki Nəsir müəllim jurnalistikanın yeni formasını, xəbərin yeni çatdırılma qaydasını tətbiq edirdi. Burada məişətdən, problemlərdən bəhs olunurdu. Bir sözlə, insanlara daha yaxın olan yeni bir jurnalistika meydana çıxmışdı. Nəsir müəllim mənə dərs demişdi və diplom rəhbərim idi, evlərinə gəlib-gedirdim. Mənə deyirdi ki, işdə vaxtı olmur, şənbə-bazar günləri evlərinə gəlim ki, orada mənimlə məşğul olsun. Həyat yoldaşı Gövhər xanım gözəl insan idi. Tez gedəndə mənə yemək də verirdi. Bir dəfə də tez gəlmişdim, Gövhər xanım düşbərə qoymuşdu, yeyirdim. Bu vaxt Nəsir müəllim gəldi, yemək yediyimi görüb, dedi: “Sən elə gələn kimi buna yemək verirsən, bir yazısına baxım, görüm ona yemək düşür yoxsa yox?” Çox gözəl yumoru var idi.

Bizdə jurnalistikada təyinat verilmirdi. Bir dostum Ağcabədiyə, işləməyə gedirdi. Mən də ona qoşulmuşdum. Fikirləşdim ki, getməzdən əvvəl Gövhər xanımla vidalaşım. Gəldim. Ağcabədiyə getmək istədiyimi öyrənəndə soruşdu: “Müəlliminlə görüşmüsən?” Cavab verdim ki, gedib yerləşəndən və vəsiqəmi alandan sonra gəlib görüşəcəm.  Amma Gövhər xanım təkid etdi ki, elə indi gedib görüşüm. Getdim Nəsir müəllimin yanına. İçəri girəndə məni diqqətlə süzüb, dedi: “Eşitdim Ağcabədiyə gedirsən?” Başa düşdüm ki, Gövhər xanım zəng edib, deyib. Sonradan bildim ki, məni Nəsir müəllimə bərk-bərk tapşırıb. Cavab verdim ki, təyinat yoxdur, iş də tapmıram, dostum gedir, mən də onunla getmək istəyirəm. Dedi: “Cəhənnəmə gedən özünə yoldaş axtarar”. Soruşdu ki, burda işləsəm hansı şöbəni seçərəm. Cavab verdim ki, ədəbiyyat və incəsənət şöbəsində işləyərdim. Şöbə midirini çağırdı: “Mənim tələbəm, diplomçumdur, şöbədə onun üçün masa və stul qoydur, hələlik ştatdankənar müxbir kimi işləsin”. Demək istəyirdi ki, yanınızda işləsin, küncdə-bucaqda oturmasın. Rüstəm Arifcanov “Komsomolskaya pravda”ya bölgə müxbiri gedəndən sonra isə onun yerinə keçdim. İşlədiyim şöbə elm, təhsil, mədəniyyət, ədəbiyyat və incəsənət şöbəsi adlanırdı.

 

 

– İndiki “İçərişəhər” metrastansiyasının yaxınlığındakı qəzet köşkündə “Bakı” qəzeti almaq üçün düzülən növbələri xatırlayırıq. Düzdür, səhər də növbələr olurdu – müxtəlif qəzetlər üçün. Amma axşam hamı “Bakı” almaq istəyirdi.

Deməli, bu bir mərhələdir.

 

 

– Bəli, bu mənim müxbirliyim. Elə insanlarla görüşmüşəm, elə söhbətlər eşitmişəm, elə böyük mənəvi həzz almışam ki… O mühit məni tərbiyə etdi. Cahangir Cahangirov, Zöhrab Adıgözəlzadə, Arif Məlikov ilə söhbətdən sonra kiminləsə zarafatlaşmağı da özümə sığışdırmırdım. Mən sanki bu “qazan”da “bişdim”. Ona görə də sonralar “Xalq qəzeti”nin “Cümə” əlavəsinə rəhbərlik edəndə əvvəl yığdığım təcrübəni istədiyim tərzdə işə tətbiq etdim. Bax, mənim fəaliyyətimdə, iki formasiya dövründə bu mərhələlər – müxbir və redaktor mərhələsi olub.

 

 

– Bəs mətbuat katibi kimi fəaliyyətiniz?…

Bu, mənim üçün yeni bir forma idi. “Xalq qəzeti”ndə işimiz gərgin idi, gündəlik qəzetdi və Prezident Administrasiyası ilə işləyirdik. Çox vaxt gecə keçənə qədər  işləməli olurduq. “Xalq qəzeti”nin imkanları məhdudlaşdığından “Cümə” əlavəsi bağlandı və mən oradan uzaqlaşdım.

 

Mən “Xalq qəzeti”ndən sonra qəzet işi axtarmadım. Çünki artıq o zaman parlayan jurnalistikanın qürubunu görürdüm. Bir epizod danışım. Prezident Administrasiyasından zəng edib, xahiş etdilər ki, bir nəfər gələcək, onun yazılarından bir neçəsini seçib, qəzetdə ver. Gəldi, gördüm ki, yazdıqlarının hamısı söz yığınıdır. Soruşdum ki, əvvəllər çap olunubmu? Bildirdi ki, çap olunmayıb, amma çox istəyir. Dedi ki, həkimdir, bu yazıları da boş vaxtlarında yazır. Bu sözdən sonra yazılarını bağlayıb qoydum masanın üstünə, dedim: “Doktor, gül kimi sənətiniz var, boş vaxtlarınızda mənim sənətimlə niyə məşğul olursunuz? Mən jurnalistəm, bu, mənim peşəmdir. Amma mən boş vaxtlarımda gedib xəstəxanada appendisit kəsmirəm”. Kişi getdi və indi də hesab edirəm ki, ona çox böyük yaxşılıq etmişəm.

 

 

– Belə bir təsəvvür var ki, mətbuat katibi mətbuatın içindədir, amma mətbuatda deyil. Fəal yazı prosesindən kənardadır. Bu iş Sizi də jurnalistikadan uzaqlaşdırdımı?

 

 

– Əlbəttə uzaqlaşdırdı. Yaxşı qeyd etdiniz, mətbuat katibi mətbuatın içindədir, amma mətbuatda deyil. Elə bil ki, mətbuatın içindəyəm, amma sanki bizi şüşə arakəsmə ayırır. Mən jurnalistlərlə bir yerdəyəm. Jurnalistlər istədikləri vaxt zəng edib, məndən nəyisə soruşa bilirlər. İnformasiyalar, yaxud müsahibələr hazırlayıb mətbuata göndərirəm, jurnalistləri dəvət edirəm. Yəni bu iş fəal jurnalistika deyil, amma jurnalistika içərisində hərəkətdir. Savadlı jurnalistlərdən ibarət bir “auditoriya” formalaşdırmışam. Ancaq onlarla işləyirəm. Elə olub ki, hətta marketdə olanda, radiodan zəng vurublar, elə oradaca canlı yayımda müsahibə vermişəm. Əminəm ki, iş prosesində məndən inciyən, narazı qalan jurnalist olmayıb.

 

– Müxbir, redaktor, mətbuat katibi kimi çalışmısınız. Bütün bunlar Sizi unikal təcrübə sahibi edir. Bu təcrübəni bölüşmək, paylaşmaq, dərs demək, öyrətmək istəyirsinizmi?

 

 

– Oğlum jurnalistikanı bitirib. İkinci kursdan Gənc Reportyorlar Klubu yaratmışdı. Elə ikinci kursdan da dostları ilə birlikdə “Student times” qəzetini buraxırdı, şef-redaktor idi. Qəzet A2 formatda, 8 səhifədə, rəngli idi və 4 dildə çıxırdı. Müstəqil olmaları üçün universitet rəhbərliyinin kömək təklifindən də imtina etmişdilər. Oğlumun birinci kursda yazdığını mən beşinci kursda yazmamışdım. Bu inkişaf çox fərəhləndiricidir.

 

Amma, mətbuat katibi fərqli institutdur. Sizinlə razıyam ki, məhz elə bu sahənin də tədris edilməsinə ehtiyac var.

Fuad Babayev, Gündüz Nəsibov, 1905.az