Söhbət

zeyneb kazimova_featured

Zeynəb Kazımova: “9 illik fəaliyyətimiz dövründə bir çox işlər görə bilmişik.”

zeyneb kazimova

Müsahibimiz fransızdilli “Le Carrefour” qəzetinin baş redaktoru Zeynəb Kazımovadır.

Zeynəb xanım, Azərbaycanda fransızdilli qəzetin auditoriyasının parametrləri haqqında nə demək olar?

Bizim qəzetin auditoriyası birbaşa olaraq fransızdilli oxuculardır. Bu o deməkdir ki, başda Fransa olmaqla, İsveçrə, Belçika, Polşa, Mərakeş və digər fransızdilli ölkələrin vətəndaşları olan oxucular bu qəzeti sərbəst şəkildə oxuyaraq Azərbaycan haqqında məlumat ala bilərlər. Biz öz oxucularımıza ölkəmizin tarixi, coğrafiyası, mədəniyyəti, musiqisi haqqında məlumat verir, Azərbaycanın təbliği, ölkəmiz haqqında düzgün informasiyanı, o cümlədən Qarabağ həqiqətlərini fransız dilində fransızdilli oxuculara çatdırırıq. Qəzetimiz ölkəmizdə yaşayan, burada müəyyən xarici şirkətlərdə, diplomatik korpuslarda işləməyə gələn, o cümlədən beynəlxalq təşkilatlarda çalışan fransızdilli oxucular tərəfindən maraqla oxunur. Bununla yanaşı, fransız dilini bilən, bu dili öyrənən, Fransanı, fransız mədəniyyətini sevən, bu ölkəyə marağı olan insanlar tərəfindən oxunur.

_MG_0023 feat

Seymur Yunusov: “Bizdə xırda və orta sahibkarlıq ticarət və xidmətdən kənara çıxa bilmir.”

_MG_0023

Müsahibimiz “Marja.az” saytının direktoru Seymur Yunusovdur.

– Seymur müəllim, necə oldu ki, “marja.az” saytını yaratdınız?

– “Marja.az” saytını 2012-ci ildə yaratmışam. Amma bunun yaranmasının tarixi daha əvvələ gedib çıxır. Mən adını çəkmək istəmədiyim iqtisadiyyat yönümlü qəzetlərdən birində çalışırdım. Qəzet 1999-cu ildən çap olunurdu, amma yenilənmirdi. Bölmələr yox idi, məlumatları kustar şəkildə səhifələrə necə gəldi yerləşdirirdilər. Düşünürdüm ki, həmin qəzeti müasir tələblər səviyyəsinə çatdıraq. Oturub işlədim, təklif etdim ki, dizaynı və strukturu, bölmələri və yarımbölmələri hazırladığım qaydada dəyişək. Tətbiq etdik və qəzet 2-3 ay belə çıxdı. Lakin qəzetin əksər kollektivi buna etiraz etdi. Çünki işin ağırlaşacağından qorxurdular, əvvəllər materialları kim istədiyini işləyirdi, indi isə məxsusi materiallar işlənməli, bölmələr üzrə yerləşdirməli idi. İşçilərin üzərinə müəyyən məsuliyyət düşürdü, halbuki əvvəllər onlar asanına öyrənmişdilər. Onlar da başladılar əvvəl etiraza, sonra şərləməyə.

– Sizin həmin qəzetdəki vəzifəniz nə idi?

– Müxbirlikdən başlamışdım, sonra isə kommersiya işlərinə məsul olan şəxs vəzifəsinə yüksəlmişdim. Kommersiya işi qəzetin təkmilləşdirilməsini tələb edirdi. Əvvəl çoxlu abunə etdirməyə nail olsam da, sonra qəzeti satmaq çətinləşmişdi. Çünki müştərini yalnız bir dəfə inandırmaq olar. Alıcı istədiyini qəzetdə görməyəndə onu satmaq mümkün olmur. Elə ona görə də qəzeti təkmilləşdirməyi təklif etmişdim ki, sanballı bir məhsul olsun. Bunu etmək üçün redaksiyanın da imkanları böyük idi. Qəzet əvvəlki formasına qayıtdıqdan sonra isə qərara aldım ki, formalaşdırdığım strukturu yeni bir mediada tətbiq edim. Təbii ki, bunu çap formasında etməyə imkanım yox idi. Bu strukturun əks olunduğu sayt yaratmaq qərarına gələndə, eşitdim ki, saytı baha qiymətə hazırlayırlar. Yalnız qəzetdə çalışan bir adam kimi mənimsə bir o qədər vəsaitim yoxdu. Düşündüm ki, bir çıxış yolu qalıb – sayt yığmağı öyrənmək. Türkiyədə nəşr olunmuş müvafiq ədəbiyyatın köməyi ilə Joomla sistemini öyrənməyə başladım. Təxminən bir ay ərzində bu sistemi mənimsədim. Sayt necə yığılır, hostinq, domen necə alınır, sistemə necə bağlanmalıdır kimi məsələləri də öyrəndim. Hazır şablonları bizim formaya uyğunlaşdırdım. Beləcə saytı yığdım. 14 mart 2012-ci il tarixdə sayt işə düşdü.

– Və 1 əməkdaşla bu işə başladınız…

– Bəli, 1 əməkdaşla başladım. Saytın adının seçilməsi də uzun çəkdi. Bizdə fikir vermisinizsə, çox vaxt saytın adında abbreviaturalardan istifadə olunur. Fikirləşdim ki, bu ad həm internetdə oxunaqlı, həm də sırf iqtisadi termin olmalıdır. Çox fikirləşəndən sonra “marja” adı üzərində dayandım. Marja həm qiymətli kağızlar üzrə, həm də forex üzrə termindir, həm də ticarət əlavəsidir. İqtisadi sahə ilə bağlı çox şeyi özündə əks etdirir. Həm də bu sözdə “ə”, “ı”, “ş” problemi yoxdur. Beləcə ev şəraitində fəaliyyətə başladım. Çoxları bu işin uğuruna inanmırdı, deyirdilər ki, Azərbaycanda iqtisadi xəbər oxunmur. Hər dəfə mənə bu sözü deyirdilər. Amma mən deyirdim ki, yox, bizim hədəflərimiz var, Azərbaycan başqa cür olacaq, iqtisadi xəbərlərin önəmi artacaq. İndi aradan nə qədər vaxt keçib, iqtisadi xəbərlərlə maraqlanırlar, elə yalnız dollardan, manatdan nə qədər danışırlar. Bu da nəticə etibarilə gəlib iqtisadiyyata bağlanır ki, biz islahatlar apamalıyıq, təsərrüfatı inkişaf etdirməliyik.

– 2012-ci ildə yaratdığınız bu saytın meydana gəlmə tarixi bir növ “Forbes” jurnalında çıxan “uğur hekayələri”ni xatırladır. Mənə elə gəlir ki, iqtisadi mövzuda yazan medianın auditoriyası ötən il fevralın 21-də, elə Sizin saytınızın 3 yaşı tamam olan ərəfədə manatın devalvasiyası ilə əlaqədar olaraq çoxaldı. Bu doğrudan da belədirmi?

– Bəli, iki dəfə artdı.

– Arta-arta da gedir…

– Elədir. Mən inanıram ki, qiymətli kağızlar, valyuta bazarı bizdə inkişaf edəcək. Fikirləşmirdim ki, bu inkişaf devalvasiyadan başlayacaq. Dünyanın getdiyi bir yol var və biz bu yolla gedəcəyik. Bunun geci-tezi var idi. Yol bir az bizim gözlədiyimizdən tez oldu. Mən inanmasaydım, bu saytı yaratmazdım. Dəfələrlə mənə dövlət idarələrinin mətbuat xidmətində işləməyi, yaxud digər vəzifələrdə çalışmağı təklif ediblər. Amma mən deyirdim ki, yox, bu qədər təcrübəm var, onu tullayıb, gedib başqa işlə məşğul olum? Mümkün deyil.

– Amma etiraf edin ki, bizdə iqtisadi mediaya maraq hansısa təkamül prosesi sayəsində yox, devalvasiya nəticəsində oldu.

– Bəli, bu gün devalvasiya sözünü hamı əzbər bilir.

– Düzdü, devalvasiya ümumişlək sözə çevrildi. Bizdə belə bir problem var: Azərbaycan oxucusunun istəyi ilə medianın təklifi tələb formalaşdırmalıdır. Lakin Azərbaycan mediasında bu qayda işləmir. Bir çox siyasi, kulturoloji, sosial məsələlər var ki, media çeşidli səbəblər üzündən bunu yaza bilmir. İnformasiya istehlakçısı da istədiyi mövzunu tapa bilməyəndə, üz döndərir. İqtisadi media Azərbaycan oxucusunun istəklərini qarşılaya bilirmi?

– Mən baş verənlərin hamısına hadisə kimi və rəqəmlərin dili ilə baxıram. Sahibinin kim olmasından asılı olmayaraq, istənilən bank zərər etdikdə, əməliyyat həcmi kiçildikdə bunu yazıram. Amma onu iqtisadi dildə yazıram. Heç bir siyasi şərh də vermirəm. Digər saytlarda isə görürəm ki, iqtisadi informasiyaya hansısa siyasi şərh bağlanıb. Yaxud onu hansısa müəyyən bir şəxslə bağlayırlar. Bu da inciklik yaradır.

– Amma həm də yazını maraqlı edir.

– Ola bilsin. Amma bunları bilən adamlar üçün bizim informasiyanı ötürməyimiz kifayətdir. Sadəcə iqtisadi trend kimi yanaşırık ki, bu maliyyə təşkilatında vəziyyət bu cürdür. Onun problemli krediti var, bu rübü zərərlə başa vurub və bunları açıq yazırıq. Biz onu iqtisadi dillə, mühasibatlığın dili ilə nə üçün zərər etdiyini şərh edirik. Bizim oxucuya verdiyimiz məlumat ona düşünmək imkanı yaradır.

– Azərbaycanlı oxucunu dolların məzənnəsindən və inflyasiyadan başqa daha hansı mövzular maraqlandırır?

– Ən çox əmlak mövzusu. Valyuta xəbərlərindən sonra ən çox oxunan mövzu əmlakın qiyməti ilə bağlıdır.

– Yəqin ki, bir də maşınların qiyməti.

– Maşınlar haqqında xəbərlər əvvəllər çox oxunurdu. Bu cəhətdən Sizinlə razıyam. Amma devalvasiyadan sonra maşın mövzusuna maraq azalıb. Bəlkə də o sahədə yenilik yoxdur. Nə kreditlər qalıb, nə kampaniyalar, əməlli idxal, satış da yoxdur. Təsəvvür edin ki, İyul ayında Azərbaycana 253 ədəd minik avtomobili gətirilib. Çox gülünc bir vəziyyət yaranıb. Halbuki əvvəlki illərdə yüz min idxaldan söhbət gedirdi. 2013-cü ildə idxalat 101 min ədədə çıxmışdı. İndi isə ən yaxşı halda martda 541 ədəd avtomobil gətirilmişdi. Belə getsə, bu il ərzində idxalat heç 6-7 min ədəd olmayacaq. Çünki ötən ilin fevralında 14-15 min manata aldıqları avtomobilin 25-30 min manata satılması insanlara çatmır. Ümumiyyətlə, avtomobil satışı ilə məşğul olan şirkətlər böyük tənqidlərə məruz qalırlar. Sanki insanlar dolların qiymətinin qalxmasının fərqinə varmırlar.

– Bəs evlərin qiyməti necədir?

– Evlərin qiyməti də maraq mövzusudur. Evlərin qiyməti indiyə qədər düşürdü, amma son bir ayda bu tendensiya dayanıb.

– Ərəblərin mənzil almaları ilə əlaqədar olaraq?

– Xeyr, sadəcə əvvəllər çoxlu yaşayış binaları tikilmişdi, rəqabət var idi. Devalvasiyadan sonra da alıcılıq qabiliyyəti azaldığından, qiymətlər bir qədər düşdü. Camaat da əlindəki pulu dollara çevirərək, bir qədər udmuşdu. O adamlar əllərindəki vəsaiti əmlaka yatırdılar. Buna görə mövsümi olaraq bazarda bir canlanma yarandı. Amma son vaxtlar passivlik müşahidə olunur. Buna rəğmən qiymətlərin düşməsi də dayanıb, düşmür. Bu da onunla əlaqədardır ki, tikinti şirkətləri qeyri-müəyyənliklə əlaqədar tikintiyə qoyulan investisiyaları azaltdılar. Yeni layihələrə başlamırlar. Həmişə qeyri-müəyyənlik olanda müəyyən müddət qiymətlər düşür, sonra dayanır. İndi tikinti şirkətləri əllərindəki mənzilləri reklam edib, satmaq istəyirlər. Ümumiyyətlə, mənzil tikintisində pik nöqtə 2013-cü ilə təsadüf edir. Ondan sonrakı illərdə istifadəyə verilən mənzillərin sayı azalıb. 2016-cı ildə isə xeyli azalacaq.

– Yəni bu tendensiya gələn ildə də davam edəcək.

– Bu, qaçılmazdır. Ola bilsin ki, 2017-ci ildə sosial mənzillərin istifadəyə verilməsilə azalma bir qədər səngisin.

– Bəs sosial evlərin tikintisi qiymətlərə təsir edə bilərmi?

– Bir az kənardakı mənzillərin qiymətinə cüzi təsir edəcək. İlkin mərhələdə 2 min ədəd sosial mənzil tikiləcək. Böyük bir say deyil. Təkcə on 5 il ərzində Azərbaycanda 500 minə yaxın ailə qurulub, istifadəyə verilən mənzillərin sayı isə 100 min civarındadır. Yəni evlənənlərin sayı çox, istifadəyə verilən mənzillərin sayı dəfələrlə azdır. Sosial mənzillər isə Bakının ətrafında tikiləcək. Onun Bakının mərkəzindəki qiymətlərə təsiri məhdud olacaqdır.İkinci bir tərəfədən sosial mənzil almaq istəyənlərdən əlbəttə ki, müəyyən sənədlər tələb olunacaq ki, onlar hansı işlə məşğuldurlar. Aşağı qiymətlə dövlət həmin mənzilləri satsa da, həmin məbləği qaytarmaq da lazımdır axı.   İkincisi də onların sahəsi böyük ehtimalla 50-60 kv.m olacaq. Amma insanın ehtiyacları artır, daha böyük mənzil istəyir. Ona görə də orada yaşayanların da iqtisadi vəziyyəti düzələndən sonra yüksək yaşayış şəraiti dalınca qaçacaqlar. Onlar gəlib, şəhərdə yaşayış komplekslərində mənzil axtaracaqlar. Bu dünyanın hər yerində belədir.

_MG_0048

– Böyük neft pulları qurtarıb. İstehsalımız elədə güclü deyil. Biz ya nəyisə xammal formasında ixrac etməliyik, nəsə istehsal edib, xaricə satmalıyıq ki, ölkəyə valyuta daxil olsun. Azərbaycan kimi ölkələrə valyuta daxil olmasını həm də qastarbayterlər təmin edirdi. Amma onların çoxunun çalışdığı Rusiyada da vəziyyət yaxşı deyil. Göydən də ki, təyyarə və helikopterlə pul atılması ağlabatan deyil.

– Hərçənd Norveç və İsveç kimi ölkələrdə göydən pul atılması məsələsi təklif edilir. Çünki camaat qocalıb, pul xərcləmək istəmir, iqtisadiyyat da inkişaf etmir. Ona görə də təklif olunur ki, “göydən pul səpsinlər”. Almaniya, İsveçrə, Yaponiya kimi ölkələrdə insanlar yaşlaşır və əhali azalır. Eyni cinsdən olan şəxslərin evlənməsi də doğum faktorunun qarşısını alır. Yaşlı əhali həm də dövlətin sosial xərclərini artırır. Buna görə də bizə təəccüblü görünsə də, hər bir adam müəyyən qədər pul verməyi nəzərdə tuturlar ki, qiymətlər artsın, iqtisadiyyat inkişaf etsin. Bu artıq iqtisadi nəzəriyyə kimi formalaşdırılıb.

– Göydən pul səpələnməsini hələlik bizim region üçün real saymayaq. Bizi nə gözləyir?

– Əvvəlcədən neft pullarını əhaliyə birbaşa pul şəklində vermədilər və mənim fikrimə görə, yaxşı ki, vermədilər. İnvestisiya layihələri həyata keçirilib, Dövlət Neft Fondunda müəyyən yığım edilib, müəyyən infrastruktur işləri görülüb. Amma əhali böyük pullara öyrəşməmişdi. Düzdür, əhalinin yaşayış səviyyəsinin müəyyən hissəsi neftdən asılı idi. Bizim camaat əsasən bir-birinə nəyisə satmaqla və ya hansısa xidməti göstərməklə dolanır. Əgər bizim camaata dövlət hesabına yaxşı ev, uşaq pulu verilsəydi, uşaqların adına hesab açılsaydı və indi birdən-birə bu pullar kəsilsəydi, onda bizi həqiqətən də ağır vəziyyət gözləyərdi.

Camaat nə qazanıbsa, özü qazanıb. Buna görə də neftin qiymətinin düşməsinin bizə neqativ təsiri böyük olmadı. Düzdür, bu pullar ümumi dövriyyədə idi, layihələr işləyirdi və hamının həyatına təsiri var idi. Banklar çalışırdı. Amma indi bu o demək deyil ki, hər şey batdı.  Neftdən asılı olmayan sahələr də var.

Bizdə qeyri-neft sektorunun inkişafından çox danışılır. Bizim pulumuz var, istənilən zavodu qura bilərik. Hətta ola bilsin ki, dünya brendindən də yaxşı istehsal edək. Amma əvvəla bunu sübut edə bilmərik, ikincisi də onu sata bilmərik. Yeganə çıxış yolu odur ki, dünya brendlərini bura dəvət edək və birgə istehsalı quraq. Ayrı cür mümkün deyil. Dünya brendləri reklama bir neçə milyard dollar vəsait sərf edirlər. Biz də, tutaq ki, 60 milyona zavod inşa edə bilərik. Amma bu zavodun istehsalı olan məhsulun Avropada reklamı üçün 500 milyon dollar lazımdır. Ona görə də dünya brendlərini dəvət etməliyik ki, zavodlarını ölkəmizdə açsınlar. Artıq dünyada onları tanıyırlar.

– Sizə elə gəlmirmi ki, bu məsələdə biz bir qədər yubanmışıq?

– Əlbəttə, xeyli gecikmişik. Amma potensial hələ tükənməyib. Məsələn, bu yaxınlarda “Atena” süd məhsulları zavodu Fransanın “Danone” şirkəti ilə razılaşdı. İndi “Danone” məhsulları bəzi qonşu ölkələrə Azərbaycandan göndəriləcək. Belə nümunələr çox olmalıdır. İqtisadiyyat Nazirliyi dünyanın qabaqcıl dərman istehsalçıları ilə danışıqlar aparır. Azərbaycan dərman istehsal edə bilər. Amma onu tanıyan yoxdur. Ona görə də dünya brendləri dəvət olunmalıdır.

– Velosiped icad etməyə ehtiyac yoxdur.

_MG_0042

– Bəli. Onlar şəkər, xərçəng xəstəlikləri üçün dərman istehsalı üzərində çalışırlar. Elmi araşdırmalara milyard dollarlar sərf edirlər. Ona görə də bizim təzədən bu xərclərə getməməyimiz üçün iri dərman istehsalçılarını bura dəvət etməyimiz şərtdir. Biz bəzən daxili bazarın qorunmasına ifratçılıqla yanaşırıq. Sanki daxili bazarı onlara versək, ölkəni əlimizdən alacaqlar.

– Bizdə böyük kapital qoyuluşları var, böyük zavodlar tikilib. Bəs xırda və orta sahibkarlıqla bağlı vəziyyət necədir?

– Bilirsiniz, bizdə xırda və orta sahibkarlıq ticarət və xidmətdən kənara çıxa bilmir. Mənim müşahidələrimə görə, burada bir qədər kreativ yanaşma yoxdur. Bəlkə də bu, təhsilsizlikdən qaynaqlanır. Nəsə yeniliklər olmalıdır. Təkrarçılıq çoxdur. Elə götürək “Start up” sahəsini. Bu sahəyə kifayət qədər dəstək göstərilib. Maliyyə də ayırdılar, amma bizdə ticarət saytı yaratmaqdan o yana gedə bilmədilər. Elə bunu hər bir sahəyə şamil edirəm. Yaradıcılıq, baxış bucağı çatışmır. Sənaye və emal sahələri inkişaf etdirilməlidir. Kiçik və orta sahibkarlığın da dünya bazarına çıxma məsələsi var. Bizdə onun satış bazarı da yoxdur. Ümumiyyətlə, dünya bazarında istehsal etdiyimiz məhsulları satmağa bizə imkan verəcəklərmi? Vəsait cəlb etmək üçünsə qiymətli kağızlar bazarı inkişaf etdirilməlidir. Fond bazarı inkişaf etsə, bəlkə də toz basmış ideyalar da ortaya çıxar.

– Yaşadığımız dövr Azərbaycan iqtisadiyyatı tarixinə necə düşəcək?

– Biz buna post-neft dövrü deyirik. Düzdür, xeyli vaxt itirmişik. Hərçənd xeyli işlər də görülüb, baza yaradılıb. Amma daha çox işlər görə bilərdik. Neft bizdə bir qədər arxayınçılıq yaratmışdı. Neft pullarına əsaslanaraq müəssisələrə sifarişlər verirdilər. Qeyri-neft müəssisələrinin məhsullarının satışları da neft pullarına əsaslanırdı. İndi bu dövr bitdi. Amma həmin müəssisələrin rəhbərləri satış barədə düşünməyə məcburdular. Dövlət ixracın stimullaşdırılması haqda düşünməlidir. Bu barədə müvafiq Prezident sərəncamı da var, amma hələlik gecikirik. Biz həm də təbii inhisarlarımızdan istifadə etməliyik. Məsələn, biz dünyada dördüncü fındıq istehsalçısıyıq. Azərbaycan Prezidenti də son çıxışında bu məsələyə dəstək verilməsinin zəruriliyini vurğuladı. Narda bizim təbii üstünlüyümüz var. Azərbaycan üzümünə maraq var. Bir sözlə, təbii üstünlüklərimizdən istifadə etməliyik.

– Azərbaycan iqtisadi jurnalistikasının ümumi “sağlıq” durumu nə yerdədir?

– Yaxşı vəziyyətdə deyil. Kadrlar yoxdur. Mən jurnalistikanı bitirməmişəm, iqtisadi təhsil almışam. Amma görürəm ki, jurnalistika fakültəsində yalnız ümumi biliklər verirlər. İqtisadi jurnalistika üzrə kadrlar yetişdirilmir.

– İqtisadi jurnalistika üzrə kadrlar yetişdirməlidirmi?

– Məncə, yetişdirilməlidir. Bazası, iqtisadi biliyi olmalıdır. İqtisadi jurnalistika ilə məşğul olandan sonra bilirlər ki, burada əməlli-başlı elm var imiş. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda iqtisadçı-jurnalist barmaqla sayılacaq qədər azdır. Hər agentlikdə bir-iki nəfər var. Qalanları kobud səhvlərə yol verirlər. Nə yazdıqlarını heç özləri də bilmirlər. Elə buna görə də maliyyə qurumları jurnalistlərdən qaçırlar. Məsələn, bir bank zərərini açıqlayır, jurnalist isə yazır ki, filan bank iflas etdi. Axı iflas və zərər anlayışları çox fərqlidir. Bank iflas edirsə, deməli, artıq öhdəliklərini yerinə yetirə bilmir. Amma zərər fərqli anlayışdır. Bu gün zərərlə işləyən, sabah gəlirlə işləyə bilər. Ona görə də bizdən xahiş edirlər yazaq ki, bank maliyyə hesabatını açıqlayıb.

– Deyə bilərikmi ki, bankların müvafiq xidmətlərinin peşə hazırlığı daha yüksəkdir?

– Onlarda da yüksək olanlar var, amma hamısı haqqında bunu demək olmaz. Bəzən bankın hesabatını dərc edirsən, bizə zəng edib, hədə-qorxu gəlirlər ki, niyə bunu dərc etmisən. Anlamırlar ki, bunu yazmağa bizim hüququmuz var.

– Seymur müəllim, 4 il əvvəl bu saytı yaratdınız və biz də adi informasiya istehlakçısı kimi tez-tez bu sayta müraciət edirik. Hədəflərə çatmısınızmı, “Marja.az”ın planları necədir?

– Tez-tez məni tələsdirirlər ki, saytın mobil versiyasını yaradım, reytinqlər tərtib edim, ingilis versiyasını işə salım və s. Biz Azərbaycan dilində versiyanı ortalığa qoymuşuq, amma o biriləri başlamağın öz çətinlikləri var. Kənardan söyləmək asandır. Amma Azərbaycanda iqtisadi məlumata olan ehtiyacı biz ödəyə bilirik. Gündəlik sayta daxil olanlar, iqtisadi mənzərəni “marja.az”dan anlaya bilirlər. Biz buna nail olmuşuq və sevinirik. İndiki hədəfimiz odur ki, keyfiyyəti daha da yüksəldək.

– 3-cü devalvasiya olacağı təqdirdə iqtisadi informasiyanın əhəmiyyətlililiyi artacaq, yoxsa azalacaq?

– Xəbərlərə inam düşəcək. Biz yazmışıq ki, islahatlar gedir, zavodlar tikiləcək və s. Gələn ildən bunun nəticələrini görəcəyik. 3-cü devalvasiya olsa, yazdıqlarımıza insanları inandırmaq çox çətin olacaq.

– Sizə uğurlar arzulayırıq.

Fuad Babayev, Gündüz Nəsibov, 1905.az

_MG_0002 feaute

Əlabbas Bağırov: “O yazını oxuyanda  indi də göz yaşı tökürəm”

_MG_0002

Müsahibimiz tanınmış yazıçı Əlabbas Bağırovdur.

– Əlabbas müəllim, bu günlər Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının işğalının ildönümü qeyd olunur. Artıq dörddə bir əsrdir ki, Qarabağ problemi avansəhnəyə çıxıb. Ədəbiyyatın bu mövzunu həzm etməsi və ortaya ciddi əsərlər qoyması üçün böyük vaxtdır. Peşəkar yazıçı, söz adamı kimi Sizin mövqeyinizi öyrənmək istərdik ki, Azərbaycan nəsri, poeması, dramaturgiyası bu mövzunu həzm edib, tarixi həqiqətlərin oxucuya çatdırılmasında böyük rol oynaya biləcək ciddi məhsullar ortaya qoya bilibmi?

– Desəm ki, müstəqillik illərində ədəbiyyatımız üzərinə düşən missiyanı 100 faiz yerinə yetirib, yalan olar. Əslində heç bir missiya 100 faiz yerinə yetirilmir. Istənilən bir işdə  məqsədə yalnız müəyyən qədər nail olmaqdan söhbət gedə bilər.  Ədəbiyyatda da belədir. Xüsusilə hadisələrə obyektiv qiymət vermək baxımından böyük müddət tələb olunur. Amma həm də demək olmaz ki, əsrin sözügedən dörddə biri gədərki müddətdə ədəbiyyat dayanıb-durub,  inkişaf eləmir. Şəxsən mənim də azərbaycanlı müəlliflərin imzasında oxumaq istədiyim əsərlər olub, təəssüf ki, oxuya bilməmişəm. Tapa bilməmişəm o əsərləri. Yazıçı  yox, bir oxucu kimi istəmişəm ki, bizim tanınmış, adlı-sanlı yazıçılarımız bu mövzuya toxunsunlar. Məsələn, Çingiz Aytmatov sağ olsaydı, istərdim  görüm, ötən illərin mənzərəsini o necə yaradardı?  O ranqlı yazıçılar Azərbaycanda da olub,  hayıf ki,  onların təqdimatında arzuladığım o əsəri oxuya bilmədim. Yaxud bizdə “Əcəl zəngi” niyə yaranmadı? Səbəb, doğrudanmı təkcə odur ki, müharibə təcrübəsi ilə bərabər, həm də bu cür movzularda qələm çalanların sayı hədsiz azdır? Ya o cür əsərlərin təbliğatı bizdə lazımi səviyyədə qurulmur? Bir həqiqət var ki, bizdə iki-üç nəfərdən savayı, qələm sahiblərinin  heç biri müharibə üzü görməyib. Bəlkə də, “Əlvida silah” və “Əcəl zəngi” Heminqueyə ona görə dünya şöhrəti qazandırdı ki, o, müharibə od-alovunun içindən  yad bir diyarda, İspaniyada öz ayaqları ilə keçib getdi. Yaralandı, bir də qayıtdı. Robert Cordan kimi mükəmməl bir obraz yaradana qədər  sanitar batalyonunda da olsa, sona qədər qalmağı bacardı. Bizdə isə istedadlı qələm dostumuz Nemət Veysəllidən başqa, bunu heç kim edə bilmədi. Söhbət Füzulidən düşmüşkən, Nemət elə orda,  dədə-baba ocağında sılaha və qələmə sarılıb vuruşurdu. Yalnız təxəyyülün qüdrəti ilə şedevr yaratmaq olmaz. Yaxud Aqil Abbasın bir neçə əsəri də ona görə uğurlu alındı ki, az-çox  o da göz şahidi olduqlarını gətirə bildi ədəbiyyata.  

11209655_421667521339435_

Anar Bayramoğlu: “Nə vaxta kimi özümüz danışıb, özümüz də eşidəcəyik?”

11209655_421667521339435_5088878590857130919_n

Müsahibimiz jurnalist Anar Bayramoğludur.

– Anar müəllim, 5 ildən sonra özünüzü jurnalist kimi görürsünüzmü?

– Nəyin haqqındasa əvvəlcədən danışmağı xoşlamayan insanam. Artıq 14 ilə yaxındır ki, mediadayam və bu illər ərzində ancaq “Şərq” qəzetində çalışmışam. Bu qəzetin strukturu, redaksiyada yaradılmış mühit, azad şərait mənə uyğun olduğundan, burada aldığımdan daha çox əmək haqqı vədləri olunsa da, bu qəzeti tərk etməmişəm. Çünki öz prinsiplərim var və yola çıxdığım insanları dar gündə qoyub getmək həmin prinsiplərlə uzlaşmır. Amma 5 ildən sonra harada olacağımı deyə bilmirəm. Hər halda yəqin ki, mətbuatda olacağam. Çünki bu işi sevirəm. Hərçənd siz də bilirsiniz ki, indi mətbuatda işləmək çox çətindir. Çox hallarda gecədən keçmişə qədər işdə oluruq. Lakin bununla belə daha yaxşı olacağını güman edirəm.

_MG_96

Vüsal Məmmədov: “Azərbaycan mediası 5 yaşlı uşaq kimidir”

_MG_9766

Suallarımızı AzVizion.az portalının baş redaktoru Vüsal Məmmədov cavablandırdı

Vüsal müəllim, bu gün auditoriyanın gözləntiləri nədir? Azərbaycan mediası həmin gözləntilərini qarşılaya bilirmi?

– Bu gün auditoriya əslində bizdən çox xırda mövzular gözləyir. O qədər xırda ki, onların səviyyəsinə ensək, media tamamilə ölər. Auditoriyanın bizdən əsas istəyi odur ki, sosial problemlərlə məşğul olaq. Əsas müraciətlər də bununla bağlıdır: “Siz necə mediasınız ki, filan rayonun təhsil şöbəsinin əməkdaşı qanunsuzluq edib, amma yazmırsınız?!” Yaxud, ucqar bir dağ kəndinin təcili yardım stansiyasının müdirindən bizə şikayət edirlər. Üzr istəyirik ki, bu, axı bizim mövzu deyil. Belə olanda da, bizi ittiham edirlər ki, bəs niyə adınızı jurnalist qoymusunuz?! Yəni nə qədər qəribə də olsa, oxucu bu gün peşəkar redaktorların “reket mövzusu” kimi təsnif etdiyi mövzulara can atır. Çox təəssüf, ancaq belədir. Ona görə də, “reket” jurnalistikasının çiçəklənməsi tam əsassız görünmür – bunun üçün ictimai zəmin var.

Gələn müraciət və oxunan mövzuların spektrinə baxanda məlum olur ki, oxucu ilk növbədə özünü məişət səviyyəsində narahat edən problemləri mediada görmək istəyir: onları incidən məmur, mağazada aldadan kassir, məktəb direktoru, suyun gəlməməsi, avtobus sürücüsünün dayanacaqda sərnişinləri çox gözlətməsi… Buna görə mən oxucunu qınamıram, çünki bir insan kimi bu mövzular məni də narahat edir. Sadəcə olaraq, bizdə medianın profilləşməsi getmədiyindən, oxucu hara müraciət edəcəyini, bu suallara harada cavab tapacağını bilmir. Özünü ciddi ictimai-siyasi xəbər qaynağı elan edən sayt həmin profildən uzaq mövzuları işıqlandırır. Yaxud ciddi siyasət saytı hansısa supermarketdə baş verən qanunsuzluqdan yazır. Əgər bu, siyasət saytıdırsa, mən orada ciddi bir təhlil oxumaq, ölkənin siyasi nəbzini tutan problemlərlə tanış olmaq istəyirəm. Kolbasadan mıx çıxmağı isə həmin an mənə maraqlı deyil.

– Amma idman saytları, fins.az, marja.az kimi  iqtisadi saytlar var. Yəni ixtisaslaşmanın tam getmədiyini demək olmaz.

– Bəli, razıyam. İdman, şou-biznes, maliyyə-iqtisad sahəsində ixtisaslaşmış saytlar var. Amma ictimai-siyasi təmayüllü sayt olduğunu elan edənlərin mövzu seçimində bir qarışıqlıq görürük. Ona görə, media da oxucunu çaşdırır. Oxucu bilməlidir ki, girdiyi saytda onu nə gözləyir. Məsələn, mən “kommersant.ru” saytına girmişəmsə, orada nə axtardığımı bilirəm və onu da tapıram. Eləcə də məsələn, “Nezavisimaya qazeta”, “Faynenşl tayms” qəzetlərinin saytları olsun. İnsan nə istədiyini bilməlidir ki, hara üraciət etməyə qərar versin. Bizdə isə belə alınır ki, biz oxucunu çaşdırırıq, oxucu da bizi.

– Bəs bu çaşdırmanın səbəbi nədir, axı əslində media oxucusunu çaşdırmaqda maraqlı olmamalıdır. Bəlkə bu, İP axtarışıdır?

– Səbəb, yəqin ki, peşəkarlığın hələ istənilən səviyyədə olmamağındadır. Məsələn, mən “1905.az” saytının oxucusuyam. Bilirəm ki, bu saytda erməni yalanlarını ifşa edən materiallar var. Hansısa bir təhlil səciyyəli yazı yazanda, yaxud saytımızda istifadə etmək lazım gələndə, hara müraciət edəcəyimi və orada məni nə gözlədiyini əvvəlcədən bilirəm. Bu, peşəkar ixtisaslaşmadır. Amma ictimai-siyasi profillə meydana çıxan saytlarda peşəkar səviyyədə ixtisaslaşma yoxdursa, oxucu da çaşır, saytın kollektivi də. Bilinmir ki, nəyə müraciət etsin, bunun mövzusu nədir. Elə bil istiqamətsizlik, vurnuxma alınır. Burada Sizin dediyiniz İP uğrunda “qara mübarizə”nin də izləri var.

– Bəlkə bu, ümummilli sayt olmaq cəhdləridir? Səy göstərirlər ki, şou-biznes, kriminal və s. mövzulardan yazmaqla geniş auditoriyanı cəlb etsinlər?

– Mən Türkiyədə olanda müşahidə etdim ki, evdar qadın kiçik məhəllə dükanına girib, lazım olan ərzaqları alandan sonra, “Sabah” qəzetini də götürdü. Türkiyədə kütlənin ən çox oxuduğu qəzet “Sabah”dır…

– Yəni “US Today” kimi bir qəzetdir.

– Yaxud da “Daily Mirror”, “Sun” kimi. Həmin evdar qadın mətbəxdə kartof-soğanı soyanda və yeməyi bişməyə qoyanda “Sabah” qəzetini vərəqləyəcək. Sonra da kartof-soğan qabığını qəzetin səhifələrinə büküb, atacaq. Bu qəzetin ünvanlandığı hədəf-kontingent evdar qadınlar və hər şeylə bir az maraqlanan insanlardır. Həmin qəzetlər oxucularının tələbatına uyğun olaraq heç bir prosesin dərinliyinə enmirlər. Onlarda ciddi təhlillərə, cəmiyyətdə gedən proseslərə ciddi yanaşmalara, hətta həddindən artıq aydın informasiyalara rast gəlinmir.

Bizim saytların da hər bir mövzudan yazmaları ümummilli olmasa da, kütləvi olmağın bir fəndidir. Amma kütləvi olmağın da məqsədi reklam cəlb etmək, pul qazanmaqdır. Əgər məqsəd budursa və belə redaksiyalar üçün jurnalistika biznesdirsə, qınanmalı heç nə yoxdur. Bunu başa düşürük, qəbul edirik və hətta  alqışlayırıq. Amma bizim tutduğumuz yol və mənim oxucu kimi istədiyim media bu deyil. Başa düşürəm ki, o media da lazımdır və mövcud olmaq haqqı var. Onların tirajı da həmişə çox böyük olacaq. Amma mənim ortaya qoymaq istədiyim iş və özümün oxumaq istədiyim sayt o deyil. Elə media orqanları var ki, onların auditoriyası cəmiyyətdə qərarların qəbulu prosesində rolu olan insanlardır. Məni maraqlandıran jurnalistika və özümün ortaya qoymaq istədiyim jurnalistikanın ünvanı qərar qəbul edənlər sinfidir. Mənim üçün belə media maraqlıdır.

– Elədir. Tutaq ki, 35 min tirajlı “Nezavisimaya qazeta” naziri istefaya göndərə bilərdi, “Moskovskiy komsomoles”i isə milyon yarım adam oxuyur…

– Məsələn, “Spid-info”nu da 3 milyon nəfər oxuyur. Amma bu kütləvi media orqanlarının cəmiyyətin taleyilə bağlı qərarların qəbulunda heç bir rolu yoxdur.

– Belə bir təsəvvür var ki, bizim oxucuların, dinləyicilərin əsas qayğısı Qarabağ problemidir. Amma zaman-zaman görürük ki, Qarabağ problematikası oxucunu maraqlandıran informasiya arealının periferiyasına gedib çıxıb, uzaqlaşıb. İnsanları qınamaq olmaz. Biz hər il işğal olunmuş rayonlarımızın ildönümünü qeyd edirik. Hər dəfə də insanlar Şəhidlər xiyabanına gedir, çıxış edirlər və gələn ili öz rayonlarında qeyd etmək arzularını vurğulayırlar. Və bunlar növbəti illərdə də təkrarlanır. Artıq əsgərliyə gedib-gələn adamlar var ki, heç işğal bölgələrini görməyiblər. Ötən ilin avqust, bu ilin aprel hadisələri Qarabağ problemini avansəhnəyə gətirib, çıxardı. Media hansı fəndlərdən istifadə etməklə Qarabağ problemini hadisələrin episentrində saxlamalıdır?

– Mən də razıyam ki, artıq bu istiqamətdə köhnə media fəndləri həqiqətən də işləmir. Bizim media son 20 il ərzində Qarabağ mövzusunu gündəmdə saxlamaq üçün siyasət formalaşdırmayıb. Belə bir strategiya yoxdur. Yəqin ki, biz işğal altındakı ərazilərimizdəki həyatı yaxından izləməliyik. Bir halda ki, bizim insanları gündəlik məişət qayğıları maraqlandırır, biz də həmin ərazilərdəki məişəti, kriminalı, iqtisadiyyatı daxili gündəmimiz kimi izləməliyik. Məsələn, Şuşada 5 yaşlı uşağı öldürüblərsə, yaxud gəlin toydan qaçıbsa, biz bunu ölkənin daxili problemi kimi mediada qabartmalıyıq.

– İşğal altındakı bölgələrdə həyatla bağlı materialları xəbər bülletenlərində görmək olur. Hava proqnozunda. Operativ xəbər ancaq bu müstəvidədir.

– Elə səhv də bundadır. Təkcə hava proqnozunu yox, işğal altındakı bölgənin daxili sosial həyatını təqdim etməliyik.

– Bəs o işğal altındakı zonada işlər bizim təsəvvür edəcəyimiz, yaxud gözlədiyimiz qədər pis deyilsə, onda necə?

_MG_9787
– Bilirsinizmi, bu, maraqlı və çox dərin sualdır. Ümumən işğal altındakı ərazilərdə vəziyyətin bizdəkindən yaxşı olmasına inanmıram. Yox, əgər yaxşıdırsa, bu artıq təkcə medianın deyil, bütün Azərbaycanın dəhşətli problemi olardı. Azərbaycan dövləti və xalqı buna qətiyyən yol verməməlidir. Əks təqdirdə bu, bizim tam fiasko və məğlubiyyətimiz olardı.

Bilirsiniz, informasiya müharibəsi, onun metodları bizə çox gec gəlib çatıb. Mən, eləcə də başqa həmkarlarımız erməni mediasını həmişə izləyirdik. Amma gedən prosesin nə olduğunu tam aydın başa düşmürdük. İndi bilirik ki, o, nə imiş… Ermənilərdə bunun nəzəriyyəsi də, praktikası da hətta Qarabağ böhranından əvvəl istifadə olunurdu. Bizə isə 20 il sonra işin nəzəri, ideoloji tərəfləri çatmağa başladı ki, dünyada belə bir praktika var, müharibə yalnız döyüş meydanında deyil, həm də informasiya müstəvisində gedir.

– Niyə elə oldu?

– Çünki informasiya müharibəsinin nə olduğunu cəmiyyətə izah edəcək beyin mərkəzləri bizdə yox idi. Bu, adi siyasətçinin, adi jurnalistin və adi məmurun işi deyil. Məhz beyin mərkəzlərinin funksiyası idi. Amma Ermənistanın həm daxilində, həm də xaricdə beyin mərkəzləri var idi, indi isə lap çoxdur. Onlar bu cəbhəni vaxtında açmışdılar və bizi informasiya atəşinə tuturdular. Yaxın illərə qədər bizim üzərimizə informasiya atəşi yağırdı, biz isə bunun nə olduğunu anlamırdıq.

Vüsal müəllim, Azərbaycan yollarında yarımca saat maşın idarə etmək, yaxud həmin maşının bir qədər diqqətli sərnişini olmaq kifayətdir ki, aşağıdakı qərara gələsən: Azərbaycan sürücüləri arasında həmrəylik yoxdur. Yaxud olduqca aşağı səviyyədədir. Azərbaycan jurnalistləri arasında həmrəylik nə yerdədir? Mən hesab edirəm ki, heç olmasa Qarabağ problemini daim gündəmdə saxlamaq üçün həmin həmrəylik vacibdir. Bu, elə bir mövzudur ki, onun ətrafında daha asanlıqla birləşmək olar.

– Azərbaycan mediasındakı qeyri-sağlam rəqabət və bu rəqabətdən doğan münasibət, təəssüf ki, faktdır. Xüsusilə saytlar sferasında bəzən bu, özünü daha pis şəkildə göstərir. Amma Qarabağ məsələsində həmin paxıllığı qırağa qoymaq lazımdır. Ümumiyyətlə, bizdə bir şeyi nəzərə almırlar ki, Azərbaycan balaca bir ölkədir və burada hamı bir-birini tanıyır. Bizim media bir ovuc yerdir, buradakı redaktorların əksəriyyətilə, jurnalist kontingentinin çoxu ilə şəxsi münasibətim var. Hamı kimin kim olduğunu bilir. Kiminsə başqasına nəyisə sübut etməsi artıqdır. Hamıya hər şey bəllidir. “Mən səndən qabağam”, “Mən daha yaxşı oğlanam”, “Sənin saytın mənim saytımdan geri qalır”, “Sən bu işlərdə mənə çata bilməzsən” psixologiyası Azərbaycan jurnalistləri arasında “solçuluq uşaq xəstəliyi” kimi bir şeydir. Bizim mediamızda başqalarından ciddi şəkildə fərqlənən və hamıdan qabaqda olan ulduz jurnalistlər yoxdur. Deyək ki, Amerikadakı Larri Kinq, Fil Donahyu, Cey Leno, Rusiyadakı Kiselyov, Pozner kimi başqalarından kəskin fərqlənən parlaq fiqurlar Azərbaycan jurnalistika mühitində yoxdurlar.

Maraqlıdır, bəs nəyə görə yoxdur? Bizimkilərə Pozner olmağa nə mane olub?

– Mənə həmişə elə gəlib ki, parlaq, ustad jurnalist olmaq üçün üç komponent tələb olunur: istedad, nəzəri hazırlıq və savad, bir də tale. Bu üçü birləşəndə ortaya xarizmatik, parlaq bir jurnalist çıxır. Bizdə də istedadlı jurnalistlər var, amma mənə elə gəlir ki, onların istedadlarına adekvat savadları yoxdur. İstedad qaynayır, daşır, amma istedadı formalaşdırıb, düzgün istiqamətləndirəcək intellektual baza mövcud deyil.

Azərbaycanda saysız-hesabsız jurnalist təşkilatları var. Jurnalist təşkilatları və həmrəylik “defisiti” bir qədər qəribə səslənmirmi?

– Mən 1998-ci ildən jurnalistəm. İndiyə qədər həmin jurnalist təşkilatlarının heç biri ilə kontaktım olmayıb. 18 ildir onların varlığını öz fəaliyyətimdə, iş həyatımda heç bir şəkildə hiss etməmişəm. Yalnız Mətbuat Şurasının varlığını və hadisələrə hansısa təsiri olduğunu eşidirik. Ondan başqa qalan jurnalist təşkilatları sadəcə ona görə var ki, desinlər, kimsə hansısa təşkilatın rəhbəridir.

_MG_9772

Məncə, bu mətbuatla al-ver eləməyin yollarından biridir. Özü də, artıq köhnəlmiş yoldur. Bu gün jurnalist təşkilatlarının varlığı özünü doğrultmur. Kiminsə özünü filan jurnalist təşkilatının rəhbəri kimi təqdim etməsi də artıq maraq doğurmur. O, yalnız 1990-cı illərin axırları, 2000-ci illərin əvvəlləri üçün aktual idi.

2016-cı ildir və mətbuatımızın 141 illiyini qeyd etdik. 141 il kifayət qədər ciddi bir dövrdür. Bizim media özünü 141 yaşa uyğun təqdim edə bilirmi?

– Bizim media özünü heç 5 yaşına uyğun da apara bilmir. Mediamız balaca uşaq kimi hara gəldi, əlini dürtür, qazana salır, çayniki dartır, stolun üstündəki yeməyi yerə tökür. Bilmir ki, nə edir və niyə eləyir. Azərbaycan mediasının işi şuluq salmaqdır – həm siyasi, həm də ictimai mənada.

Bu da iş kimi təqdim olunur?

– Bəli. Yetkinlik yoxdur. Mən balaca olanda sovet qəzetlərini oxumuşam. O vaxtın “Bakı” qəzeti indiki mənə indiki saytların əksəriyyətindən daha peşəkar, hətta daha maraqlı gəlir. Halbuki, paradoksdur, əksinə olmalıdır…

– Bəlkə Siz özünüz də informasiya hazırlanması prosesinin iştirakçısı olduğunuza görə bu belədir?

– Bəlkə o amil də var. O mətbəxin iştirakçısı olduğum üçün prosesdəki o sehr, ovsun itib. Amma mənə elə gəlir ki, o vaxtkı peşəkarlıq qoyulan məhdudiyyətlərə, senzuraya rəğmən, insanı oxumağa səsləyirdi. Həmişə bilirdim ki, oxuduğum məqaləni yazan şəxs məndən qat-qat savadlıdır və bu məqalədən çox şey öyrənə bilərəm. İndi məndə bu hiss yoxdur. Mənim bütün dünya üzrə oxuduğum 5-6 nəşr var, onların heç də hamısı siyasətə və təhlilə aid deyil; onları həvəslə oxuyuram ki, nəsə əxz edəcəyəm. İstəyirəm ki, oxuduğum hər yazı, hər cümlə məni bir az da inkişaf etdirsin. Çünki vaxt dardır, ömür gedir, illər tez keçir. Hər şeydən nəsə götürməsən, geri qalarsan. Bax, o cür yazıları Azərbaycanda mənə təklif edən nəşr demək olar ki, yoxdur. Bu, bizim mətbuatın yetkinlik yaşına çatmadığından və uşaq olmasından xəbər verir. Ona görə də hiss edirəm ki, mətbuat yaşda məndən balacadır. Və 38 yaşlı oxucunun nəzərində mətbuatın 5 yaşı var.

– Planlarınız necədir? İndiyə kimi keçdiyiniz yolun məntiqi mərhələləri özünü göstərirmi və bu, medianın inkişaf dinamikası ilə nə qədər əlaqəlidir?

– Bizdə mətbuatın əsas problemi və onu yetkinləşməyə qoymayan amillərdən biri odur ki, burada çalışan jurnalistlərin yaşı azdır. Azərbaycan jurnalistinin orta yaşı 26-27-dır. Hər halda, 30 deyil. Bu ciddi problemdir. Yetkin müəllifin, jurnalistin, hələ yetkin aparıcı demirəm, yaşı 40-45, hətta 50-dən çox olmalıdır. 25 yaşlı gəncin yazdığı təhlil heç kimə maraqlı olmayacaq. Ölkədəki proseslərlə bağlı elə müəlliflərin yazısını oxumaq istəyirəm ki, onun yaşı heç olmasa 50-dən çox olsun. Biləsən ki, dünyagörüşü var və ölkə tarixinin ən azı 20-25 ili onun gözləri önündən keçib. Özünün də 15-20 illik yazmaq təcrübəsi  var. Mən belə insanın yazdığını həvəslə oxuyaram. Azərbaycan mediasında belə insanlar demək olar ki, yoxdur. Baxırsan, ciddi xəbərləri, hətta təhlili gənc bir qız aparır. Mən o qıza ciddi yanaşa bilmirəm axı. Azərbaycan mediasında o mərhələni gözləyirəm ki, indi ortada olan jurnalistlər bir qədər yaşlaşsınlar, onların orta yaşı 40-ı, 45-i, 50-ni keçsin, həqiqətən yetkin, dünyanın gediş-gəlişindən baş çıxaran müəlliflər ortada qalsınlar və onlar jurnalistikaya tramplin kimi baxmasınlar. Bizdən əvvəlki nəsil jurnalistikaya tramplin kimi baxdığından, ortada yetkin nəsil yoxdur. Və mən indi belə bir nəslin yetişəcəyinə ümidliyəm.

İstənilən fikri çox savadlı və mədəni şəkildə çatdırmaq mümkündür. Bunun üçün sadəcə dünyagörüşü lazımdır. Siyasətdən uzaq bir misal söyləyəcəyəm. Rusiyada məşhur kino jurnasilti var – Yuri Qladilşikov. Mən onun kino təhlillərini oxuyurdum. Bir dəfə onu zəif filmin təqdimatına çağırıblar, amma şərt qoyublar ki, film haqqında pis yazmaq olmaz. Və bu adam filmin pis olduğunu necə ustalıqla çatdırır. Yazının birinci cümləsi belədir: “Bu yeni film ölülər kimidir – onun haqqında pis danışmaq olmaz”. Həm qoyulan hüquqi çərçivəni aşmır, həm də oxucuya həqiqəti çatdırır. Bunun üçün yetkinlik, təcrübə və mütaliə baqajı olmalıdır. İnşallah, 5-10 il keçsin, ümid edirəm ki, indiki nəsil jurnalistikada qalacaq, təcrübə artacaq və onda biz daha yetkin, daha təcrübəli jurnalistika görəcəyik.

Fuad Babayev, Gündüz Nəsibov, 1905.az

Leman Eleshrefqizi feaure

Ləman Ələşrəfqızı: “Gərək bir az da özümüz öz sözümüzün ağası olmağı bacaraq.”

Leman Eleshrefqizi

1905.az portalının suallarını əməkdar jurmalist Ləman Ələşrəfqızı cavablandırdı.

– Ləman xanım, mətbuatımız “Əkinçi”dən başlanıb. Gəlin, biz də “Əkinçi”dən başlayaq söhbətimizə. Sizin filmi nəzərdə tuturam. Necə oldu?

– “Əkinçi” mənim sayca 4-cü filmimdir. Ona qədər mən Azərbaycanın üç adlı-sanlı generalının həyat və döyüş yolundan bəhs edən ” Artilleriya Allahı”, ” Sonuncu Qəhrəman” və “Sərdar”filmlərini çəkmişdim. Düşünürəm ki, Həsən bəy Zərdabini də jurnalistikanın generalı saymaq olar. Həqiqətən də onun həyat yoluna nəzər salanda necə ağır bir şəraitdə, hansı çətinliklərlə “Əkinçi”ni ərsəyə gətirdiyini görürük. Açığı, BDU-nun jurnalisytka fakültəsi şəxsən məndə Zərdabiyə maraq oyada bilməmişdi. Bəlkə də ona görə ki, mənim təhsil aldığım 90-cı illərdə hələ sovet jurnalistikasının əsaslarını öyrənirdik və Həsən bəy Zərdabini o dərsliklər məlum səbəblərdən bizə sevdirə, tanıda bilmirdi. “Əkinçi”ni çəkəndə mən Zərdabini başdan-ayağa tanıdım. Çoxlu kitablar oxudum, onun tədqiqatçılarına müraciət elədim, Zərdabinin həyat yoldaşı Hənifə xanımın xatirələri ilə tanış oldim. Və sonunda maraqlı bir film ortaya çıxdı. Əlbəttə, bu artıq Həsən bəy Zərdabinin yox, mənim Əkinçim idi (gülür). Və sevinirəm ki, bu sənədli film Azərbaycan mətbuatının tarixini öyrənmək istəyənlər üçün kifayət qədər maraqlı bir işdir.

– Səməd bəy Mehmandarov haqqında da film çəkmisiniz. “Sərdar” çox maraqlı idi.

– “Sərdar”ı mən də maraqlı tədqiqat sayıram. Ən birinci ona görə ki, o filmdə maraqlı məkanlar var. Rus-yapon müharibəsinin baş verdiyi Port Artur var o filmdə. Hansı ki, bizim generallarımızın, Səməd bəy Mehmandarovun, Əlağa Şıxlinskinin , Naxçıvanskinin ayaq izləri qalır o torpaqlarda. Çar Rusiyasının çəkdiyi dəmir yolu xətti, bizim genarallarımızın o dəmir yolu xətti ilə uzaq Çinə apardıqları toplar bu gün də keçmiş Port Arturda-indiki Dalyanda ən hündür yüksəkliklərdə tarixin bir parçası kimi saxlanılır. “Sərdar”ı maraqlı edən həm bu faktlar oldu, həm də Mehmandarovun özünün şəxsiyyətindəki təzadlı məqamlar. Əlbəttə, bu gün mənə desəydilər ki, Səməd bəy haqqında daha bir film də hazırla, mən məmnuniyyətlə o işə qol qoyardım. Çünki, Mehmandarovla bağlı o filmdən sonra çoxlu maraqlı faktlarla qarşılaşdım. Rəsulzadənin “Əsrimizin Siyavuşu” əsərindən, digər elmi məxəzlərdən öyrəndiklərim Mehmandarovun şəxsiyyətinə bir az da marağımı artırdı. Kim bilir, bəlkə də nə vaxtsa bu arzum reallaşacaq. Amma indilikdə düşünürəm ki, “Sərdar” filmi Mehmandarov haqda çəkilmiş ən yaxşı sənədli filmdir və bu adamın müstəqil Azərbaycanın ordu quruculuğundakı rolu onu Azərbaycanın hərb tarixində daim yaşadacaq.

– Bir az da “Aprel səhəri”ndən danışaq.

– “Aprel səhəri” də Azərbaycanın yaxın tarixindən bəhs edən filmdir. Rus işğalı, müstəqil Azərbaycanın süqutu, buna aparan səbəblər bu filmdə aydın şəkildə göstərilir. Az əvvəl dediyim ki, Mehmandarovun şəxsiyyəti də məhz bu filmdən sonra məndə suallar yaratdı ki, görəsən “Sərdar”da çox ifrata varmamışammı? Həm də tək Mehmandarov yox, Əlağa Şıxlinski ilə də bağlı. Yəqin bilirsiz ki, generallarımızın adı ətrafında xeyli mübahisəli məqamlar var, müstəqilliyimizin itirilməsində onların şübhəli hərəkətlərinə yönəlik eyhamlara rast gəlinir bir çox ədəbiyyatlarda. Əlbəttə, bu sadəcə şübhə, ehtimal səviyyəsindən o tərəfə keçmir və nə yaxşı da ki, keçmir. Yoxsa azı iki filmimin taleyi məni ciddi narahat edərdi.

– İstərdim ki, bu filmlərə qədər olan jurnalist fəaliyyətinizə nəzər salaq. Hansı mərhələləri var bu yolun?

– Peşəkar jurnalistika ilə 1996-cı ildən məşğulam. Yəni BDU-nun jurnalistika fakültəsini bitirən ildən ixtisasım üzrə işə başlamışam. İlk iş yerim “Olaylar” İnformasiya Agentliyi olub. Agentliyin diretkoru Fatma xanım o vaxt mənə dedi ki, əgər akkreditasiyadan keçə bilsəm parlament müxbiri kimi məni işə götürəcək. Məktubu apardım Milli Məclisə və uğurla akkreditə olundum. Düşünürəm ki, jurnalistlik fəaliyyətim də çox uğurlu alındı. Çünki agentlikdə işləyən müxbir adətən populyarlıq qazanmır. Mən imzamı “Olaylar”dan tanıtdım. Ən qalmaqallı xəbərlər birmənalı olaraq mənim olurdu. Amma “Hürriyyət”dəki fəaliyyətim xüsusilə yaddaqalan oldu. Xatırlayıram ki, deputatların əlində həmişə “Hürriyyət” olurdu . Qranta “su krantı” deyən deputat xanımı da, jurnalistlərə “mətbuatın tulaları”deyən bəy əfəndini də məhz mənim parlament iclaslarından olan yazılarım qane etmirdi və sonunda manşetlərə daşınan qalmaqllar baş verirdi. Amma inanın məqsədim heç vaxt qalmaqal yaratmaq deyildi. Sadəcə “düz danışanı doqquz köydən qovurdular” misalı mənim şəxsimdə öz təsdiqini tapırdı. “Hürriyyət”lə birlikdə parlament müxbirliyim də bitdi. “Azadlıq” qəzeti, sonra isə ANS-dəki fəaliyyətim xüsusilə xəbər üzərində qurulmuşdu. Ta ki filmlərə başlayana qədər.

– Jurnalist və onun çalışdığı media orqanı, qəzet, jurnal, ya da TV. Belə bir təsəvvür var ki, bu öz-özlüyündə bir tandemdir. Çıxışçı və tribuna tandemində ağırlıq çıxışçının üzərinə düşür, yoxsa tribunanın?

– Məncə hər ikisinin. Amma cüzi nisbət fərqilə götürsək, tribunanın da demək olar. Əgər sözünü demək üçün tribuna yoxdursa, kimdir səni tanıyan? Bu mənada tribuna şərtdir, bəzən də elə olur ki, tribuna verilib, sadəcə sən sözünü deməyi bacarmırsan. Gərək çıxışçı tribunaya, tribuna da çıxışçıya layiq olsun. Yəni bu tandem biri birini tamamlamalıdır. Təəssüf ki, bu gün tribuna da azdır, elə yaxşı jurnalistlərin sayı da.

– Bir neçə ay bundan əvvəl gözəl jurnalistimiz İlqar Əlfioğlundan müsahibə alanda  jurnalistikamızın özünü 140 yaşın tələblərinə uyğun aparıb-aparmamsı barədə sual verdim. İlqar müəllim cavabında dedi ki, jurnalistikanın nüfuzu cəmiyyətdə sözün çəkisindən çox, sözə qiymət verə bilən adamların sayından asılıdı. İndi 141 yaşı var mediamızın. Həmin sualı Sizə də ünvanlamaq istəyirəm.

– Düz deyir İlqar Əlfioğlu. Mən də bir dəfə yazmışdım ki, istəyirsən jurnalistikada qızıl xırdala haa, yenə də piştaxta dalında qızıl xırdalayana uduzacaqsan. Əlbəttə ki, mənəvi cəhətdən sən ondan üstün ola bilərsən, amma maddi baxımdan o səni “yeyəcək”. Sabah o sənə rəhbərlik də edəcək, diktə də edəcək və s. Yəni bu gün heç kim heç kimin kitabını oxumur.Yəni “dəryaca ağlın olsun, yoxsul olsan gülərlər”. Amma görünür bu həm də bütün zamanların problemi olub. Füzulinin-söz mülkünün sultanının “Şikayətnamə”si nədən idi? Amma bizə yenə də söz qaldı-Füzuli qaldı. Zərdabi, onun “Əkinçi”si qaldı. Gərək bir az da özümüz öz sözümüzün ağası olmağı bacaraq. Bu gün jurnalistikada hamı sözünün ağasıdırmı? Sözdən xəbəri olmayanlar ona-buna söz atırlar, qəzetdən xəbəri olmayanlar redaktordular, millətə dərs keçirlər. Məncə, sözə, mətbuata qiymət verilməməsinin bir səbəbini də özümüzdə axtarmalıyıq.

– Planlarınız necədir?

– İyunun 16-dan işsizəm. Tez-tələsik iş axtarışına çıxmadım. Əvvəla, dekabrdan bu yana çox gərgin işləmişdim, neçə-neçə sənədli filmlər hazırlamışdım. Düşündüm ki, bu yorğunluq mütləq canımdan çıxmalıdır. Bu müddət ərzində bir neçə iş təklifi də almışam. İmtina etdiklərim də olub, cəlbedici görünənlər də. Yəqin ki, münasib bildiyim bir təklifi dəyərləndirəcəm. Hər halda, qarşıdan gələn payıza ömrün payızı kimi baxmıram, əksinə bu payız sözün əsl mənasında məhsuldar olmalıdır.

– Sizə uğurlar arzulayıram.

Fuad Babayev, 1905.az