{"id":107386,"date":"2024-03-27T12:00:00","date_gmt":"2024-03-27T08:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=107386"},"modified":"2024-03-29T13:22:52","modified_gmt":"2024-03-29T09:22:52","slug":"ermeni-milliyetciligi-ve-toprak-iddialari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/ermeni-milliyetciligi-ve-toprak-iddialari\/","title":{"rendered":"Ermeni Milliyet\u00e7ili\u011fi ve Toprak \u0130ddialar\u0131"},"content":{"rendered":"
\n

Ermeni meselesi g\u00fcndeme geldi\u011finde d\u00fcnya kamuoyu taraf\u0131ndan T\u00fcrklerin objektif karar verebilecek bir konumda olmad\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir. Bat\u0131l\u0131lar, Ermeniler hakk\u0131nda olumsuz kanaatlerin sadece T\u00fcrkler taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedirler. T\u00fcrkler ve Ermeniler hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fler ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler ise farkl\u0131 kaynaklarda \u00e7o\u011fu zaman ger\u00e7ek aksini bulmadan ortaya konmaktad\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Burada ama\u00e7 meseleyi T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131yarak Kafkasya\u2019da ya\u015fanan geli\u015fmeleri, Ermeni milliyet\u00e7ilik tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n mahiyetini ve bu milliyet\u00e7ili\u011fin \u015fekillendirdi\u011fi \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u201d idealini de\u011ferlendirmektir. Ayn\u0131 zamanda Kafkasya\u2019da Ermenilerle olan ili\u015fkilerde sadece T\u00fcrklerin de\u011fil, G\u00fcrc\u00fclerin de problemleri oldu\u011funun g\u00f6sterilmesi konunun farkl\u0131 bir \u00fclke boyutundan bak\u0131lmas\u0131n\u0131 da ortaya koymas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ermeniler \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u201d idealini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in iki strateji belirlemi\u015flerdir. \u0130lki, Ermenilerin tarihi vatanlar\u0131 ile ilgisi olmayan T\u00fcrk topraklar\u0131n\u0131n gerek i\u015fgal gerekse bar\u0131\u015f yoluyla Ermenistan\u2019a kat\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130kincisi bunu sa\u011flamak i\u00e7in mill\u00ee \u00e7at\u0131\u015fmalar \u00e7\u0131karmak suretiyle T\u00fcrk halklar\u0131na kar\u015f\u0131 ter\u00f6r faaliyetlerinin hayata ge\u00e7irilmesidir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde Ermenilerin bunlar\u0131n her ikisi u\u011frunda \u00e7aba harcad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan Devleti\u201dni, yani denizden denize kadar olan topraklar\u0131, kurmak istedikleri devlete katmak esas ama\u00e7lar\u0131 olmu\u015ftur. Bu topraklar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc olarak T\u00fcrkiye\u2019yi se\u00e7mi\u015fler ve buna tarihin \u201cadaletli h\u00fckm\u00fc\u201d olarak bakm\u0131\u015flard\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye me\u015fruluk kazand\u0131rmak amac\u0131yla s\u00f6z konusu topraklar\u0131n vaktiyle Ermenilere ait oldu\u011funu bunun i\u00e7in de kendi tarihi vatanlar\u0131n\u0131n topraklar\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 yabanc\u0131 unsurlardan temizleyip monoetnik bir \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u201d yaratmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya duyurma yoluna gitmi\u015flerdir (Velizade, Muradov, 1996, s. 56-58).<\/p>\n

 <\/p>\n

Fakat ayn\u0131 topraklarda Rusya\u2019n\u0131n da planlar\u0131 vard\u0131 ve Rusya bu b\u00f6lgede kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc tesis etmek i\u00e7in Orta Asya ve Yak\u0131n Do\u011fu\u2019ya giden ticaret yolunu ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun i\u00e7in Ruslar Kafkasya\u2019ya olan ilgilerinde ve b\u00f6lgenin fethinde Ermenilerden istifade etmi\u015flerdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ermeniler genel olarak Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6zel olarak da Azerbaycan\u2019\u0131n siyas\u00ee, sosyal ve ekonomik durumu hakk\u0131nda Ruslara bilgiler verip i\u015fgal planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r. XVII. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u0130zrail Ori gibi Ermeni siyaset\u00e7iler Rus-Ermeni ili\u015fkilerinin kurulmas\u0131nda ve geli\u015fmesinde \u00f6zellikle, \u00c7ar I. Pyotr\u2019un Kafkasya, Azerbaycan ve Hazar Denizi\u2019ne olan ilgisinin artmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynarlar. XIX. y\u00fczy\u0131lda elveri\u015fli siyas\u00ee \u015fartlar\u0131n olu\u015fmas\u0131 neticesinde \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131, Kafkasya\u2019n\u0131n ve Azerbaycan\u2019\u0131n i\u015fgali i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 titiz planlar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesinde Ermenilerden faydalan\u0131r. Ele ge\u00e7irdi\u011fi bu topraklara Ermenileri sistemli bir \u015fekilde g\u00f6\u00e7\u00fcrerek gruplar halinde yerle\u015ftirir. Azerbaycan b\u00f6lgesine Ermeni ak\u0131n\u0131 1826-1828 y\u0131llar\u0131nda ba\u015flar (Kerimova, 1995, s. 71).<\/p>\n

 <\/p>\n

XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren Ermeniler ikinci stratejilerini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6nelirler. \u201cTa\u015fnaksutyun\u201d gibi a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i partiler kurarak as\u0131l ama\u00e7 \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u201d i\u00e7in faaliyetlere ba\u015flarlar.<\/p>\n

 <\/p>\n

1890\u2019dan itibaren Ruslar\u0131n Ermeni politikas\u0131 da de\u011fi\u015fir. Bunun sebebi bu y\u0131llarda Ermeniler aras\u0131nda milliyet\u00e7ilik fikrinin y\u00fckselmesidir. Milliyet\u00e7i politikan\u0131n geli\u015fmesi Ermenilerin fiilen de\u011filse bile potansiyel bir d\u00fc\u015fman gibi g\u00f6r\u00fclmesine yol a\u00e7ar. Bu tehlikeyi bertaraf etmek i\u00e7in Ruslar, Ermenileri Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtma stratejisine ba\u015fvurur. Bu taktik ba\u015far\u0131l\u0131 olur ve iki millet aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131klar ba\u015flar. 1905 Olaylar\u0131 Ermenilerin halk\u0131 \u00e7e\u015fitli sebeplerle k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131 sonucunda meydana gelmi\u015ftir. Kendi topraklar\u0131nda ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrklerini planl\u0131 bir \u015fekilde yurtlar\u0131ndan \u00e7\u0131karmaya ve \u00f6ld\u00fcrmeye y\u00f6nelik bu faaliyetler ilk \u00f6nce Bak\u00fc\u2019de ba\u015flayarak daha sonra Azerbaycan\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerine yay\u0131l\u0131r. Asl\u0131nda olaylar\u0131n b\u00fct\u00fcn sorumlusu Ta\u015fnaksutyun partisidir. Ta\u015fnaklar, \u00e7etelere benzer birlikler olu\u015fturup genellikle Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden g\u00f6\u00e7 eden Ermenileri bu birliklere alarak T\u00fcrk k\u00f6ylerine sald\u0131r\u0131p katliamlar yaparlar. Azerbaycan T\u00fcrklerinin bunlarla m\u00fccadele edebilecek bir \u00f6rg\u00fctleri yoktu. Koordinasyonsuz ve plans\u0131z sava\u015fmak zorunda kalan Azerbaycan T\u00fcrkleri ba\u015far\u0131s\u0131z olur (Kazemzadeh, 1951:18; Libaridian, 1996, s. 185-196).<\/p>\n

 <\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Ermenistan idealinin ikinci a\u015famas\u0131 1918-1920 y\u0131llar\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r. Azerbaycan tarihinde \u201cMart Olaylar\u0131\u201d veya \u201cMart K\u0131rg\u0131n\u0131\u201d \u015feklinde ge\u00e7en 1918 hadiselerinde Ermeniler on binlerce Azeriyi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Bak\u00fc Kom\u00fcn\u00fc Bak\u00fc Vilayetini T\u00fcrklerden temizlemek amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan plan\u0131 tatbike koyulur. Neticede binlerce T\u00fcrk milli mensubiyetinden dolay\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ermeni ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u201d hayali K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019dan ba\u015flayarak G\u00fcney Kafkasya\u2019ya kadar uzanmaktayd\u0131. Onlar kendilerine ait olmayan topraklar\u0131n i\u015fgalini \u201cErmenice konu\u015fan vilayetlerin birle\u015ftirilmesi\u201d olarak izah ediyorlard\u0131. Buna g\u00f6re Karaba\u011f, Nah\u00e7ivan gibi tamamen T\u00fcrk yerle\u015fim birimleri de birer Ermeni topra\u011f\u0131yd\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde Azerbaycan T\u00fcrkleri ile Ermeniler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar halklar\u0131n dostlu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yumu\u015fam\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Fakat Ermeniler kendileri i\u00e7in elveri\u015fli siyasi \u015fartlar\u0131n olu\u015ftu\u011funu hissettiklerinde harekete ge\u00e7erek toprak iddialar\u0131n\u0131 tekrarlamaktan ka\u00e7\u0131nmam\u0131\u015flard\u0131r. Bunun son \u00f6rne\u011fini Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019nda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ermenilerin Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131 Ermenistan\u2019a ba\u011flamak i\u00e7in ba\u015flatt\u0131klar\u0131 faaliyetler 1960\u2019l\u0131 y\u0131llara kadar uzan\u0131r. Bu y\u0131llarda \u00f6zellikle Ermeni ayd\u0131nlar\u0131 ideolojik faaliyetleri belirgin bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fcrler. 1980\u2019lerin sonunda olarak Gorba\u00e7ov\u2019un Glasnost ve Perestroyka politikalar\u0131 Ermenilere silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 kullanma f\u0131rsat\u0131n\u0131 vermi\u015f ve Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131n % 20\u2019si Ermeniler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015ftir. Ermenilerin b\u00f6lgedeki di\u011fer kom\u015fusu G\u00fcrcistan ile olan ili\u015fkilerinde de \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesinin izlerini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. G\u00fcrc\u00fcler, Ermenilerin topraklar\u0131n\u0131 eski Ermeni vilayetleri olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile birlikte Tiflis\u2019in \u00e7ok eski zamanlardan itibaren Ermenilere ait oldu\u011funu iddia ettiklerini belirtirler. Her zaman tarihleriyle \u00f6v\u00fcnm\u00fc\u015f olan G\u00fcrc\u00fclerin bu konudaki bir di\u011fer rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Ermeniler taraf\u0131ndan tarihlerinin tahrif edilmesidir. Bir G\u00fcrc\u00fc kontu olan \u0130lya \u00c7av\u00e7avadze, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131\u00a0<\/span>Ermeni Alimleri ve Ta\u015flar\u0131n Feryad\u0131<\/em>\u00a0<\/span>adl\u0131 bir eserinde bu tahrifat\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re Ermeni ilim adamlar\u0131 eski yaz\u0131lar\u0131 tarih\u00ee eserlerin duvarlar\u0131ndan kaz\u0131yarak kendi kitabelerini onlar\u0131n yerine koyup Ermenilere ait oldu\u011funu ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar; bu istismar kar\u015f\u0131s\u0131nda ta\u015flar feryat etmi\u015flerdir (\u00c7av\u00e7avadze, 1902\/Baku, 1990, s. 19-28). Asl\u0131nda Sovyet rejiminin \u201chalklar dostlu\u011fu\u201d politikas\u0131 G\u00fcrc\u00fcler ve Ermeniler aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmal\u0131 konular\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesindeki iki halk aras\u0131nda bir s\u00fcre yak\u0131nla\u015fma da olmu\u015ftu. Ancak bu uzun s\u00fcrmedi. \u00d6nce Samshe-Cavaheti\u2019nin hangi \u00fclkeye ait oldu\u011fu hakk\u0131nda tart\u0131\u015fmalar \u00e7\u0131kt\u0131. Daha sonra G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Abhazya ile olan sava\u015f\u0131nda Ermenilerden olu\u015fan \u201cBagramyan Alay\u0131\u201dn\u0131n G\u00fcrc\u00fclere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmesi, ayr\u0131ca Ahalkalaki\u2019de yay\u0131nlanan\u00a0<\/span>Cavahk<\/em>\u00a0<\/span>gazetesinin anti G\u00fcrc\u00fc ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 yaz\u0131lar\u0131 ne\u015fretmesi G\u00fcrcistan\u2019\u0131n meseleye farkl\u0131 yakla\u015fmas\u0131na sebep oldu.<\/p>\n

 <\/p>\n

G\u00fcrcistan\u2019da G\u00fcrc\u00fclerden sonra en kalabal\u0131k ikinci etnik grup olan Ermeniler, esas olarak Tiflis\u2019te ve \u00fclkenin g\u00fcney b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki bir eyalet olan Cavaheti\u2019de ya\u015famakta ve burada n\u00fcfusun %90\u2019n\u0131n\u0131 te\u015fkil etmektedirler. SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde G\u00fcrcistan\u2019da genel bir kaos ya\u015fan\u0131rken Tiflis, ile Cavaheti\u2019deki baz\u0131 siyas\u00ee te\u015fkilatlar aras\u0131nda hareketlilik g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 2000\u2019lerden itibaren G\u00fcrcistan, Abhazya ve G\u00fcney Osetya deneyimlerinden olsa gerek Cavaheti\u2019de herhangi bir radikal harekette bulunmay\u0131 tercih etmemi\u015flerdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cavaheti\u2019de Ermeniler ilk olarak 1997\u2019de muhtariyet talebiyle ayaklanm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6lgedeki geli\u015fmeler Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f probleminin geli\u015fimine benzer. Cavahetili Ermenilerin k\u00fclt\u00fcrel ama\u00e7larla 1988\u2019de kurduklar\u0131 \u201cCavahk Halk Hareketi\u201d Hazar petrol boru hatt\u0131n\u0131n G\u00fcrcistan\u2019dan ge\u00e7i\u015finin belirlenmesinden sonra Rusya ve Ermenistan\u2019daki asker\u00ee \u00e7evrelerle i\u015fbirli\u011fine y\u00f6nelmi\u015ftir. G\u00fcrcistan bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 Cavaheti\u2019deki Ermeni problemini halledebilmi\u015f de\u011fildir. G\u00fcrcistan Azerbaycan\u2019\u0131n en \u00f6nemli stratejik m\u00fcttefikidir. Ermenistan ile enformasyon sava\u015f\u0131 yapan Azerbaycan i\u00e7in de bu konu b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Samshe-Cavaheti\u2019de ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k faaliyetleri devam etmektedir. Radikal g\u00fc\u00e7ler G\u00fcrcistan\u2019dan ayr\u0131lmay\u0131 ve y\u00fcksek stat\u00fcl\u00fc muhtariyet kazanmay\u0131 talep ederek \u00e7e\u015fitli yerlerde protesto g\u00f6sterileri yapmaktad\u0131rlar. Bu hareketlerin Ermenistan\u2019\u0131n do\u011frudan deste\u011fi ile meydana geldi\u011fi a\u015fikard\u0131r. Cavaheti Ermenilerinin G\u00fcrcistan\u2019da ikinci bir \u201cMiatsum\u201d (Ermenistan ile birle\u015fmek) amac\u0131 yeni anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n meydana gelmesi i\u00e7in elveri\u015fli \u015fartlar yaratacak bir noktaya gelmi\u015ftir. (Emil, 2003; \u201cCavahetiya Ermenileri Tiflisden Siyasi Muhtariyet \u0130steyir\u201d, 2003)<\/p>\n

 <\/p>\n

Ta\u015fnaksutyun \u201cB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u201d\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek yolunda ideolojik faaliyetten ziyade silahl\u0131 m\u00fccadele yolunu se\u00e7mi\u015ftir. Partinin temel vurgusu, Ermenistan\u2019a kom\u015fu devletler \u00fczerindeki toprak iddialar\u0131d\u0131r. Ermenistan\u2019da temsil edilen \u00fc\u00e7 \u00f6nemli partiden birisi olan Ta\u015fnaksutyun\u2019un program ve hedefi Ermenistan\u2019daki genel anlay\u0131\u015f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. 1915 s\u00f6zde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131, Kars ve Ardahan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019den al\u0131narak Ermenistan\u2019a ba\u011flanmas\u0131, Karaba\u011f\u2019daki 7 b\u00f6lgenin Azerbaycan\u2019a b\u0131rak\u0131lmamas\u0131, Cavaheti\u2019ye muhtariyet verilmesi partinin ana hedefi haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130ran-Ermenistan ili\u015fkileri bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn alanlarda geli\u015fme seyri g\u00f6stermektedir. Ermenistan\u2019a 2000\u2019li y\u0131llarda Rusya, Bat\u0131 ve \u0130ran taraf\u0131ndan yakacak ve g\u0131da yard\u0131m\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131 \u00e7evreler \u0130ran\u2018\u0131n Ermenistan\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131m ve deste\u011fin, buradan kendisine y\u00f6nelebilecek toprak iddialar\u0131n\u0131 engellemek amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedirler. \u00d6te yandan \u0130ran, Ermenistan\u2019\u0131 her \u015fekilde kendine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r (Turgut, 2004b). Bununla birlikte Ermenistan\u2019\u0131n gelecekte problemlerini hallettikten sonra \u0130ran\u2019dan da toprak talep etmesini beklemek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya g\u00fcvenlik ve uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm konular\u0131nda bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131ndad\u0131r ve Hazar\u2019daki enerji kaynaklar\u0131 ile ilgili milyarlarca dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131mlar g\u00fcndemdedir. Bununla birlikte G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi ve bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 konular\u0131nda tart\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131p ne gibi \u00f6nlemler al\u0131naca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrken Ermenistan\u2019\u0131n b\u00f6lgede h\u00e2l\u00e2 soyk\u0131r\u0131m meselesi ve toprak iddialar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bu \u00fclkenin b\u00f6lge bar\u0131\u015f\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fine engel \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 endi\u015fesini do\u011frulamaktad\u0131r.<\/p>\n

<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n

Kaynak\u00e7a<\/h4>\n

 <\/p>\n

\u00c7av\u00e7avadze, \u0130lya (1990),Armyanskie u\u00e7oniye i vopiyu\u015f\u00e7ie kamni,<\/em>Tiflis 1902\/Baku<\/p>\n

Emil, \u201cG\u00fcrc\u00fcstan \u0130kinci Garaba\u011f Problemi \u0130le \u00dczle\u015fe Biler\u201d,Olaylar Gezeti<\/em>, www. olaylar.net, 10 Yanvar 2003.<\/p>\n

Kazemzadeh, Firuz (1951),The Struggle for Transcaucasia<\/em>, New York<\/p>\n

Kerimova, S. (1995),\u00c7arizmin Azerbaycan\u0131n \u0130\u015fgal\u0131nda ve M\u00fcstemlekecilik Siyasetinde Ermeni Siyasetbazlar\u0131n\u0131n Rol\u00fc<\/em>, Bak\u0131<\/p>\n

Libaridian, G. J., \u201cRevolution and Liberation in the 1892 and 1907 Programs of the Dasnaksutyun\u201d, (haz. R. G. Suny), Transcaucasia, s. 185-196.<\/p>\n

Turgut, Emir (2004), \u201cErmenilerin \u0130rana Erazi \u0130ddias\u0131 Ola Biler\u201d,Olaylar,<\/em>www.olaylar.net.<\/p>\n

Turgut, Emir (2004), \u201c\u0130ran Ermenistan\u2019a Destek Verir\u201d,Olaylar<\/em>,www.olaylar.net<\/a><\/p>\n

Velizade, \u0130. \u2013 Muradov, B. (1996),Ermenistan Azerbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Soyg\u0131r\u0131m\u0131<\/em>, Bak\u0131[:en]<\/p>\n

\u00c7av\u00e7avadze, \u0130lya (1990),Armyanskie u\u00e7oniye i vopiyu\u015f\u00e7ie kamni,<\/em>Tiflis 1902\/Baku<\/p>\n

Emil, \u201cG\u00fcrc\u00fcstan \u0130kinci Garaba\u011f Problemi \u0130le \u00dczle\u015fe Biler\u201d,Olaylar Gezeti<\/em>, www. olaylar.net, 10 Yanvar 2003.<\/p>\n

Kazemzadeh, Firuz (1951),The Struggle for Transcaucasia<\/em>, New York<\/p>\n

Kerimova, S. (1995),\u00c7arizmin Azerbaycan\u0131n \u0130\u015fgal\u0131nda ve M\u00fcstemlekecilik Siyasetinde Ermeni Siyasetbazlar\u0131n\u0131n Rol\u00fc<\/em>, Bak\u0131<\/p>\n

Libaridian, G. J., \u201cRevolution and Liberation in the 1892 and 1907 Programs of the Dasnaksutyun\u201d, (haz. R. G. Suny), Transcaucasia, s. 185-196.<\/p>\n

Turgut, Emir (2004), \u201cErmenilerin \u0130rana Erazi \u0130ddias\u0131 Ola Biler\u201d,Olaylar,<\/em>www.olaylar.net.<\/p>\n

Turgut, Emir (2004), \u201c\u0130ran Ermenistan\u2019a Destek Verir\u201d,Olaylar<\/em>,www.olaylar.net<\/a><\/p>\n

Velizade, \u0130. \u2013 Muradov, B. (1996),Ermenistan Azerbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Soyg\u0131r\u0131m\u0131<\/em>, Bak\u0131<\/p>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

Prof. Dr. Nesrin Sar\u0131ahmeto\u011flu<\/a><\/p>\n

Ermeni Milliyet\u00e7ili\u011fi ve Toprak \u0130ddialar\u0131<\/a><\/p><\/blockquote>\n