{"id":112040,"date":"2019-11-01T11:54:57","date_gmt":"2019-11-01T07:54:57","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=112040"},"modified":"2019-11-01T11:57:28","modified_gmt":"2019-11-01T07:57:28","slug":"azerbaycan-zengezuru-nasil-kaybetti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/azerbaycan-zengezuru-nasil-kaybetti\/","title":{"rendered":"Azerbaycan Zengezur\u2019u Nas\u0131l Kaybett\u0130?"},"content":{"rendered":"<figure id=\"attachment_112038\" aria-describedby=\"caption-attachment-112038\" style=\"width: 689px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/azer-1919-paris-konfrans.png\" alt=\"\" width=\"689\" height=\"464\" class=\"wp-image-112038 size-full\" srcset=\"https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/azer-1919-paris-konfrans.png 689w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/azer-1919-paris-konfrans-300x202.png 300w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/azer-1919-paris-konfrans-400x269.png 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 689px) 100vw, 689px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-112038\" class=\"wp-caption-text\">Paris Bar\u0131\u015f Konfernas\u0131&#8217;na sunulmu\u015f Azerbaycan Cumhuriyeti&#8217;nin haritas\u0131nda Zengezur B\u00f6lgesi 7 rakam\u0131 ile belirtilmi\u015ftir. 1919<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><span>Nisan<\/span> 1920 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evikler<\/span> 11. <span>K<\/span>\u0131<span>z<\/span>\u0131<span>l<\/span> <span>Ordu<\/span> <span>s<\/span>\u00fc<span>ng<\/span>\u00fc<span>lerinin<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>m<\/span>\u0131<span>yla<\/span> <span>iktidara<\/span> <span>gelince<\/span> <span>y<\/span>\u0131<span>kt<\/span>\u0131<span>klar<\/span>\u0131 <span>Azerbaycan<\/span> <span>Halk<\/span> <span>Cumhuriyeti<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>metinin<\/span> <span>miras<\/span>\u0131<span>yla<\/span> <span>birlikte<\/span> <span>Ta<\/span>\u015f<span>nak<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019<span>la<\/span> <span>ya<\/span>\u015f<span>anan<\/span> <span>toprak<\/span> <span>sorunlar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>da<\/span> <span>devrald<\/span>\u0131<span>lar<\/span>.<!--more--><\/p>\n<p><span>Nisan<\/span>&#8211;<span>May<\/span>\u0131<span>s<\/span> <span>ay<\/span>\u0131 <span>sonlar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>taraflar<\/span> <span>birbirilerine<\/span> <span>kar<\/span>\u015f\u0131 <span>Karaba<\/span>\u011f <span>ve<\/span> <span>Zengezur<\/span> \u00fc<span>zerine<\/span> <span>hak<\/span> <span>iddia<\/span> <span>eden<\/span> \u00fc<span>ltimatom<\/span> <span>karakterli<\/span> <span>notalar<\/span> <span>ilettiler<\/span> (\u0413\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438 (\u0413\u0410\u0410\u0420): \u0424.28, \u043e\u043f.1, \u0434. 70, \u043b.4; \u0434.99, \u043b.25.). <span>Bu<\/span> <span>durumda<\/span> <span>Ermeni<\/span> <span>taraftan<\/span> <span>farkl<\/span>\u0131 <span>olarak<\/span> <span>Azerbaycan<\/span> <span>kom<\/span>\u00fc<span>nistlerinin<\/span> <span>elindeki<\/span> <span>tehdit<\/span> <span>ara<\/span>\u00e7<span>lar<\/span>\u0131 \u00e7<span>ok<\/span> <span>s<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>rl<\/span>\u0131<span>yd<\/span>\u0131. <span>Zira<\/span> <span>kendi<\/span> <span>silahl<\/span>\u0131 <span>kuvvetleri<\/span> <span>olmad<\/span>\u0131\u011f\u0131 <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> <span>Bak<\/span>\u00fc, \u00fc<span>lkenin<\/span> <span>toprak<\/span> <span>b<\/span>\u00fc<span>t<\/span>\u00fc<span>nl<\/span>\u00fc\u011f\u00fc<span>n<\/span>\u00fc <span>sa<\/span>\u011f<span>lamakla<\/span> <span>ilgili<\/span> <span>bu<\/span> \u00f6<span>nemli<\/span> <span>sorununun<\/span> \u00e7\u00f6<span>z<\/span>\u00fc<span>m<\/span>\u00fc<span>nde<\/span> <span>sadece<\/span> <span>Rusya<\/span>\u2019<span>ya<\/span> <span>g<\/span>\u00fc<span>veniyordu<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Ermenistan<\/span> <span>ve<\/span> <span>Azerbaycan<\/span> <span>aras<\/span>\u0131<span>ndaki<\/span> <span>toprak<\/span> <span>sorununa<\/span> <span>ili<\/span>\u015f<span>kin<\/span> <span>Rusya<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>tutumunun<\/span> \u015f<span>ekillenmesinde<\/span> \u00f6<span>nemli<\/span> <span>rol<\/span>\u00fc <span>Rusya<\/span> <span>Kom<\/span>\u00fc<span>nist<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evik<\/span> <span>Partisi<\/span> <span>Kafkas<\/span> <span>b<\/span>\u00fc<span>rosu<\/span> <span>sekreteri<\/span> <span>G<\/span>.<span>Orjonikidze<\/span> <span>oynuyordu<\/span>. <span>O<\/span>, <span>Haziran<\/span> 1920 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Halk<\/span> <span>Komiserleri<\/span> <span>Sovyeti<\/span> <span>Ba<\/span>\u015f<span>kan<\/span>\u0131 <span>V<\/span>.<span>Lenin<\/span>\u2019<span>in<\/span> <span>talimat<\/span>\u0131 <span>ile<\/span> <span>Azerbaycan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>i<\/span>\u00e7 <span>ve<\/span> <span>d<\/span>\u0131\u015f <span>politikas<\/span>\u0131 <span>konusunda<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>revlendirilmi<\/span>\u015f <span>bulunuyordu<\/span>.( \u041b\u0435\u043d\u0438\u043d \u0412.\u0418. \u0421\u043e\u0447\u0438\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f. \u0422.51, \u041c.,1961, \u0441.226-227) <span>B<\/span>\u00f6<span>ylece<\/span> <span>N<\/span>.<span>Nerimanonv<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>kanl<\/span>\u0131\u011f\u0131<span>ndaki<\/span> <span>Azerbaycan<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>meti<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>ile<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>zakerelerden<\/span> <span>fiilen<\/span> <span>uzakla<\/span>\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>\u0131<span>lm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131. 1920 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>hazirantemmuz<\/span> <span>aylar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>G<\/span>. <span>Orjonikidze<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>Rusya<\/span> <span>Sovyet<\/span> <span>Federatif<\/span> <span>Sosyalist<\/span> <span>Cumhuriyeti<\/span> <span>D<\/span>\u0131\u015f<span>i<\/span>\u015f<span>leri<\/span> <span>Halk<\/span> <span>Komiseri<\/span> <span>G<\/span>.\u00c7<span>i<\/span>\u00e7<span>erin<\/span> <span>ile<\/span> <span>yaz<\/span>\u0131\u015f<span>malar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Ermenistan<\/span>&#8211;<span>Azerbaycan<\/span> <span>toprak<\/span> <span>sorununa<\/span> <span>ili<\/span>\u015f<span>kin<\/span> <span>Moskova<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>yak<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>stratejisi<\/span> <span>belirlenmi<\/span>\u015f<span>tir<\/span>. <span>Moskova<\/span>\u2019<span>ya<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>nderilen<\/span> <span>telgraflarda<\/span> <span>Orjonikidze<\/span> \u201c<span>Ermeni<\/span> \u00f6<span>zerk<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgesi<\/span>\u201d <span>olu<\/span>\u015f<span>turarak<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f <span>ve<\/span> <span>Zengezur<\/span> \u00fc<span>zerinde<\/span> <span>Bak<\/span>\u00fc\u2019<span>n<\/span>\u00fc<span>n<\/span> <span>denetiminden<\/span> <span>yana<\/span> <span>oldu<\/span>\u011f<span>u<\/span> <span>konusunda<\/span> \u0131<span>srar<\/span> <span>ediyordu<\/span>. (\u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432 \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 (\u0420\u0413\u0410\u0421\u041f\u0418): \u0424.64, \u043e\u043f.1, \u0434.17, \u043b.66) <span>Cevap<\/span> <span>telgraflar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>G<\/span>.\u00c7<span>i<\/span>\u00e7<span>erin<\/span>, <span>G<\/span>.<span>Orjanikidze<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>tutumundan<\/span> <span>duydu<\/span>\u011f<span>u<\/span> <span>endi<\/span>\u015f<span>eyi<\/span> <span>dile<\/span> <span>getiriyordu<\/span>. <span>Ayr<\/span>\u0131<span>ca<\/span> <span>onun<\/span> <span>bu<\/span> <span>tutumuyla<\/span>, <span>Azerbaycan<\/span> <span>kom<\/span>\u00fc<span>nistlerinde<\/span> <span>milliyet<\/span>\u00e7<span>ilik<\/span> <span>duygular<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>tetiklendi<\/span>\u011f<span>inden<\/span> <span>ku<\/span>\u015f<span>kulan<\/span>\u0131<span>yordu<\/span>. (\u041c\u0443\u0441\u0442\u0430\u0444\u0430\u0437\u0430\u0434\u0435 \u0420. \u0414\u0432\u0435 \u0440\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438: \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u043e-\u0440\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u044f \u0432 1918-1922 \u0433\u0433. \u041c., 2006, \u0441.213) <span>Uzun<\/span> <span>vadede<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgesel<\/span> <span>a<\/span>\u00e7\u0131<span>dan<\/span> \u00f6<span>nemli<\/span> <span>bir<\/span> <span>konu<\/span> <span>oldu<\/span>\u011f<span>unu<\/span> <span>d<\/span>\u00fc\u015f\u00fc<span>nerek<\/span>, <span>kom<\/span>\u015f<span>u<\/span> <span>T<\/span>\u00fc<span>rkiye<\/span> <span>ile<\/span> <span>aralar<\/span>\u0131<span>ndaki<\/span> <span>bir<\/span>\u00e7<span>ok<\/span> <span>karma<\/span>\u015f\u0131<span>k<\/span> <span>toprak<\/span> <span>ve<\/span> <span>siyasi<\/span> <span>sorunlar<\/span>\u0131<span>n<\/span> \u00e7\u00f6<span>z<\/span>\u00fc<span>lmesi<\/span> <span>gerekti<\/span>\u011f<span>ini<\/span> <span>dikkate<\/span> <span>alarak<\/span> \u00c7<span>i<\/span>\u00e7<span>erin<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>konusunda<\/span> <span>taviz<\/span> <span>vermekten<\/span> <span>yanayd<\/span>\u0131. \u00c7<span>i<\/span>\u00e7<span>erin<\/span>\u2019<span>e<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>re<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>ve<\/span> <span>Azerbaycan<\/span> <span>aras<\/span>\u0131<span>ndaki<\/span> <span>sorunlu<\/span> <span>araziler<\/span> <span>Rus<\/span> <span>ordusu<\/span> <span>taraf<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>tutulmal<\/span>\u0131 <span>ve<\/span> <span>herkes<\/span> <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> <span>tatmin<\/span> <span>edici<\/span> <span>kararlar<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>al<\/span>\u0131<span>nabilece<\/span>\u011f<span>i<\/span> <span>olumlu<\/span> <span>siyasi<\/span> <span>konjekt<\/span>\u00f6<span>r<\/span>\u00fc<span>n<\/span> <span>olu<\/span>\u015f<span>mas<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>dek<\/span> <span>bu<\/span> <span>s<\/span>\u00fc<span>re<\/span>\u00e7 <span>devam<\/span> <span>ettirilmeliydi<\/span> . (\u041d\u0430\u0433\u043e\u0440\u043d\u044b\u0439 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445 \u0432 1918-1923 \u0433\u0433. \u0421\u0431\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u043e\u0432 \u0438 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u043e\u0432. \u041e\u0442\u0432. \u0440\u0435\u0434. \u0412.\u0410.\u041c\u0438\u043a\u0430\u044d\u043b\u044f\u043d. \u0415\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d, 1992, \u0441.506, 509, 515-518) \u00c7<span>i<\/span>\u00e7<span>erin<\/span>\u2019<span>in<\/span> <span>tutumu<\/span> <span>Kremlin<\/span>\u2019<span>in<\/span> <span>bundan<\/span> <span>sonraki<\/span> <span>diplomatik<\/span> <span>ad<\/span>\u0131<span>mlar<\/span>\u0131 <span>a<\/span>\u00e7\u0131<span>s<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>belirleyici<\/span> <span>oldu<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>diplomatik<\/span> <span>ad<\/span>\u0131<span>mlar<\/span> <span>daha<\/span> <span>sonradan<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f <span>ve<\/span> <span>Zengazur<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>y<\/span>\u00f6<span>nelik<\/span> <span>askeri<\/span> <span>operasyonlarla<\/span> <span>tamamlanacakt<\/span>\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Bol<\/span>\u015f<span>evik<\/span> <span>H<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>meti<\/span> \u00f6<span>nceki<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f <span>Genel<\/span> <span>Valili<\/span>\u011f<span>ini<\/span> <span>tasfiye<\/span> <span>ederek<\/span> <span>May<\/span>\u0131<span>s<\/span> 1920 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f <span>Devrim<\/span> <span>Komitesini<\/span> <span>tesis<\/span> <span>etti<\/span>. <span>Komitenin<\/span> <span>yetkileri<\/span> <span>ayn<\/span>\u0131 <span>s<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>rlar<\/span> <span>i<\/span>\u00e7<span>erisinde<\/span> <span>ge<\/span>\u00e7<span>erli<\/span> <span>idi<\/span>. (\u0413\u0410\u0410\u0420: \u0424.420, \u043e\u043f.1,\u0434.5, \u043b.2. \u0410\u0440\u0445\u0438\u0432 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u043e\u0432 \u0423\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f \u0434\u0435\u043b\u0430\u043c\u0438 \u043f\u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0442\u0430 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438 (\u0410\u041f\u0414\u0423\u0414\u041f\u0410\u0420): \u0424.1, \u043e\u043f.1, \u0434.108, \u043b.10) <span>Fakat<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f <span>Devrim<\/span> <span>Komitesi<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>un<\/span> <span>Ermenilerin<\/span> <span>ya<\/span>\u015f<span>ad<\/span>\u0131\u011f\u0131 <span>k<\/span>\u0131<span>sm<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>kontrol<\/span> <span>edemiyordu<\/span>. <span>Zira burada Dro (Drastamat Kanayan), daha sonra Njde\u2019nin (Garegin Njde) \u00e7eteleri k\u00f6k salm\u0131\u015flard\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede ise denetim Bol\u015fevik Devrim Komitesi ve Sultan Bey Sultanov aras\u0131nda payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. S.Sultanov eski Genel Vali H\u00fcsrev Sultanov\u2019un karde\u015fiydi ve kendi askerleri ile birlikte Ermeni \u00e7etelerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ediyordu. K\u0131z\u0131l Ordu askeri raporlar\u0131nda S.Sultanov\u2019la ilgili onun M\u00fcsl\u00fcman halka \u00f6nderlik etti\u011fi, halka sadakatle hizmet etti\u011fi, Andranik, Amazasp ve Dro\u2019nun \u00e7etelerini Zengezur\u2019da geri p\u00fcsk\u00fcrtebilmi\u015f birlikleri ba\u015far\u0131 ile y\u00f6netti\u011fi ifade edilmi\u015ftir.\u201d (\u0413\u0443\u043b\u0438\u0435\u0432 \u0414\u0436. \u0411. \u041a \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u0432\u0442\u043e\u0440\u043e\u0439 \u0440\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1997, \u0441.47-48)<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Bol<\/span>\u015f<span>eviklerin<\/span> <span>Sultanov<\/span> <span>karde<\/span>\u015f<span>leri<\/span> <span>ile<\/span> <span>ilgili<\/span> <span>tutumu<\/span> <span>s<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>fsal<\/span> <span>parti<\/span> <span>ideolojisinin<\/span> \u00f6<span>tesine<\/span> <span>ge<\/span>\u00e7<span>ememi<\/span>\u015f<span>tir<\/span>. <span>Nitekim Azerbaycan Kom\u00fcnist Bol\u015fevik Partisi\u2019nin Te\u015fkilat B\u00fcrosunun ve Politb\u00fcronun 18 Eyl\u00fcl 1920 tarihinde ald\u0131\u011f\u0131 kararla 11. K\u0131z\u0131l Ordunun Askeri Devrim Konseyine Sultanov ve birliklerinin imha edilmesi talimat\u0131 verilmi\u015ftir. <\/span>(\u041a \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u041d\u0430\u0433\u043e\u0440\u043d\u043e-\u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0410\u0432\u0442\u043e\u043d\u043e\u043c\u043d\u043e\u0439 \u041e\u0431\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0421\u0421\u0420 1918-1925. \u0414\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u044b \u0438 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1989, \u0441.62) <span>Bu<\/span> <span>karar<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>al<\/span>\u0131<span>nmas<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>Ta<\/span>\u015f<span>nak<\/span> <span>H<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>metinin<\/span> <span>yan<\/span>\u0131 <span>s<\/span>\u0131<span>ra<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evik<\/span> <span>Ermenileri<\/span> <span>de<\/span> <span>etkin<\/span> <span>rol<\/span> <span>oynam<\/span>\u0131\u015f<span>lard<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Onlar<\/span> <span>Bak<\/span>\u00fc\u2019<span>ye<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>nderdikleri<\/span> <span>telgraflarda<\/span> <span>Sultanov<\/span> <span>karde<\/span>\u015f<span>lerinin<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>savat<\/span> <span>Partisine<\/span> <span>hizmet<\/span> <span>ettikleri<\/span> <span>ve<\/span> <span>Ermenileri<\/span> <span>katlettiklerine<\/span> <span>dair<\/span> <span>her<\/span> <span>t<\/span>\u00fc<span>rl<\/span>\u00fc <span>iftiralarda<\/span> <span>bulunuyorlard<\/span>\u0131. (<span>\u0413\u0410\u0410\u0420: \u0424.28, \u043e\u043f.1, \u0434.99, \u043b.51<\/span>)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1920 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>a<\/span>\u011f<span>ustos<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>lar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>K<\/span>\u0131<span>z<\/span>\u0131<span>l<\/span> <span>Ordu<\/span>\u2019<span>nun<\/span> <span>askeri<\/span> <span>operasyonlar<\/span>\u0131 <span>sonucunda<\/span> <span>Dro<\/span>\u2019<span>nun<\/span> \u00e7<span>eteleri<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>dan<\/span> <span>Dereleyez<\/span>\u2019<span>e<\/span>, <span>Njde<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>birlikleri<\/span> <span>ise<\/span> <span>Ordubad<\/span> <span>kazas<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>kuzeyine<\/span> <span>do<\/span>\u011f<span>ru<\/span> <span>s<\/span>\u0131<span>k<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>\u0131<span>ld<\/span>\u0131. <span>Di<\/span>\u011f<span>er<\/span> <span>taraftan<\/span> 1920 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>temmuz<\/span> <span>ay<\/span>\u0131 <span>sonunda<\/span> <span>K<\/span>\u0131<span>z<\/span>\u0131<span>l<\/span> <span>Ordu<\/span>\u2019<span>nun<\/span> <span>Nah<\/span>\u00e7<span>ivan<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>sald<\/span>\u0131<span>rmas<\/span>\u0131 <span>Moskova<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>reel<\/span> <span>diplomatik<\/span> <span>ad<\/span>\u0131<span>mlar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>ar<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>k<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nmas<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>etkin<\/span> <span>rol<\/span> <span>oynad<\/span>\u0131. <span>10 A\u011fustos 1920 y\u0131l\u0131nda Revan\u2019da Sovyet Rusya ve Ta\u015fnak Ermenistan aras\u0131nda bir antla\u015fma imzaland\u0131. Antla\u015fma gere\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 arazilerde Sovyet Ordular\u0131n\u0131n bulunmas\u0131na hukuki g\u00fc\u00e7 kazand\u0131r\u0131ld\u0131. (\u041d\u0430\u0433\u043e\u0440\u043d\u044b\u0439 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445 \u0432 1918-1923 \u0433\u0433.: \u0421\u0431\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u043e\u0432 \u0438 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u043e\u0432, \u0441.574-575) Bu geli\u015fmeler Zengezur\u2019un kaderinde belirleyici rol oynad\u0131. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Kremlin, Ermenistan\u2019\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131 konusunda teferruatl\u0131 bilgilere sahip idi. Antant ile i\u015fbirli\u011fini devam ettiren bu \u00fclkeyle ili\u015fkilere \u00f6nem veriyordu. Bol\u015fevik H\u00fck\u00fcmeti Ermenistan\u2019\u0131 toprak konusunda tatmin ederek onu stratejik y\u00f6n\u00fcn\u00fc Rusya\u2019ya do\u011fru \u00e7evirece\u011fine \u00fcmit ediyordu. Di\u011fer taraftan Rus hariciyesi 1920 y\u0131l\u0131 Eyl\u00fcl ay\u0131nda Ermenistan\u2019\u0131n silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u0131kararak, provokat\u00f6rce eylemleri sonucunda T\u00fcrk ordular\u0131n\u0131n harekete ge\u00e7mesinden \u00e7ok rahats\u0131z idi. <\/span>(<span>\u0420\u0413\u0410\u0421\u041f\u0418: \u0424. 64. \u043e\u043f. 1.\u0434. 21, \u043b\u043b. 199-200, 205, 207<\/span>)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Her<\/span> \u015f<span>eyden<\/span> \u00f6<span>nce<\/span> <span>Kremlin<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>yenilmesi<\/span> <span>durumunda<\/span> <span>T<\/span>\u00fc<span>rkiye<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>sadece<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>ve<\/span> <span>G<\/span>\u00fc<span>rcistan<\/span> \u00fc<span>zerinde<\/span> <span>de<\/span>\u011f<span>il<\/span>, <span>etnik<\/span> <span>ve<\/span> <span>soy<\/span> <span>bak<\/span>\u0131<span>m<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>kendine<\/span> <span>yak<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>olan<\/span> <span>Azerbaycan<\/span> \u00fc<span>zerinde<\/span> <span>de<\/span> <span>etkili<\/span> <span>olaca<\/span>\u011f\u0131<span>ndan<\/span> <span>endi<\/span>\u015f<span>e<\/span> <span>ediyordu<\/span>. <span>Bunun yan\u0131 s\u0131ra Bol\u015fevik y\u00f6netim T\u00fcrk sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131n Antant\u2019a kar\u015f\u0131 stratejik m\u00fcttefiklik politikas\u0131na ayk\u0131r\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yordu. B\u00f6yle bir durumda Rusya bir an \u00f6nce Ermenistan\u2019da Sovyet hakimiyetinin tesis edilmesinin daha isabetli olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu ama\u00e7la Bol\u015fevik y\u00f6netim \u0130.Stalin\u2019in dilinden Bak\u00fc\u2019de Zengezur ve Nah\u00e7ivan konusunda birka\u00e7 keskin a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. Bu a\u00e7\u0131klamalarda s\u00f6z konusu arazilerin Ermenistan\u2019a devredilece\u011fi ifade olunurken (\u0410\u041f\u0414\u0423\u0414\u041f\u0410\u0420: \u0424.1, \u043e\u043f.1, \u0434.14, \u043b.19) <strong>Azerbaycan ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda bir tampon ermeni b\u00f6lgesi olu\u015fturmak ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r<\/strong>. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Bu<\/span> <span>plan<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>ger<\/span>\u00e7<span>ekle<\/span>\u015f<span>mesi<\/span> 1920 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>kas<\/span>\u0131<span>m<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>Sovyet<\/span> <span>hakimiyetinin<\/span> <span>kurulmas<\/span>\u0131 <span>ile<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>land<\/span>\u0131. <span>Azerbaycan<\/span> <span>Kom<\/span>\u00fc<span>nist<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evik<\/span> <span>Partisi<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>Te<\/span>\u015f<span>kilat<\/span> <span>B<\/span>\u00fc<span>rosunun<\/span> <span>ve<\/span> <span>Politb<\/span>\u00fc<span>ronun<\/span> 30 <span>Kas<\/span>\u0131<span>m<\/span> <span>tarihli<\/span> <span>karar<\/span>\u0131 (\u0410\u041f\u0414\u0423\u0414\u041f\u0410\u0420: \u0424.1, \u043e\u043f.1, \u0434.24, \u043b.52) <span>ve<\/span> <span>Bak<\/span>\u00fc <span>Sovyeti<\/span>\u2019<span>nin<\/span> 1 <span>Aral<\/span>\u0131<span>k<\/span> 1920 <span>tarihli<\/span> <span>deklarasyonu<\/span> <span>ile<\/span> (\u0410\u041f\u0414\u0423\u0414\u041f\u0410\u0420: \u0424.276, \u043e\u043f.3, \u0434.87, \u043b\u043b. 224-225) <span>Zengezur<\/span> <span>ve<\/span> <span>Nah<\/span>\u00e7\u0131<span>van<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>Sovyet<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019\u0131<span>na<\/span> <span>devredilmesi<\/span> \u00f6<span>ng<\/span>\u00f6<span>r<\/span>\u00fc<span>lm<\/span>\u00fc\u015f<span>t<\/span>\u00fc<span>r<\/span>. <span>Bu karar RSFSC ve Ermenitan SSC aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f 2 Aral\u0131k 1920 tarihli antla\u015fman\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesi ile de \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu antla\u015fma gere\u011fi \u0130revan Valili\u011fi ayr\u0131ca Nah\u00e7\u0131van ve Zengezur Kazalar\u0131 Ermenistan topraklar\u0131 olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span>(\u0412\u0435\u043b\u0438\u043a\u0430\u044f \u041e\u043a\u0442\u044f\u0431\u0440\u044c\u0441\u043a\u0430\u044f \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u044f \u0438 \u043f\u043e\u0431\u0435\u0434\u0430 \u0421\u043e\u0432\u0435\u0442\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0432 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438. \u0415\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d, 1957, \u0441. 437-438) <span>Fakat<\/span> <span>o<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>nemde<\/span> <span>Nah<\/span>\u00e7\u0131<span>van<\/span> <span>T<\/span>\u00fc<span>rk<\/span> <span>ordular<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>denetiminde<\/span> <span>idi<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>y<\/span>\u00fc<span>zden<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evikler<\/span> 16 <span>Mart<\/span> 1921 <span>tarihli<\/span> <span>Sovyet<\/span>&#8211;<span>T<\/span>\u00fc<span>rk<\/span> <span>antla<\/span>\u015f<span>mas<\/span>\u0131 <span>gere<\/span>\u011f<span>i<\/span> (<span>Moskova<\/span> <span>antla<\/span>\u015f<span>mas<\/span>\u0131) <span>Nah<\/span>\u00e7\u0131<span>van<\/span>\u2019\u0131 <span>Azerbaycan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>bir<\/span> <span>par<\/span>\u00e7<span>as<\/span>\u0131 <span>olarak<\/span> <span>tan<\/span>\u0131<span>mak<\/span> <span>zorunda<\/span> <span>kald<\/span>\u0131<span>lar<\/span>. (\u0414\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u044b \u0432\u043d\u0435\u0448\u043d\u0435\u0439 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0438 \u0421\u0421\u0421\u0420. \u0422.<span>III<\/span>, \u041c.,1959, \u0441.598-599) <span>Zengezur<\/span> <span>sorununun<\/span> <span>ise<\/span> 1921 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>yaz<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>kadar<\/span> <span>ertelemek<\/span> <span>zorunlulu<\/span>\u011f<span>u<\/span> <span>ortaya<\/span> \u00e7\u0131<span>kt<\/span>\u0131. <span>Zira<\/span> <span>bu<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>nemde<\/span> <span>Njde<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>birlikleri<\/span> <span>harekete<\/span> <span>ge<\/span>\u00e7<span>mi<\/span>\u015f, 25 <span>Kas<\/span>\u0131<span>m<\/span> 1920 <span>tarihinde<\/span> <span>bu<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgede<\/span> <span>S<\/span>\u00fc<span>nik<\/span> \u00d6<span>zerk<\/span> <span>Cumhuriyeti<\/span> <span>kurmu<\/span>\u015f, 27 <span>Nisan<\/span> 1921 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>bu<\/span> <span>cumhuriyetinin<\/span> <span>ismini<\/span> <span>Da<\/span>\u011f<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>Cumhuriyeti<\/span> <span>olarak<\/span> <span>de<\/span>\u011f<span>i<\/span>\u015f<span>tirmi<\/span>\u015f<span>tir<\/span>. \u015e<span>ubat<\/span> <span>sonuna<\/span> <span>do<\/span>\u011f<span>ru<\/span> <span>G<\/span>\u00fc<span>rcistan<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>Sovyet<\/span> <span>hakimiyetinin<\/span> <span>kurulmas<\/span>\u0131 <span>ve<\/span> 1921 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>Nisan<\/span> <span>ay<\/span>\u0131 <span>ba<\/span>\u015f<span>lar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> \u0130<span>revan<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evik<\/span> <span>hakimiyetinin<\/span> <span>yeniden<\/span> <span>tesis<\/span> <span>edilmesi<\/span> <span>sonras<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Zengezur<\/span> <span>G<\/span>\u00fc<span>ney<\/span> <span>Kafkasya<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>Sovyet<\/span> <span>kar<\/span>\u015f\u0131<span>t<\/span>\u0131 <span>tek<\/span> <span>ada<\/span> <span>olarak<\/span> <span>kalm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Njde<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>Zengezur<\/span> \u00e7<span>etelerinin<\/span> <span>nihai<\/span> <span>tasfiyesine<\/span> <span>ili<\/span>\u015f<span>kin<\/span> <span>karar<\/span> <span>Rusya<\/span> <span>Kom<\/span>\u00fc<span>nist<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evik<\/span> <span>Partisi<\/span> <span>Merkez<\/span> <span>komitesi<\/span> <span>Kafkas<\/span> <span>B<\/span>\u00fc<span>rosu<\/span> <span>taraf<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> 3 <span>Haziran<\/span> 1921 <span>tarihinde<\/span> <span>al<\/span>\u0131<span>nd<\/span>\u0131. \u0130<span>lgin<\/span>\u00e7<span>tir<\/span> <span>ki<\/span> <span>oturumun<\/span> 7 <span>maddeden<\/span> <span>ibaret<\/span> <span>tutana<\/span>\u011f\u0131<span>ndan<\/span> 6 <span>maddesi<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>la<\/span>, <span>biri<\/span> (5. <span>madde<\/span>) <span>Da<\/span>\u011f<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f\u2019<span>la<\/span> <span>ilgili<\/span> <span>idi<\/span>. (\u0420\u0413\u0410\u0421\u041f\u0418: \u0424. 64. \u043e\u043f. 1, \u0434. 1, \u043b\u043b. 76-77) <span>Daha<\/span> <span>sonradan<\/span> <span>belli<\/span> <span>oldu<\/span>\u011f<span>u<\/span> \u00fc<span>zere<\/span> <span>bu<\/span> <span>tek<\/span> <span>madde<\/span> <span>Zengezur<\/span> <span>sorununun<\/span> \u00e7\u00f6<span>z<\/span>\u00fc<span>m<\/span>\u00fc<span>nde<\/span> <span>fiilen<\/span> <span>anahtar<\/span> <span>madde<\/span> <span>idi<\/span>. <span>Bu maddeye g\u00f6re Ermenistan Sovyet h\u00fck\u00fcmetine kendi deklarasyonunda Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n kendisine ait oldu\u011funun ifade edilmesine dair h\u00fck\u00fcm yer alacakt\u0131. Bundan ama\u00e7: a) Ermeni topraklar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyup sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin Ta\u015fnaklar\u0131n Ermeni Bol\u015feviklerine y\u00f6nelik iddialar\u0131n\u0131 bertaraf etmek b) Yeniden hakimiyete geri d\u00f6nm\u00fc\u015f Ermeni kom\u00fcnistlerine manevi ve siyasi destek vermek, General Njde\u2019nin Zengezur \u00e7etelerinin imhas\u0131nda kom\u00fcnistlere yard\u0131m etmek. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>12 <span>Haziran<\/span> 1921 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>SSC<\/span> <span>Halk<\/span> <span>Komiserleri<\/span> <span>Sovyeti<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>da<\/span>\u011f<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgesinin<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>birle<\/span>\u015f<span>tirilmesine<\/span> <span>dair<\/span> <span>karar<\/span> <span>ald<\/span>\u0131. (\u041d\u0430\u0433\u043e\u0440\u043d\u044b\u0439 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445 \u0432 1918-1923 \u0433\u0433. \u0421\u0431\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u043e\u0432 \u0438 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u043e\u0432, \u0441.636-637) <span>Haziran<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>sonunda<\/span> <span>Kafkas<\/span> <span>cephesi<\/span> <span>Askeri<\/span> <span>Devrim<\/span> <span>Konseyi<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>rt<\/span> <span>taraftan<\/span> <span>Zengezur<\/span> \u00fc<span>zerine<\/span> <span>harekete<\/span> <span>ge<\/span>\u00e7<span>erek<\/span> <span>Njde<\/span>\u2019<span>nin<\/span> \u00e7<span>etelerini<\/span> <span>imha<\/span> <span>etmek<\/span> <span>konusunda<\/span> <span>karar<\/span> <span>ald<\/span>\u0131. <span>Kafkas<\/span> <span>cephesi<\/span> <span>karargah<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> 16 <span>Temmuz<\/span> 1921 <span>tarihli<\/span> <span>raporunda<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>un<\/span> <span>tamamen<\/span> <span>kurtar<\/span>\u0131<span>ld<\/span>\u0131\u011f\u0131<span>na<\/span> <span>dair<\/span> <span>bilgi<\/span> <span>yer<\/span> <span>almaktad<\/span>\u0131<span>r<\/span>. (<span>Musayev<\/span> \u0130.<span>M<\/span>. <span>Az<\/span>\u0259<span>rbaycan<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>Nax<\/span>\u00e7\u0131<span>van<\/span> <span>v<\/span>\u0259 <span>Z<\/span>\u0259<span>ng<\/span>\u0259<span>zur<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lg<\/span>\u0259<span>l<\/span>\u0259<span>rind<\/span>\u0259 <span>siyasi<\/span> <span>v<\/span>\u0259<span>ziyy<\/span>\u0259<span>t<\/span> <span>v<\/span>\u0259 <span>xarici<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>vl<\/span>\u0259<span>tl<\/span>\u0259<span>rinin<\/span> <span>siyas<\/span>\u0259<span>ti<\/span> (1917- 1921-<span>ci<\/span> <span>ill<\/span>\u0259<span>r<\/span>). <span>Bak<\/span>\u0131, 1996, <span>s<\/span>.290) <span>Ayr<\/span>\u0131<span>ca<\/span> <span>bat<\/span>\u0131 <span>veya<\/span> <span>yukar<\/span>\u0131 <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>un<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>birle<\/span>\u015f<span>tirilmesi<\/span> <span>s<\/span>\u00fc<span>reci<\/span> <span>de<\/span> <span>tamamlanm<\/span>\u0131\u015f <span>oluyordu<\/span>. <span>Burada bir hususa dikkat etmek gerekmektedir. Azerbaycan Kom\u00fcnist Bol\u015fevik Partisi\u2019nin Te\u015fkilat B\u00fcrosunun ve Politb\u00fcronun 30 Kas\u0131m tarihli karar\u0131 ve Bak\u00fc Sovyetinin 1 Aral\u0131k 1920 tarihli karar\u0131nda Zengezur Kazas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn Sovyet Ermenistan\u2019\u0131na devredilmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat sonunda, Haziran 1921 tarihinde kazan\u0131n sadece bat\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131n, yani Ermeniler ya\u015fayan b\u00f6lgesinin birle\u015ftirilmesi ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Zengezur kazas\u0131 etnik kimlik prensibine g\u00f6re b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Zengezur<\/span>\u2019<span>un<\/span> <span>bat<\/span>\u0131 <span>k<\/span>\u0131<span>sm<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>devredilmesi<\/span>, <span>daha<\/span> <span>do<\/span>\u011f<span>rusu<\/span> <span>i<\/span>\u015f<span>gal<\/span> <span>edilmesinin<\/span> <span>esas<\/span> <span>nedenleri<\/span> <span>a<\/span>\u015f<span>a<\/span>\u011f\u0131<span>dakilerdir<\/span>:<\/p>\n<ol>\n<li><span>A<\/span>) <span>Karaba<\/span>\u011f <span>ve<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>ya<\/span>\u015f<span>ayan<\/span> <span>yerli<\/span> <span>Ermenilerin<\/span> <span>Ta<\/span>\u015f<span>nak<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>askeri<\/span> <span>operasyonlar<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>mlar<\/span>\u0131<\/li>\n<li><span>B<\/span>) <span>Azerbaycan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>Bol<\/span>\u015f<span>evik<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>meti<\/span> \u00fc<span>zerinde<\/span> <span>Sovyet<\/span> <span>Rusya<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>siyasi<\/span> <span>bask<\/span>\u0131<span>lar<\/span>\u0131<\/li>\n<li><span>C<\/span>) <span>Sovyet<\/span> <span>Azerbaycan<\/span>\u2019\u0131<span>nda<\/span> <span>fiili<\/span> <span>hakimiyetin<\/span> <span>G<\/span>.<span>Orjonikidze<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>kanl<\/span>\u0131\u011f\u0131<span>nda<\/span> <span>Kremlin<\/span>\u2019<span>inden<\/span> <span>gelen<\/span> <span>yetkililerin<\/span> <span>elinde<\/span> <span>birikmesi<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Bak<\/span>\u00fc\u2019<span>de<\/span> <span>bulunan<\/span> <span>Moskova<\/span> <span>H<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>meti<\/span> <span>temsilcileri<\/span> <span>taraf<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> 1921 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>Eyl<\/span>\u00fc<span>l<\/span>&#8211;<span>Ekim<\/span> <span>aylar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Kom<\/span>\u00fc<span>nist<\/span> <span>partinin<\/span> <span>milliyet<\/span>\u00e7<span>i<\/span> <span>unsurlardan<\/span> <span>temizlenmesi<\/span> <span>ad<\/span>\u0131 <span>alt<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>N<\/span>.<span>Nerimanov<\/span> <span>ve<\/span> <span>taraftarlar<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>kar<\/span>\u015f\u0131 <span>ithamlar<\/span> <span>ileri<\/span> <span>s<\/span>\u00fc<span>r<\/span>\u00fc<span>lmekteydi<\/span>. <span>N<\/span>.<span>Nerimanov<\/span> <span>bu<\/span> <span>ithamlara<\/span> <span>sert<\/span> <span>yan<\/span>\u0131<span>t<\/span> <span>vererek<\/span> \u015f<span>unlar<\/span>\u0131 <span>s<\/span>\u00f6<span>ylemi<\/span>\u015f<span>tir<\/span>: \u201c<span>E<\/span>\u011f<span>er<\/span> <span>ger<\/span>\u00e7<span>ekten<\/span> <span>de<\/span> <span>Azerbaycan<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>Kom<\/span>\u00fc<span>nistler<\/span> \u00e7<span>o<\/span>\u011f<span>unlukta<\/span> <span>olsayd<\/span>\u0131 <span>inan<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>ki<\/span>, <span>Ermenistan<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>u<\/span> <span>alamazd<\/span>\u0131.\u201d (\u0410\u041f\u0414\u0423\u0414\u041f\u0410\u0420: \u0424.609, \u043e\u043f.1, \u0434. 53, \u043b.7-8) <span>Benzeri<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>r<\/span>\u00fc\u015f<span>ler<\/span> <span>Nerimanov<\/span>\u2019<span>un<\/span> <span>Lenin<\/span>\u2019<span>e<\/span> <span>yazd<\/span>\u0131\u011f\u0131 <span>telgrafta<\/span> <span>da<\/span> <span>yer<\/span> <span>almaktad<\/span>\u0131<span>r<\/span>: \u201c<span>Azerbaycan<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>lehine<\/span> <span>kendi<\/span> <span>topraklar<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>feragat<\/span> <span>etmi<\/span>\u015f<span>tir<\/span>. <span>Siyasi<\/span> <span>nokta<\/span>-\u0131 <span>nazardan<\/span> <span>bunun<\/span> <span>yap<\/span>\u0131<span>lmamas<\/span>\u0131 <span>gerekiyordu<\/span>\u201d. (\u0410\u041f\u0414\u0423\u0414\u041f\u0410\u0420: \u0424.609, \u043e\u043f.1, \u0434. 62, \u043b.17)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Zengezur<\/span>\u2019<span>un<\/span> <span>bir<\/span> <span>k<\/span>\u0131<span>sm<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>devredilmesi<\/span> <span>Nah<\/span>\u00e7\u0131<span>van<\/span>\u2019\u0131 <span>Azerbaycan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>geri<\/span> <span>kalan<\/span> <span>k<\/span>\u0131<span>sm<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>tamamen<\/span> <span>izole<\/span> <span>etmi<\/span>\u015f <span>oldu<\/span>. <span>Nah\u00e7ivan\u2019\u0131 Bak\u00fc ile birle\u015ftiren demiryolu uzun m\u00fcddet Ermenistan\u2019\u0131n denetiminde kald\u0131. Ayr\u0131ca Ermenistan Zengezur\u2019u alarak \u0130ran ile ortak s\u0131n\u0131ra sahip oldu. Bununla birlikte Bat\u0131 Zengezur\u2019un Ermenistan taraf\u0131ndan i\u015fgali Azerbaycan ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 olduk\u00e7a k\u0131s\u0131tlad\u0131. Bu politikan\u0131n amac\u0131 Avrasya b\u00f6lgesi \u00e7ap\u0131nda ortak T\u00fcrk alan\u0131n\u0131 daraltmak idi. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Nihayet<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>un<\/span> <span>Azerbaycan<\/span>\u2019<span>dan<\/span> <span>kopart<\/span>\u0131<span>lmas<\/span>\u0131 <span>Ermenilerin<\/span> <span>Azerbaycan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>yeni<\/span> <span>topraklar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>i<\/span>\u015f<span>gal<\/span> <span>edilmesi<\/span> <span>plan<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>temelini<\/span> <span>atm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>1988-1994 y\u0131llar\u0131nda Ermenistan taraf\u0131ndan Zengezur kazas\u0131n\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131 da i\u015fgal edilerek (La\u00e7in-Zengilan-Gubatl\u0131) bu s\u00fcre\u00e7 tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Zengezur b\u00f6lgesi sadece Azerbaycan topraklar\u0131ndan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Azerbaycanl\u0131lar\u0131n kalbinden kopar\u0131larak haritadan silinmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Tarihsel kaynak: <\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>RUSYA KOM\u00dcN\u0130ST BOL\u015eEV\u0130K PART\u0130S\u0130 KAFKAS B\u00dcROSU TOPLANTISININ AK\u015eAM (3 Haziran 1921 y.) <\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em><span>Kat<\/span><\/em><em>\u0131<span>l<\/span><\/em><em>\u0131<span>mc<\/span><\/em><em>\u0131<span>lar<\/span><\/em><em>:<\/em> <span>Kafkas<\/span> <span>B<\/span>\u00fc<span>rosu<\/span> \u00fc<span>yeleri<\/span> <span>yolda<\/span>\u015f <span>Orjonikidze<\/span>, <span>Maharadze<\/span>, <span>Nerimanov<\/span>, <span>Myasnikov<\/span>, <span>Orahela<\/span>\u015f<span>vili<\/span>, <span>Nazaretyan<\/span>, <span>Figatner<\/span>, <span>Kafkas<\/span> <span>B<\/span>\u00fc<span>rosu<\/span> \u00fc<span>ye<\/span> <span>adaylar<\/span>\u0131 <span>Kaminski<\/span>, <span>G<\/span>\u00fc<span>rcistan<\/span> <span>MK<\/span> \u00fc<span>yesi<\/span> <span>Eliava<\/span>, <span>MK<\/span> <span>Denetim<\/span> <span>Komisyonu<\/span>.<\/p>\n<p><span>Ba\u015fkan yolda\u015f Orjonikidze. <\/span><\/p>\n<p><span>Sekreter yolda\u015f Figatner. &#8230; <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em><span>Gere\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc<\/span><\/em><span>: 2. Zengezur meselesi. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em><span>Karara al\u0131nd\u0131<\/span><\/em><span>: 2. Bkz: Protokole ek. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>\u0130mzalar\u0131n do\u011frulu\u011fu. <\/span><\/p>\n<p><span>Do\u011frudur: \u0130\u015fler \u0130daresi. <\/span><\/p>\n<p><span>RKBP MK KB m\u00fchr\u00fc. <\/span><\/p>\n<p><span>Rusya Devlet Sosyal ve Siyasi Partiler Ar\u015fivi. F. 64. L. I. D. 1. v. 76\u201477 taraf. Onaylanm\u0131\u015f kopya. <\/span><\/p>\n<p><span>_______________ <\/span><\/p>\n<p><span>1 \u0130mza yoktur.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u00a0RUSYA KOM\u00dcN\u0130ST BOL\u015eEV\u0130K PART\u0130S\u0130 KAFKAS B\u00dcROSUNUN KARARI (No: 6 Protokole ek.) <\/strong><\/p>\n<p>(3 <span>Haziran<\/span> 1921\u2019<span>den<\/span> <span>gec<\/span> <span>olmayarak<\/span>)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em><span>Not:<\/span><\/em><span> \u00abKesinlikle gizlidir\u00bb, \u00aby. Maharadze\u00bb <\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span> Zengezur haziran ay\u0131 sonu feshedilsin. <\/span><\/li>\n<li><span> Derhal askeri operasyon haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flan\u0131ls\u0131n. <\/span><\/li>\n<li><span>Haz<\/span>\u0131<span>rl<\/span>\u0131<span>klarla<\/span> <span>e<\/span>\u015f<span>zamanl<\/span>\u0131 <span>olarak<\/span> <span>Ermenistan<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>metine<\/span> <span>Zengezur<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>meti<\/span> <span>temsilcisinin<\/span> <span>a<\/span>\u00e7\u0131<span>klamas<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>yan<\/span>\u0131<span>t<\/span> <span>olarak<\/span> <span>deklarasyon<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>nderilsin<\/span>.<\/li>\n<li><span> Deklarasyon g\u00f6ndermekle birlikte bir an \u00f6nce Mehri\u2019nin i\u015fgali i\u00e7in \u00f6nlemler al\u0131ns\u0131n. <\/span><\/li>\n<li><span>Ermeni<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>meti<\/span> <span>deklarasyonunda<\/span> <span>Da<\/span>\u011f<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>Karaba<\/span>\u011f\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>Ermenistan<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>ait<\/span> <span>oldu<\/span>\u011f<span>u<\/span> <span>belirtilsin<\/span><\/li>\n<li><span>Deklarasyonun<\/span> <span>sunulmas<\/span>\u0131 <span>ve<\/span> <span>askeri<\/span> <span>operasyonun<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>lamas<\/span>\u0131 <span>m<\/span>\u00fc<span>ddeti<\/span> <span>aras<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>G<\/span>\u00fc<span>rcistan<\/span> <span>ve<\/span> <span>Azerbaycan<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>metleri<\/span> <span>Zengezur<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>arac<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>misyonuyla<\/span> <span>kendi<\/span> <span>temsilcilerini<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>ndersin<\/span><\/li>\n<li><span> Zengezurla birlikte K\u00fcrdistan da feshedilsin. <\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Sekreter: Figatner <\/span><\/p>\n<p><span>Asl\u0131 gibidir: Kafkas B\u00fcrosu \u0130\u015fler \u0130daresi &#8211; Er\u015fov. <\/span><\/p>\n<p><span>RKBP<\/span> <span>MK<\/span> <span>KB<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>hr<\/span>\u00fc<\/p>\n<p><span>Rusya Devlet Sosyal ve Siyasi Partiler Ar\u015fivi. F<\/span>. 64. <span>L<\/span>. 1. <span>D<\/span>. 1. <span>L<\/span>. 77. <span>Onaylanm<\/span>\u0131\u015f <span>kopya<\/span>.<\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em><strong>Dr.\u0130lgar N\u0130FTAL\u0130YEV,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Tarih Bilimci<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span><strong>Dergi<\/strong><\/span><strong> \u201c\u0130rs-Miras\u201d, \u2116 <\/strong><strong>2(10)<\/strong><strong>, 201<\/strong><strong>4<\/strong><strong>, s.<\/strong><strong>52<\/strong><strong>&#8211;<\/strong><strong>57<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 Nisan 1920 y\u0131l\u0131nda Bol\u015fevikler 11. K\u0131z\u0131l Ordu s\u00fcng\u00fclerinin yard\u0131m\u0131yla iktidara gelince y\u0131kt\u0131klar\u0131 Azerbaycan Halk Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmetinin miras\u0131yla birlikte Ta\u015fnak Ermenistan\u2019la ya\u015fanan toprak sorunlar\u0131n\u0131 da devrald\u0131lar.<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":112038,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[661,235,234],"tags":[],"class_list":["post-112040","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-create-an-armenian-state-slide-9","category-analysis-armenian-state-3","category-armenian-state-3"],"fimg_url":"https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/azer-1919-paris-konfrans.png","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112040","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112040"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112040\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}