{"id":114870,"date":"2019-11-22T17:15:19","date_gmt":"2019-11-22T13:15:19","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=114870"},"modified":"2019-11-22T17:17:46","modified_gmt":"2019-11-22T13:17:46","slug":"birinci-dunya-savasi-ve-kafkasyali-multeci-muslumanlar-sorunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/birinci-dunya-savasi-ve-kafkasyali-multeci-muslumanlar-sorunu\/","title":{"rendered":"Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ve Kafkasyal\u0131 m\u00fclteci m\u00fcsl\u00fcmanlar sorunu"},"content":{"rendered":"<p><span>Sava<\/span>\u015f <span>y<\/span>\u0131<span>llar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>lteci<\/span> <span>ak<\/span>\u0131<span>nlar<\/span>\u0131 <span>gerek<\/span> <span>D<\/span>\u00f6<span>rtl<\/span>\u00fc \u0130<span>ttifak<\/span>1 \u00fc<span>lkelerinde<\/span> <span>ve<\/span> <span>gerekse<\/span> <span>Antant<\/span> \u00fc<span>lkelerinde<\/span> <span>meydana<\/span> \u00e7\u0131<span>km<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>.<!--more--><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/tatar-bejensi-kavkaz-1914.jpg\" alt=\"\" width=\"730\" height=\"426\" class=\"alignnone size-full wp-image-114851\" srcset=\"https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/tatar-bejensi-kavkaz-1914.jpg 730w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/tatar-bejensi-kavkaz-1914-300x175.jpg 300w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/tatar-bejensi-kavkaz-1914-400x233.jpg 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 730px) 100vw, 730px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Sovyet<\/span> <span>tarih<\/span> <span>yaz<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>s<\/span>\u00f6<span>z<\/span> <span>konusu<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>neme<\/span> <span>ait<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>lteci<\/span> <span>sorunlar<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>bahsederken<\/span> <span>Kafkasya<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>milyonlara<\/span> <span>varan<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecileri<\/span> <span>konusunda<\/span> <span>suskunlu<\/span>\u011f<span>unu<\/span> <span>korumu<\/span>\u015f, <span>buna<\/span> <span>kar<\/span>\u015f\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>Ermeni<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> <span>sorununa<\/span> <span>vurgu<\/span> <span>yapm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>yakla<\/span>\u015f\u0131<span>m<\/span> <span>s<\/span>\u00f6<span>z<\/span> <span>konusu<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>neme<\/span> <span>ait<\/span> <span>Azerbaycan<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>ve<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgenin<\/span> <span>tarihine<\/span> <span>dair<\/span> <span>tek<\/span> <span>tarafl<\/span> \u0131 <span>bir<\/span> <span>yakla<\/span>\u015f\u0131<span>m<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>stergesidir<\/span>. 19. <span>Y<\/span>\u00fc<span>zy<\/span>\u0131<span>l<\/span> <span>ve<\/span> 20. <span>Y<\/span>\u00fc<span>zy<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>lar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgedeki<\/span> <span>etnik<\/span> <span>ve<\/span> <span>dini<\/span> <span>de<\/span>\u011f<span>i<\/span>\u015f<span>ikliklere<\/span> <span>ili<\/span>\u015f<span>kin<\/span> <span>uzun<\/span> <span>y<\/span>\u0131<span>llar<\/span> <span>s<\/span>\u00fc<span>rd<\/span>\u00fc<span>r<\/span>\u00fc<span>len<\/span> \u00e7<span>al<\/span>\u0131\u015f<span>malar<\/span>, <span>ayr<\/span>\u0131<span>ca<\/span> \u201c<span>Ermeni<\/span> <span>sorununun<\/span>\u201c <span>incelenmesi<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>yle<\/span> <span>bir<\/span> <span>konuyu<\/span> <span>ele<\/span> <span>almam<\/span>\u0131<span>za<\/span> <span>neden<\/span> <span>olmu<\/span>\u015f<span>tur<\/span>. \u00d6<span>ncelikle<\/span> <span>Birinci<\/span> <span>D<\/span>\u00fc<span>nya<\/span> <span>Sava<\/span>\u015f\u0131 <span>s<\/span>\u0131<span>ras<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Rusya<\/span> \u0130<span>mparatorlu<\/span>\u011f<span>unun<\/span> \u201c<span>Ermeni<\/span> <span>sorunu<\/span>\u201c<span>yla<\/span> <span>ilgili<\/span> <span>tutumuna<\/span> <span>de<\/span>\u011f<span>inmekte<\/span> <span>yarar<\/span> <span>vard<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Sava<\/span>\u015f\u0131<span>n<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>lamas<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>hemen<\/span> <span>ard<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>T<\/span>\u00fc<span>m<\/span> <span>Ermenilerin<\/span> <span>Katolikosu<\/span> <span>V<\/span>.<span>Georg<\/span> <span>Kafkasya<\/span> <span>Genel<\/span> <span>Valisine<\/span> \u201c<strong>T\u00fcrkiye Ermenilerinin himayesi ve korunmas\u0131 ve mukadderatlar\u0131n\u0131n sa\u011flam bir \u015fekilde belirlenmesine ili\u015fkin \u00fcmitlerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi<\/strong> \u201c <span>konusunda<\/span> <span>bir<\/span> <span>mektup<\/span> <span>yazd<\/span>\u0131. 2 <span>Eyl<\/span>\u00fc<span>l<\/span> 1914 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Genel<\/span> <span>Vali<\/span> \u0130.\u0130.<span>Vorontsov<\/span>&#8211;<span>Da<\/span>\u015f<span>kov<\/span> <span>V<\/span>.<span>Georg<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>kendi<\/span> <span>cemaatini<\/span> <span>her<\/span> <span>hangi<\/span> <span>bir<\/span> <span>ayaklanmadan<\/span> \u00e7<span>ekindirmesi<\/span> <span>ve<\/span> <span>Osmanl<\/span>\u0131 <span>ve<\/span> <span>Rusya<\/span> <span>aras<\/span>\u0131<span>ndaki<\/span> <span>sava<\/span>\u015f <span>durumunda<\/span> <span>y<\/span>\u00fc<span>ksek<\/span> <span>otoritesini<\/span> <span>kullanmas<\/span>\u0131 <span>konusunda<\/span> <span>ricada<\/span> <span>bulundu<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>17 <span>Eyl<\/span>\u00fc<span>l<\/span> 1914 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> \u0130<span>mparator<\/span> <span>II<\/span>. <span>Nikolay<\/span>\u2019\u0131<span>n<\/span> <span>Ermenilere<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>racaat<\/span>\u0131 <span>yay<\/span>\u0131<span>nland<\/span>\u0131. <span>M<\/span>\u00fc<span>racaatta<\/span> <span>Osmanl<\/span>\u0131 <span>Ermenilerini<\/span> \u201c\u00c7<span>ar<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>sanca<\/span>\u011f\u0131 <span>alt<\/span>\u0131<span>nda<\/span>\u201c <span>bir<\/span> <span>araya<\/span> <span>gelmeye<\/span> \u00e7<span>a<\/span>\u011f\u0131<span>r<\/span>\u0131<span>yordu<\/span>. <span>V<\/span>.<span>Georg<\/span>\u2019<span>un<\/span> \u00c7<span>ar<\/span> <span>II<\/span>. <span>Nikolay<\/span>\u2019<span>la<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>r<\/span>\u00fc\u015f<span>mesinden<\/span> <span>sonra<\/span> <span>Ermenilerin<\/span> \u00fc<span>mitleri<\/span> <span>daha<\/span> <span>da<\/span> <span>artt<\/span>\u0131. \u0130<span>mparator<\/span>, \u201c<strong>sava\u015f bitince bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri sonras\u0131nda Ermeni sorununun Ermenilerin beklentileri do\u011frultusunda \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi<\/strong>\u201c <span>s<\/span>\u00f6<span>z<\/span>\u00fc<span>n<\/span>\u00fc <span>verdi<\/span>. 1914 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>sonbahar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Osmanl<\/span>\u0131-<span>Rusya<\/span> <span>ili<\/span>\u015f<span>kilerinde<\/span> <span>gerginlik<\/span> <span>doru<\/span>\u011f<span>a<\/span> <span>ula<\/span>\u015f<span>t<\/span>\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>16 <span>Ekim<\/span> 1914\u2019<span>de<\/span> <span>Almanya<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>yak<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ttefi<\/span> <span>ki<\/span> <span>olan<\/span> <span>Osmanl<\/span>\u0131 <span>devleti<\/span> <span>bo<\/span>\u011f<span>azlar<\/span>\u0131 <span>Rusya<\/span>\u2019<span>ya<\/span> <span>kapatt<\/span>\u0131. <span>Bu<\/span> <span>geli<\/span>\u015f<span>me<\/span> <span>Rusya<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>Bat<\/span>\u0131 <span>Avrupa<\/span> <span>ve<\/span> <span>Orta<\/span> <span>Do<\/span>\u011f<span>u<\/span> <span>pazarlar<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>ula<\/span>\u015f\u0131<span>m<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>engelleyerek<\/span> <span>ekonomisine<\/span> <span>b<\/span>\u00fc<span>y<\/span>\u00fc<span>k<\/span> <span>darbe<\/span> <span>vurdu<\/span>. <span>Buna<\/span> <span>kar<\/span>\u015f\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>olarak<\/span> 20 <span>Ekim<\/span> 1914\u2019<span>de<\/span> <span>Rusya<\/span> <span>Osmanl<\/span>\u0131\u2019<span>ya<\/span> <span>sava<\/span>\u015f <span>a<\/span>\u00e7<span>t<\/span>\u0131. <span>Sava<\/span>\u015f\u0131<span>n<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>lang<\/span>\u0131<span>c<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Kafkasya<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>ya<\/span>\u015f<span>anan<\/span> <span>sava<\/span>\u015f<span>lar<\/span> <span>D<\/span>\u00f6<span>rtl<\/span>\u00fc \u0130<span>ttifak<\/span> <span>a<\/span>\u00e7\u0131<span>s<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>ar<\/span>\u0131<span>s<\/span>\u0131<span>z<\/span> <span>oldu<\/span>. <span>Osmanl<\/span>\u0131 <span>ordusunun<\/span> <span>Sar<\/span>\u0131<span>kam<\/span>\u0131\u015f\u2019<span>ta<\/span> <span>a<\/span>\u011f\u0131<span>r<\/span> <span>kay<\/span>\u0131<span>plar<\/span> <span>vermesiyle<\/span> <span>Rus<\/span> <span>ordusu<\/span> 1915 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>ba<\/span>\u015f<span>lang<\/span>\u0131<span>c<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>sald<\/span>\u0131<span>r<\/span>\u0131<span>lar<\/span>\u0131 <span>geni<\/span>\u015f<span>leterek<\/span> <span>Van<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>l<\/span>\u00fc \u00e7<span>evresini<\/span> <span>i<\/span>\u015f<span>gal<\/span> <span>etti<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Ermeni<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span>\u00e7\u0131 <span>g<\/span>\u00fc\u00e7<span>leri<\/span> <span>bu<\/span> <span>durumdan<\/span> <span>yararlanarak<\/span> 29 <span>Kas<\/span>\u0131<span>m<\/span> 1914\u2019<span>de<\/span> <span>Van<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>olu<\/span>\u015f<span>turduklar<\/span>\u0131 \u00e7<span>etelerin<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>m<\/span>\u0131<span>yla<\/span> <span>Rusya<\/span> <span>ordusuna<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>m<\/span> <span>ederek<\/span>, <span>onlar<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>Beyaz<\/span>\u0131<span>t<\/span>\u2019\u0131 <span>ve<\/span> <span>di<\/span>\u011f<span>er<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgeleri<\/span> <span>i<\/span>\u015f<span>gal<\/span> <span>etmelerine<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>mc<\/span>\u0131 <span>oldular<\/span>. <span>J<\/span>.<span>Malevil<\/span>\u2019<span>e<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>re<\/span> <span>Rus<\/span> <span>Kafkas<\/span> <span>ordusunun<\/span> <span>Van<\/span>\u2019<span>a<\/span> <span>sald<\/span>\u0131<span>r<\/span>\u0131<span>s<\/span>\u0131 <span>s<\/span>\u0131<span>ras<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Ermeniler<\/span> <span>Ta<\/span>\u015f<span>nak<\/span> <span>Aram<\/span> <span>ve<\/span> <span>Varel<\/span>\u2019<span>in<\/span> \u00f6<span>nderli<\/span>\u011f<span>inde<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>ve<\/span> <span>T<\/span>\u00fc<span>rklere<\/span> <span>kar<\/span>\u015f\u0131 <span>kanl<\/span>\u0131 <span>bir<\/span> <span>katliam<\/span> <span>uygulad<\/span>\u0131<span>lar<\/span>. <span>Onlar b\u00f6lgede \u201cetnik temizlik\u201c yaparak \u201cVan Devleti\u201cni ilan ettiler. <strong>Bat\u0131l\u0131 bilim adamlar\u0131na g\u00f6re Ermeni silahl\u0131 \u00e7eteleri Anadolu\u2019da 2 milyondan fazla M\u00fcsl\u00fcman\u0131 katletmi\u015flerdir. Elde olan istatistik verilere dayanarak Bat\u0131l\u0131 bilim adamlar\u0131 sava\u015f sonuna do\u011fru Anadolu\u2019nun sadece do\u011fu illerindeki M\u00fcsl\u00fcman m\u00fclteci say\u0131s\u0131n\u0131n 1.2 milyon oldu\u011funu belirtmektedirler<\/strong>. <strong>Onlardan 130 bini Rusya Kafkayas\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 idi. Fakat b\u00f6lgedeki M\u00fcsl\u00fcman m\u00fclteci say\u0131s\u0131na ili\u015fkin kesin rakamlar bug\u00fcne kadar bilinmemektedir.<\/strong> <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Kars<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgesindeki<\/span> <span>kanl<\/span>\u0131 <span>olaylar<\/span> <span>Kafkasya<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>Azerbaycanl<\/span>\u0131<span>lar<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>ya<\/span>\u015f<span>ad<\/span>\u0131<span>klar<\/span>\u0131 <span>kaza<\/span> <span>ve<\/span> <span>eyaletlerde<\/span> <span>b<\/span>\u00fc<span>y<\/span>\u00fc<span>k<\/span> <span>yank<\/span>\u0131 <span>uyand<\/span>\u0131<span>rd<\/span>\u0131. <span>Baz\u0131 kentlerde Kars\u2019taki olaylar\u0131 muhakeme eden toplant\u0131lar yap\u0131ld\u0131. Kars olaylar\u0131 s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan vah\u015fetle ilgili Elizavetapol (Gence) eyaleti M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 toplant\u0131s\u0131nda \u015fehir ba\u015fkan\u0131 Halil Hasmemmedov bilgi verdi. N.Mustafa Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde M\u00fcsl\u00fcman hay\u0131r cemiyetlerinin belgelerine dayanarak \u015funu belirtmektedir: T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman ahaliye kar\u015f\u0131 sadece Ermeni komitac\u0131lar de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Rus ordusu da yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Kafkaslarda ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerden ka\u00e7an m\u00fcltecilerin yerine Kafkas\u2019daki Rus y\u00f6netiminden gelenler iskan edilmi\u015ftir. 1915 y\u0131l\u0131 \u015fubat ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda Acaristan\u2019daki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131 Rus ordular\u0131 taraf\u0131ndan kanl\u0131 \u015fekilde bast\u0131r\u0131ld\u0131. T.Sventohovski\u2019ye g\u00f6re Batum vilayeti genel valisi General Lyahov taraf\u0131ndan uygulanan \u015fiddet sonucunda \u00c7oroh nehri vadisinde 45 bin Acar \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, bundan sonra Batum\u2019a yakla\u015f\u0131k 25 bin m\u00fclteci yerle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bak\u00fc ve Da\u011fl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman hay\u0131r kurumlar\u0131n\u0131n tahmini hesaplamalar\u0131na g\u00f6re 1 Nisan &#8211; 20 Eyl\u00fcl 1915 tarihine kadar Merkezi Kafkasya\u2019da 74.990 M\u00fcsl\u00fcman M\u00fcltecinin kayd\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Batum<\/span> <span>vilayetinde<\/span> <span>durum<\/span> <span>o<\/span> <span>kadar<\/span> <span>a<\/span>\u011f\u0131<span>r<\/span> <span>idi<\/span> <span>ki<\/span>, 29 <span>May<\/span>\u0131<span>s<\/span> 1915\u2019<span>de<\/span> <span>Bakanlar<\/span> <span>Kurulu<\/span> <span>yeni<\/span> <span>vergi<\/span> <span>d<\/span>\u00fc<span>zenlemesine<\/span> <span>gitti<\/span>. \u00c7<span>ar<\/span> <span>II<\/span>. <span>Nikolay<\/span> <span>taraf<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>onaylanm<\/span>\u0131\u015f <span>bu<\/span> <span>d<\/span>\u00fc<span>zenlemeye<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>re<\/span> <span>Batum<\/span> \u015f<span>ehri<\/span> <span>ve<\/span> <span>Kintri<\/span>\u015f <span>beldesi<\/span> <span>hari<\/span>\u00e7 <span>Batum<\/span> <span>vilayetinde<\/span> <span>ya<\/span>\u015f<span>ayanlar<\/span> <span>ek<\/span> <span>sanayi<\/span> <span>vergilerinden<\/span> <span>muaf<\/span> <span>tutulmu<\/span>\u015f<span>lard<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Bu d\u00fczenleme ayn\u0131 zamanda Kars vilayetinin Ardahan ve Oltu kazalar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erliydi.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>20 <span>Nisan<\/span> 1915 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Ala<\/span>\u015f<span>kert<\/span> <span>operasyonu<\/span> <span>s<\/span>\u0131<span>ras<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Rus<\/span> <span>y<\/span>\u00f6<span>netimi<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>ahaliyi<\/span> <span>sava<\/span>\u015f <span>b<\/span>\u00f6<span>lgesinden<\/span> \u00e7\u0131<span>kararak<\/span> <span>Osmanl<\/span>\u0131<span>ya<\/span> <span>yerle<\/span>\u015f<span>tirdi<\/span>. <span>B\u00f6ylece y\u00fcz binlerce insan sava\u015f \u015fartlar\u0131nda kendi kaderiyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgin\u00e7 olan, Batum vilayeti genel valisi Lyahov binlerle Acar\u0131n kan\u0131n\u0131 ak\u0131t\u0131rken \u00c7oroh vadisi olaylar\u0131 sonras\u0131 Bak\u00fc M\u00fcsl\u00fcman Hay\u0131r Cemiyetine Acar m\u00fcltecilerin kayd\u0131n\u0131 tutmay\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sa s\u00fcre sonra Kafkas\u2019\u0131n M\u00fcsl\u00fcman ahalisini sakinle\u015ftirmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet Kafkas Genel Valili\u011finde g\u00f6rev de\u011fi\u015fiklikleri yapt\u0131. General Lyahov ve Ermenilere sempatisiyle tan\u0131nan Genel Vali \u0130.\u0130.Vorontsov-Da\u015fkov g\u00f6revinden al\u0131nd\u0131. Lyahov\u2019un yerine General Romanski-Romanenko, genel vali g\u00f6revine ise Grand D\u00fck General-Adyutant Nikolay Nikolayevi\u00e7 Romanov atand\u0131.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>1915 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131nda Rusya bat\u0131 eyaletlerini kaybetti. 1915 y\u0131l\u0131 nisan ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Privislin B\u00f6lgesinden 200 bin Alman tehcir edilmi\u015ftir. M\u00fclteci sorunuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan Rusya 30 A\u011fustos 1915 y\u0131l\u0131nda Devlet Konseyi ve Devlet Dumas\u0131 taraf\u0131ndan sunulan \u201cM\u00fcltecilerin \u0130htiya\u00e7lar\u0131n\u0131n Kar\u015f\u0131lanmas\u0131na\u201c dair kanunu onaylad\u0131. Bu kanun gere\u011fi m\u00fcltecilerin maddi ve manevi sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, M\u00fclteci \u0130\u015flerinden Sorumlu yetkililer, valiler ve \u015fehir ba\u015fkanlar\u0131, yerel meclisler, \u015fehir sivil \u00f6rg\u00fctleri ve yerel komiteler sorumlu idi. Ayr\u0131ca, y\u00fcksek yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f \u201cM\u00fclteci \u0130skan\u0131 \u00d6zel Kurulu\u201c tesis edilmi\u015ftir. Bu kurumun ba\u015f\u0131nda \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 vard\u0131 ve g\u00f6revi gere\u011fi Devlet Konseyi ve Devlet Dumas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sorumluydu.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>14 Eyl\u00fcl 1914 y\u0131l\u0131nda II. Nikolay\u2019\u0131n emriyle sava\u015f m\u00fcltecilerine yard\u0131m etmek i\u00e7in \u201c\u0130mparator Y\u00fcksek Makam\u0131na Ba\u011fl\u0131 B\u00fcy\u00fck Knejna Tatyana Nikolayevna Komitesi\u201c tesis edildi. Ayr\u0131ca \u0130mparatori\u00e7e Aleksandra Fedorovna\u2019n\u0131n himayesinde \u201cSava\u015f Ma\u011fdurlar\u0131na Yard\u0131m Komitesi\u201c olu\u015fturuldu. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 m\u00fcltecilerine de\u011fi\u015fik dinlere mensup yard\u0131m cemiyetleri de yard\u0131m ediyorlard\u0131. \u015e\u00f6yle ki, <strong>Kafkasya M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerine ge\u00e7ici yard\u0131mlarda bulunmak i\u00e7in birinci Rus devrimi s\u0131ras\u0131nda \u00fcnl\u00fc Azerbaycanl\u0131 i\u015fadam\u0131 H.Z.Ta\u011f\u0131yev taraf\u0131ndan tesis edilmi\u015f Bak\u0131 M\u00fcsl\u00fcman Hay\u0131r Cemiyeti yo\u011fun \u00e7aba sarf etmekteydi.<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Sava<\/span>\u015f <span>y<\/span>\u0131<span>llar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>cemiyet<\/span> <span>Kafkasya<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>de<\/span>\u011f<span>i<\/span>\u015f<span>ik<\/span> \u015f<span>ehirlerinde<\/span> \u015f<span>ubelerini<\/span> <span>a<\/span>\u00e7<span>arak<\/span>, <span>i<\/span>\u015f<span>gal<\/span> <span>alt<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>bulunan<\/span> <span>Do<\/span>\u011f<span>u<\/span> <span>Anadolu<\/span>\u2019<span>dan<\/span> <span>gelmi<\/span>\u015f <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilere<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>mda<\/span> <span>bulunuyorlard<\/span>\u0131. <span>Cemiyetin<\/span> <span>temsilcisi<\/span>, <span>IV<\/span>. <span>Devlet<\/span> <span>Dumas<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>vekili<\/span> <span>M<\/span>.<span>Y<\/span>.<span>Caferov<\/span> <span>Kafkasya<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerine<\/span> <span>s<\/span>\u0131\u011f\u0131<span>nma<\/span> <span>yeri<\/span> <span>a<\/span>\u00e7\u0131<span>lmas<\/span>\u0131 <span>konusunda<\/span> <span>kaynak<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>lmas<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>muvaff<\/span> <span>ak<\/span> <span>oldu<\/span>. <span>Baz<\/span>\u0131 <span>kaynaklara<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>re<\/span> <span>Bak<\/span>\u00fc <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>Cemiyeti<\/span> 12 <span>bin<\/span> \u00f6<span>ks<\/span>\u00fc<span>z<\/span> \u00e7<span>ocu<\/span>\u011f<span>u<\/span> \u00f6<span>l<\/span>\u00fc<span>mden<\/span> <span>kurtarm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1916 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>ba<\/span>\u015f<span>lar<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Rus<\/span> <span>ordusunun<\/span> <span>Kafkas<\/span> <span>cephesinde<\/span> <span>sald<\/span>\u0131<span>r<\/span>\u0131<span>s<\/span>\u0131 <span>s<\/span>\u0131<span>ras<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>K<\/span>\u00fc\u00e7\u00fc<span>k<\/span> <span>Asya<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>do<\/span>\u011f<span>usunda<\/span> <span>Ermeni<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>k<\/span>\u00e7\u0131 <span>g<\/span>\u00fc\u00e7<span>leri<\/span> 1915 <span>Van<\/span> <span>olaylar<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>benzer<\/span> <span>yeni<\/span> <span>kanl<\/span>\u0131 <span>mezalimler<\/span> <span>yapt<\/span>\u0131<span>lar<\/span>. <span>E<\/span>\u015f<span>k<\/span>\u0131<span>ya<\/span> \u00e7<span>eteleri<\/span> <span>Kars<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgesinde<\/span> <span>de<\/span> \u00e7<span>ok<\/span> <span>ac<\/span>\u0131<span>mas<\/span>\u0131<span>zca<\/span> <span>davrand<\/span>\u0131<span>lar<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>korku<\/span> <span>ve<\/span> \u015f<span>iddet<\/span> <span>Azerbaycan<\/span> <span>toplumunda<\/span> <span>b<\/span>\u00fc<span>y<\/span>\u00fc<span>k<\/span> <span>yank<\/span>\u0131 <span>uyand<\/span>\u0131<span>rm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Durum<\/span> <span>o<\/span> <span>kadar<\/span> <span>k<\/span>\u00f6<span>t<\/span>\u00fc<span>yd<\/span>\u00fc <span>ki<\/span> <span>Rus<\/span> <span>h<\/span>\u00fc<span>k<\/span>\u00fc<span>meti<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>halk<\/span>\u0131 <span>sakinle<\/span>\u015f<span>tirmek<\/span> <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> \u015e.<span>Asadullayev<\/span>\u2019<span>in<\/span> <span>ba<\/span>\u015f<span>kan<\/span>\u0131 <span>oldu<\/span>\u011f<span>u<\/span> <span>Bak<\/span>\u00fc <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>Hay<\/span>\u0131<span>r<\/span> <span>Cemiyetine<\/span> <span>kaynak<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>rmak<\/span> <span>zorunda<\/span> <span>kalm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>M<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> <span>iskan<\/span>\u0131 \u00fc<span>zere<\/span> \u00d6<span>zel<\/span> <span>Kurul<\/span> 8 \u015e<span>ubat<\/span> 1916\u2019<span>da<\/span> \u201c<span>Bak<\/span>\u00fc <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>Cemiyetine<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecileri<\/span> <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> <span>yap<\/span>\u0131<span>lm<\/span>\u0131\u015f <span>giderlerin<\/span> <span>kar<\/span>\u015f\u0131<span>lanmas<\/span>\u0131 <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> <span>kaynak<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>lmas<\/span>\u0131, <span>ayr<\/span>\u0131<span>ca<\/span> <span>ilerideki<\/span> <span>harcamalar<\/span> <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> 300.000 <span>Ruble<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>lmas<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131\u201c <span>karara<\/span> <span>ba<\/span>\u011f<span>lam<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. 1915 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>eyl<\/span>\u00fc<span>l<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>nda<\/span> \u0130\u00e7<span>i<\/span>\u015f<span>leri<\/span> <span>Bakan<\/span>\u0131 <span>Pleve<\/span>\u2019<span>nin<\/span> <span>karar<\/span>\u0131<span>yla<\/span> <span>Kafkasya<\/span> <span>Genel<\/span> <span>Valili<\/span>\u011f<span>i<\/span> <span>cemiyetin<\/span> <span>hesab<\/span>\u0131<span>na<\/span> 60.000 <span>Ruble<\/span> <span>kaynak<\/span> <span>aktarm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>kayna<\/span>\u011f\u0131<span>n<\/span> <span>k<\/span>\u0131<span>sa<\/span> <span>s<\/span>\u00fc<span>rede<\/span> 5 <span>kat<\/span> <span>art<\/span>\u0131<span>r<\/span>\u0131<span>lmas<\/span>\u0131 <span>Kafkasya<\/span>\u2019<span>da<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> <span>say<\/span>\u0131<span>s<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>r<\/span>\u00fc<span>lmemi<\/span>\u015f <span>bir<\/span> <span>seviyeye<\/span> <span>ula<\/span>\u015f<span>t<\/span>\u0131\u011f\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>a<\/span>\u00e7\u0131<span>k<\/span> \u015f<span>ekilde<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>stermektedir<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Di<\/span>\u011f<span>er<\/span> <span>taraftan<\/span>, 1915 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>hazineden<\/span> \u00d6<span>zel<\/span> <span>Kurula<\/span> 25 <span>milyon<\/span> <span>Ruble<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>ld<\/span>\u0131\u011f\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>dikkate<\/span> <span>ald<\/span>\u0131\u011f\u0131<span>m<\/span>\u0131<span>z<\/span> <span>zaman<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>lm<\/span>\u0131\u015f <span>kayna<\/span>\u011f\u0131<span>n<\/span> <span>o<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>nemde<\/span> <span>Kafkaslardaki<\/span> <span>insani<\/span> <span>felaketle<\/span> <span>k<\/span>\u0131<span>yaslanamaz<\/span> \u00f6<span>l<\/span>\u00e7\u00fc<span>de<\/span> <span>oldu<\/span>\u011f<span>unu<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>rmekteyiz<\/span>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Fakat<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> <span>sorunlar<\/span>\u0131<span>yla<\/span> <span>ilgilenen<\/span> <span>kurumlar<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131 <span>ayr<\/span>\u0131 <span>temsilcileri<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>ltecilere<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>m<\/span> <span>etmekten<\/span> <span>ka<\/span>\u00e7\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>yorlard<\/span>\u0131. <span>Elizavetopol<\/span> <span>genel<\/span> <span>valisi<\/span> <span>G<\/span>.<span>S<\/span>. <span>Kovalev<\/span> <span>Kafkaz<\/span> <span>cephesi<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerinin<\/span> <span>iskan<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>sorumlu<\/span> <span>yetkiliye<\/span> 12 \u015e<span>ubat<\/span> 1916\u2019<span>da<\/span> \u015f\u00f6<span>yle<\/span> <span>talimat<\/span> <span>vermi<\/span>\u015f<span>tir<\/span>: \u201c<span>Devlet<\/span> <span>hazinesinin<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>rd<\/span>\u0131\u011f\u0131 <span>yard<\/span>\u0131<span>mdan<\/span> <span>kendilerini<\/span> <span>Ruslar<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>yan<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>yer<\/span> <span>ald<\/span>\u0131<span>klar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>beyan<\/span> <span>etmi<\/span>\u015f <span>Yezdi<\/span> <span>K<\/span>\u00fc<span>rtler<\/span> <span>yararlanabileceklerdir<\/span>.\u201c <span>O<\/span> <span>Kars<\/span> <span>ve<\/span> <span>Erzurum<\/span> <span>vilayetlerinden<\/span> <span>iltica<\/span> <span>etmi<\/span>\u015f <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilere<\/span> <span>erzak<\/span> <span>verilmeyece<\/span>\u011f<span>ini<\/span> <span>a<\/span>\u00e7\u0131<span>klam<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>talimat<\/span>\u0131 <span>verdi<\/span>\u011f<span>i<\/span> <span>zaman<\/span> <span>genel<\/span> <span>vali<\/span> <span>Kafkas<\/span> <span>cephesi<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerinin<\/span> <span>iskan<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>sorumlu<\/span> <span>yetkili<\/span> <span>Tamam<\/span>\u015f<span>ev<\/span>\u2019<span>in<\/span> 15 <span>Mart<\/span> 1915 <span>tarihli<\/span> <span>karar<\/span>\u0131<span>na<\/span> <span>dayanm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. 30 <span>A<\/span>\u011f<span>ustos<\/span> 1915 <span>tarihli<\/span> \u201c<span>M<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> \u0130<span>htiya<\/span>\u00e7<span>lar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>Kar<\/span>\u015f\u0131<span>lanmas<\/span>\u0131<span>na<\/span>\u201c <span>ili<\/span>\u015f<span>kin<\/span> <span>Kanunun<\/span> 1. <span>bendinde<\/span> \u201c<span>muharebe<\/span> <span>b<\/span>\u00f6<span>lgesinden<\/span> <span>polis<\/span> <span>denetiminde<\/span> \u00e7\u0131<span>kar<\/span>\u0131<span>lm<\/span>\u0131\u015f <span>ki<\/span>\u015f<span>iler<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>lteci<\/span> <span>kategorisine<\/span> <span>ait<\/span> <span>edilmez<\/span>\u201c <span>h<\/span>\u00fc<span>km<\/span>\u00fc <span>yer<\/span> <span>alm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>belge<\/span> <span>Kafkasya<\/span>\u2019<span>daki<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>sl<\/span>\u00fc<span>man<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> <span>sorunlar<\/span>\u0131<span>yla<\/span> <span>ilgili<\/span> <span>devlet<\/span> <span>kurumlar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>tutars<\/span>\u0131<span>z<\/span> <span>ve<\/span> <span>hatta<\/span> \u00f6<span>nyarg<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>davrand<\/span>\u0131<span>klar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131 <span>ortaya<\/span> <span>koymaktad<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>O<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>nemde<\/span> <span>T<\/span>\u00fc<span>m<\/span>&#8211;<span>Rusya<\/span> \u015e<span>ehirler<\/span> <span>Birli<\/span>\u011f<span>ine<\/span> <span>ba<\/span>\u011f<span>l<\/span>\u0131 <span>olarak<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> \u0130\u015f<span>leri<\/span> \u00dc<span>zere<\/span> <span>Genel<\/span> \u015e<span>ehir<\/span> <span>Komisyonu<\/span>, <span>M<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> \u0130\u015f<span>leri<\/span> \u00dc<span>zere<\/span> <span>Kafkasya<\/span> <span>Komitesi<\/span> <span>faaliyette<\/span> <span>idi<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>kurum<\/span> \u0130<span>mparatori<\/span>\u00e7<span>e<\/span> <span>Aleksandra<\/span> <span>Fedorovna<\/span>\u2019<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>y<\/span>\u00fc<span>ksek<\/span> <span>himayesinde<\/span> <span>idi<\/span>. <span>Ayr<\/span>\u0131<span>ca<\/span> <span>Kafkasya<\/span> \u00c7<span>ephesi<\/span> <span>M<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> \u0130<span>skan<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>sorumlu<\/span> <span>Yetkili<\/span> <span>faaliyet<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>sterirdi<\/span>. <span>M<\/span>\u00fc<span>ltecilerin<\/span> <span>hareketi<\/span> <span>ve<\/span> <span>iskan<\/span>\u0131 <span>konular<\/span>\u0131 <span>onun<\/span> <span>yetkisinde<\/span> <span>idi<\/span>. <strong>T\u00fcm bu kurumlar M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin sorunlar\u0131na kay\u0131ts\u0131z kal\u0131rken Ermeni m\u00fcltecilerin iskan\u0131 konusuna \u00f6zellikle dikkat ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r<\/strong>. \u015e\u00f6<span>yle<\/span> <span>ki<\/span> <span>Elizavetopol<\/span> <span>genel<\/span> <span>valisi<\/span> <span>Erzurum<\/span>\u2019<span>dan<\/span> <span>iltica<\/span> <span>etmi<\/span>\u015f 160 <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecinin<\/span> <span>iskan<\/span> <span>edilmesinin<\/span> <span>a<\/span>\u011f\u0131<span>r<\/span> <span>y<\/span>\u00fc<span>k<\/span> <span>oldu<\/span>\u011f<span>unu<\/span> <span>s<\/span>\u00f6<span>ylerken<\/span> 1916 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>yaz<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Bak<\/span>\u00fc\u2019<span>de<\/span> 2412 <span>Ermeni<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>lteci<\/span> <span>iskan<\/span> <span>edilmi<\/span>\u015f <span>ve<\/span> <span>sorunlar<\/span>\u0131<span>n<\/span>\u0131<span>n<\/span> <span>giderilmesi<\/span> <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> <span>Kafkasya<\/span> <span>cephesi<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilerinin<\/span> <span>iskan<\/span>\u0131<span>ndan<\/span> <span>sorumlu<\/span> <span>yetkili<\/span> <span>g<\/span>\u00f6<span>revlendirilmi<\/span>\u015f<span>tir<\/span>. 1916 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>mart<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>nda<\/span> <span>Tamam<\/span>\u015f<span>ev<\/span>\u2019<span>in<\/span> <span>talimat<\/span>\u0131<span>yla<\/span> <span>Ermeni<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>lteciler<\/span> <span>i<\/span>\u00e7<span>in<\/span> 46.452 <span>Ruble<\/span> <span>para<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>lm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Oysa<\/span> <span>ayn<\/span>\u0131 <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilere<\/span> 1915 <span>y<\/span>\u0131<span>l<\/span>\u0131 <span>aral<\/span>\u0131<span>k<\/span> <span>ay<\/span>\u0131<span>nda<\/span> 18.340 <span>Ruble<\/span> <span>ayr<\/span>\u0131<span>lm<\/span>\u0131\u015f<span>t<\/span>\u0131<span>r<\/span>. <span>Bu<\/span> <span>d<\/span>\u00f6<span>nemde<\/span> <span>Ermeni<\/span> <span>m<\/span>\u00fc<span>ltecilere<\/span> <span>ayn<\/span>\u0131 <span>zamanda<\/span> <span>Antant<\/span> <span>devletleri<\/span> <span>de<\/span> <span>de<\/span>\u011f<span>i<\/span>\u015f<span>ik<\/span> <span>konularda<\/span> <span>manevi<\/span> <span>ve<\/span> <span>maddi<\/span> <span>yard<\/span>\u0131<span>mlarda<\/span> <span>bulunuyorlard<\/span>\u0131. <span>\u00dcnl\u00fc i\u015fadam\u0131 Rokfeller 1916\u2019da Ermeni m\u00fcltecilere 200 bin dolar yard\u0131mda bulunmu\u015ftur. Ayn\u0131 y\u0131lda tesis edilmi\u015f \u201cFransa-Ermenistan\u201c Komitesi \u201cbahts\u0131z ve asil Ermeni milletine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201c konusunda Katolikos V. Georg\u2019u emin etmi\u015ftir. 1916 y\u0131l\u0131 ilkbahar ve yaz aylar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin durumu o kadar a\u011f\u0131r idi ki, Tama\u015fev Bak\u00fc M\u00fcsl\u00fcman Hay\u0131r Cemiyeti yetkilisine yaz\u0131\u011f\u0131 mektupta Kafkasya Genel Valisinin talimat\u0131yla cemiyetin fi nanse edilmesi amac\u0131yla 20 bin Ruble avans ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>B<\/span>\u00f6<span>ylece<\/span>, <strong>\u201cM\u00fcltecilerin \u0130htiya\u00e7lar\u0131n\u0131n Kar\u015f\u0131lanmas\u0131na\u201c ili\u015fkin kanun do\u011frultusunda tesis edilen devlet kurumlar\u0131 Rusya \u0130mparatorlu\u011funun s\u00f6m\u00fcrgeci politikas\u0131ns uygun \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu kanunda H\u0131ristiyanlar\u0131n himaye edilmesine dair hususlar yer alm\u0131\u015ft\u0131r<\/strong><span>. Onlara ayr\u0131ca Bat\u0131n\u0131n bir\u00e7ok temsilcileri, siyasi ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri yard\u0131m etmekteydi. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu Ermenileri sava\u015f d\u00f6neminde kendi h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 \u201cbe\u015finci kol\u201c g\u00f6revine soyunarak kendi h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 ayaklanm\u0131\u015f ve M\u00fcsl\u00fcman ahaliye kar\u015f\u0131 katliam yapm\u0131\u015flard\u0131r. Buna ra\u011fmen Ermeni propagandas\u0131 on y\u0131llard\u0131r \u201cErmeni soyk\u0131r\u0131m\u0131\u201c yalan\u0131 ile Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda meydana gelmi\u015f olaylar\u0131 \u00e7arp\u0131tmaktad\u0131r. Bu yalan b\u00f6lgede \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131 olan \u00e7ok say\u0131da devlet ve \u00e7evrelerce desteklenmektedir.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span>KAYNAK\u00c7A<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li><span> Arzumanl\u0131 Vaqif, Mustafa Nazim. Tarixin qara s\u04d9hif\u04d9l\u04d9ri. Deportasiya. Soyq\u0131r\u0131m. Qa<\/span>\u00e7<span>q<\/span>\u0131<span>nl<\/span>\u0131<span>q<\/span>. <span>Bak<\/span>\u0131, 1998<\/li>\n<\/ol>\n<p>1\u0430. \u0413\u0430\u0437. \u201c\u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0430\u044f \u043a\u043e\u043f\u0435\u0439\u043a\u0430\u201c, 26 \u0438\u044e\u043b\u044f 1916<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li>\u0413\u0430\u0434\u0436\u0438\u0435\u0432 \u0410. \u0414\u0435\u043c\u043e\u043a\u0440\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0440\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438 \u044e\u0433\u043e-\u0437\u0430\u043f\u0430\u0434\u043d\u043e\u0433\u043e \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0430 (\u041a\u0430\u0440\u0441\u043a\u0430\u044f \u0438 \u0410\u0440\u0430\u0437-\u0422\u044e\u0440\u043a\u0441\u043a\u0430\u044f \u0440\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438). \u0411\u0430\u043a\u0443, 2004<\/li>\n<li>\u0413\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438 (\u0434\u0430\u043b\u0435\u0435 \u0413\u0418\u0410 \u0410\u0420), \u0444.1, \u043e\u043f. 1, \u0444.335, \u043e\u043f.1<\/li>\n<li>\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430 \u043f\u043e \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u0430\u043c \u0438 \u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0430\u0446\u0438\u044f\u043c. \u0411\u0430\u043a\u0443,1990<\/li>\n<li>\u041c\u0430\u043a\u043a\u0430\u0440\u0442\u0438 \u0414\u0436., \u041c\u0430\u043a\u043a\u0430\u0440\u0442\u0438 \u041a. \u0422\u044e\u0440\u043a\u0438 \u0438 \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0435. \u0420\u0443\u043a\u043e\u0432\u043e\u0434\u0441\u0442\u0432\u043e \u043f\u043e \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c\u0443 \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 (\u043f\u0435\u0440. \u0421 \u0430\u043d\u0433\u043b.). \u0411\u0430\u043a\u0443, 1996<\/li>\n<li>\u041c\u0430\u043b\u0435\u0432\u0438\u043b \u0434\u0435 \u0416\u043e\u0440\u0436. \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u0430\u044f \u0442\u0440\u0430\u0433\u0435\u0434\u0438\u044f \u0432 1915 \u0433\u043e\u0434\u0443. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1990<\/li>\n<li>\u041d\u0430\u0434\u0436\u0430\u0444\u043e\u0432 \u0411. \u041b\u0438\u0446\u043e \u0432\u0440\u0430\u0433\u0430. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1993<\/li>\n<\/ol>\n<p>7\u0430. \u041d\u0435\u043b\u0438\u043f\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0421. \u041f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0430 \u043e\u043a\u043a\u0443\u043f\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u0435\u0439 \u0446\u0435\u043d\u0442\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u0432 \u0432 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043d\u0435\u043c\u0446\u0435\u0432 \u0446\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0430 \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e 1915-1918 \u0433\u0433. \/\/ \u041d\u0435\u043c\u0446\u044b \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438; \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u044d\u043a\u043e\u043d\u043e\u043c\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0438 \u0434\u0443\u0445\u043e\u0432\u043d\u043e\u0435 \u0440\u0430\u0437\u0432\u0438\u0442\u0438\u0435. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 2002<\/p>\n<ol start=\"8\">\n<li>\u0421\u0432\u0435\u043d\u0442\u043e\u0445\u043e\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0422. \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d \/\/ \u201c\u0425\u0430\u0437\u0430\u0440\u201c, 1990, \u21161<\/li>\n<li>\u0421\u0435\u0438\u0434-\u0437\u0430\u0434\u0435 \u0414. \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0434\u0435\u043f\u0443\u0442\u0430\u0442\u044b \u0432 \u0413\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0414\u0443\u043c\u0435 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1991<\/li>\n<li>\u0425\u0440\u043e\u043d\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0443\u043a\u0430\u0437\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c \u043a \u0441\u043e\u0431\u0440\u0430\u043d\u0438\u044e \u0443\u0437\u0430\u043a\u043e\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f \u0438 \u0440\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u044f\u0436\u0435\u043d\u0438\u0439 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u0430, \u0438\u0437\u0434\u0430\u0432\u0430\u0435\u043c\u043e\u043c\u0443 \u043f\u0440\u0438 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u0443\u044e\u0449\u0435\u043c \u0441\u0435\u043d\u0430\u0442\u0435 \u0437\u0430 \u043f\u0435\u0440\u0432\u0443\u044e \u043f\u043e\u043b\u043e\u0432\u0438\u043d\u0443 1915 \u0433\u043e\u0434\u0430 (\u0434\u0430\u043b\u0435\u0435 \u0421\u0423\u0420\u041f). \u041f\u0435\u0442\u0440\u043e\u0433\u0440\u0430\u0434, 191611.<\/li>\n<li>\u0424\u0430\u0439\u0433\u043b \u042d\u0440\u0438\u043a. \u041f\u0440\u0430\u0432\u0434\u0430 \u043e \u0442\u0435\u0440\u0440\u043e\u0440\u0435. \u0411\u0430\u043a\u0443, 2000<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em><span>Dr<\/span><\/em><\/strong><strong><em>. <span>Hacer<\/span><\/em><\/strong><strong><em> <span>VERDIYEVA<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<span>Tarih<\/span><\/em><\/strong><strong><em> <span>Bilimci<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/irs-az.com\/new\/tr\/journal\"><strong>Dergi<\/strong><\/a><strong> \u201c\u0130rs-Miras\u201d, \u2116 <\/strong><strong>3<\/strong><strong>, 201<\/strong><strong>2<\/strong><strong>, s.<\/strong><strong>44-49<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda m\u00fclteci ak\u0131nlar\u0131 gerek D\u00f6rtl\u00fc \u0130ttifak1 \u00fclkelerinde ve gerekse Antant \u00fclkelerinde meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":114851,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[645,243,202],"tags":[],"class_list":["post-114870","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-deportation-of-azerbaijanis-slide-9","category-analysis-azeri-tehcirleri","category-azeri-tehcirleri"],"fimg_url":"https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/tatar-bejensi-kavkaz-1914.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114870","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=114870"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114870\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/114851"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=114870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=114870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=114870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}