{"id":2908,"date":"2014-04-25T12:59:29","date_gmt":"2014-04-25T07:59:29","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=2908"},"modified":"2014-04-25T12:59:29","modified_gmt":"2014-04-25T07:59:29","slug":"arsiv-belgelerine-gore-kafkaslarda-ve-anadoluda-ermeni-mezalimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/arsiv-belgelerine-gore-kafkaslarda-ve-anadoluda-ermeni-mezalimi\/","title":{"rendered":"AR\u015e\u0130V BELGELER\u0130NE G\u00d6RE KAFKASLAR\u2019DA ve ANADOLU\u2019DA ERMEN\u0130 MEZAL\u0130M\u0130"},"content":{"rendered":"<p>AR\u015e\u0130V BELGELER\u0130NE G\u00d6RE KAFKASLAR\u2019DA ve ANADOLU\u2019DA ERMEN\u0130 MEZAL\u0130M\u0130<!--more--><\/p>\n<p>T. C. Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Kafkaslarda ve Anadolu\u2019da ermeni mezalimini anlatan ar\u015fiv belgelerini yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Ne\u015fredilen bu belgeler, Ermenilerin iddia ettikleri gibi T\u00fcrklerin Ermenilere zul\u00fcm yapmad\u0131klar\u0131n\u0131, bunun aksine Ermenilerin T\u00fcrklere nas\u0131l soyk\u0131r\u0131m yapt\u0131klar\u0131n\u0131 t\u00fcm a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile ortaya koymaktad\u0131r. Ermenilerin Anadolu ve Kafkaslarda pl\u00e2nl\u0131 olarak T\u00fcrk n\u00fcfusunu yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 belgeleri ile ortaya konulmaktad\u0131r. Ermeniler f\u0131rsat bulduk\u00e7a k\u00f6yleri basm\u0131\u015flar, kad\u0131n-erkek, \u00e7oluk-\u00e7ocuk, gen\u00e7-ihtiyar demeden ahalinin tamam\u0131n\u0131 katletmekten \u00e7ekinmemi\u015flerdir. 1906-1918 aras\u0131 y\u0131llar soyk\u0131r\u0131m\u0131n en \u00e7ok i\u015flendi\u011fi y\u0131llard\u0131r. Bilindi\u011fi \u00fczere bu d\u00f6nem, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin s\u0131ras\u0131 ile, Trablusgarb, Balkan ve Birinci D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131 d\u00f6nemlerine rastlamaktad\u0131r. Bu zaman dilimi i\u00e7erisinde, Ermeniler \u00f6nce Do\u011fu Anadolu\u2019nun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u015fgal etmi\u015f olan Ruslarla i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015flar ve Rus i\u015fgali alt\u0131nda bulunan y\u00f6relerde akla hayale gelmeyecek her t\u00fcrl\u00fc vah\u015fet ve soyk\u0131r\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdir. \u00a0Belgelerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6zet ve transkripsiyonu \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><i>ERMEN\u0130LER\u0130N REVAN&#8217;DA Y\u0130RM\u0130 BE\u015e K\u00d6Y\u00dc YAKARAK AHAL\u0130S\u0130N\u0130 KATLETT\u0130KLER\u0130<\/i><\/b><\/p>\n<p><i>Ermenilerce yak\u0131lan ve ahalisi katledilen Revan sanca\u011f\u0131 merkez kaymakaml\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 yirmi be\u015f k\u00f6y\u00fcn isimlerinin bildirildi\u011fine, Nahc\u0131van ve di\u011fer kazalara ba\u011fl\u0131 olup yak\u0131lan k\u00f6yler hakk\u0131nda da malumat al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bildirilece\u011fine dair. <\/i><\/p>\n<p>29 Z. 1323 (24. II. 1906)<\/p>\n<p><b>Saltanat-\u0131 Seniyyenin<\/b><\/p>\n<p><b>Tiflis Ba\u015f\u015fehbenderli\u011fi <\/b><\/p>\n<p><b>Aded: 1045-16<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><i>H\u00e2riciye Nez\u00e2ret-i Cel\u00eelesi C\u00e2nib-i S\u00e2m\u00eesine<\/i><\/p>\n<p>Ma\u2018r\u00fbz-\u0131 \u00e7\u00e2ker-i kem\u00eeneleridir ki, Revan sanca\u011f\u0131n\u0131n yaln\u0131z merkez k\u00e2\u2019im-i mak\u00e2ml\u0131\u011f\u0131na t\u00e2bi\u2018 Ermeniler taraf\u0131ndan ihr\u00e2k bi&#8217;n-n\u00e2r ve ah\u00e2l\u00eesinin k\u0131sm-\u0131 a\u2018zam\u0131 katli\u2018\u00e2m edilen \u0130sl\u00e2m karyelerinin es\u00e2m\u00eesi mu\u2019ahharan Tiflis&#8217;e gelen \u015f\u00e2y\u00e2n-\u0131 i\u2018tim\u00e2d bir z\u00e2t taraf\u0131ndan bey\u00e2n<\/p>\n<p>olunma\u011fla ber vech-i z\u00eer tahr\u00eer olunur.<\/p>\n<p>1- Hores, 2- \u00c7ehri, 3- Cennetli, 4- Tos, 5- Betlice, 6- K\u00f6yrali, 7- Sar\u0131msenk, 8- Mang\u00fcs, 9- G\u00f6zecik, 10- G\u00fcll\u00fcce, 11- Tutiya, 12- Damagirmez, 13-Goh, 14- Kemal, 15- Kamerli, 16- Bozavant, 17- Toprakkala, 18- Mas\u00fbmlu, 19- \u0130pekli, 20- U\u011frube\u011fli, 21- \u00c7idemli, 22- Novibayezid (Yenibayezid), 23- Dokuzlu, 24- Tutuplu, 25- Hamaml\u0131.<\/p>\n<p>Revan sanca\u011f\u0131 d\u00e2hilindeki Nahc\u0131van ves\u00e2\u2019ir k\u00e2\u2019im-i mak\u00e2ml\u0131klara t\u00e2bi\u2018 ihr\u00e2k edilen \u0130sl\u00e2m karyeleri hakk\u0131nda ma\u2018l\u00fbm\u00e2t ahzedildikce onlar\u0131n dahi arz\u0131na m\u00fcs\u00e2ra\u2018at edilece\u011fi ma\u2018r\u00fbzdur. Ol b\u00e2bda ve her h\u00e2lde emr \u00fc ferm\u00e2n hazret-i men-leh\u00fc&#8217;l-emrindir.<\/p>\n<p>F\u00ee 14 Zi&#8217;l-hicce sene 1323 ve<\/p>\n<p>F\u00ee 26 K\u00e2n\u00fbn-\u0131 S\u00e2n\u00ee sene 1321<\/p>\n<p align=\"right\">Tiflis Ba\u015f\u015fehbenderi<\/p>\n<p align=\"right\">\u00a0bende<\/p>\n<p align=\"right\">\u00a0Mehmed Re\u2019fet<\/p>\n<p>\u00a0<b>Mekt\u00fbb\u00ee-i H\u00e2riciyye<\/b><\/p>\n<p><b>Numara: 7451 <\/b><\/p>\n<p><b>F\u00ee 11 \u015eubat sene [1]321 <\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><i>Huz\u00fbr-\u0131 S\u00e2m\u00ee-i Sad\u00e2ret-pen\u00e2h\u00eeye Tezkire-i Aliyye<\/i><\/p>\n<p>Rusya&#8217;n\u0131n Revan sanca\u011f\u0131n\u0131n yaln\u0131z merkez k\u00e2\u2019im-i mak\u00e2ml\u0131\u011f\u0131na t\u00e2bi\u2018 olup Ermeniler taraf\u0131ndan ihr\u00e2k ve ah\u00e2l\u00eesinin k\u0131sm-\u0131 a\u2018zam\u0131 katli\u2018\u00e2m edilen yirmi be\u015f \u0130sl\u00e2m karyesinin es\u00e2m\u00eesini ve mezk\u00fbr sanca\u011f\u0131n s\u00e2\u2019ir k\u00e2\u2019im-i mak\u00e2ml\u0131klar\u0131na t\u00e2bi\u2018 olan ve ihr\u00e2k edilen di\u011fer \u0130sl\u00e2m karyeleri hakk\u0131nda istihs\u00e2l edilecek ma\u2018l\u00fbm\u00e2t\u0131n dahi bildirilece\u011fini \u015f\u00e2mil Tiflis Ba\u015f\u015fehbenderli\u011fi&#8217;nden ahzolunan 27 K\u00e2n\u00fbn-\u0131 S\u00e2n\u00ee sene [1]321 t\u00e2r\u00eehli ve 16 numaral\u0131 tahr\u00eer\u00e2t\u0131n s\u00fbreti leffen takd\u00eem k\u0131l\u0131nma\u011fla emr \u00fc ferm\u00e2n.<\/p>\n<p><b>BOA. HR. MKT, nr. 2995\/1 <\/b><\/p>\n<p><b><i>KARS VE ARDAHAN HAVAL\u0130S\u0130NDE M\u00dcSL\u00dcMANLARA VE ES\u0130RLERE YAPILAN SOYKIRIM<\/i><\/b><\/p>\n<p><i>Kars ve Ardahan havalisinde soyk\u0131r\u0131ma u\u011frayan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n 30.000&#8217;e vard\u0131\u011f\u0131, muhafazas\u0131 Ermenilere verilen Osmanl\u0131 esirlerinin \u00e7ok k\u00f6t\u00fc muamele g\u00f6rd\u00fckleri ve t\u00fcfek dip\u00e7ikleriyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fckleri; Osmanl\u0131 ordusu i\u00e7inde bulunan Ermeni ve Rumlar\u0131n kasden esir d\u00fc\u015ferek Ruslara bilgi s\u0131zd\u0131rd\u0131klar\u0131, Kafkasya Ermenilerinin de \u00f6nce Osmanl\u0131lara esir d\u00fc\u015ft\u00fckleri ve sonra ka\u00e7arak \u00f6\u011frendiklerini Ruslara<\/i><\/p>\n<p><i>bildirdiklerine dair. <\/i><\/p>\n<p><i>\u00a0<\/i>19 R. 1333 (6. III. 1915)<\/p>\n<p><b>B\u00e2b-\u0131 \u00c2l\u00ee<\/b><\/p>\n<p><b>H\u00e2riciye Nez\u00e2reti <\/b><\/p>\n<p><b>Um\u00fbr-\u0131 Siy\u00e2siyye M\u00fcd\u00eeriyet-i Um\u00fbmiyyesi <\/b><\/p>\n<p><b>M\u00fchimme Kalemi <\/b><\/p>\n<p><b>Kay\u0131t Numaras\u0131: 90 <\/b><\/p>\n<p><b>F\u00ee 21 \u015eubat sene [1]330<\/b><\/p>\n<p align=\"right\">Hul\u00e2sa: Kafkasya&#8217;daki \u0130sl\u00e2mlara ve \u00fcser\u00e2ya mez\u00e2lim<\/p>\n<p align=\"center\"><i>D\u00e2hiliye Nez\u00e2ret-i Cel\u00eelesine<\/i><\/p>\n<p>Kars ve Ardahan hav\u00e2l\u00eesinde h\u00fck\u00fbmetin tahr\u00eekiyle bi&#8217;l-h\u00e2ssa Ermeniler taraf\u0131ndan itl\u00e2f edilen M\u00fcsl\u00fcman erkeklerin adedi otuz bine vard\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2nelerinin ihr\u00e2k edildi\u011fi ve karl\u0131 ve buzlu da\u011flara d\u00f6k\u00fclen b\u00ee-\u00e7\u00e2re kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n h\u00e2li dil-h\u0131r\u00e2\u015f bulundu\u011fu ve muh\u00e2fazas\u0131 Ermenilere verilen Osmanl\u0131 \u00fcser\u00e2s\u0131n\u0131n bunlar taraf\u0131ndan env\u00e2\u2018-i s\u00fb-i mu\u2018\u00e2mel\u00e2ta ma\u2018r\u00fbz kald\u0131klar\u0131 ve t\u00fcfenk dip\u00e7i\u011fiyle d\u00f6\u011f\u00fclerek itl\u00e2f edildikleri mevs\u00fbk\u00e2n istihb\u00e2r k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve Ruslarla tem\u00e2sda bulunan as\u00e2kir-i Osmaniyye miy\u00e2n\u0131nda Rum ve Ermenilerin bulunmas\u0131n\u0131 Kafkasya&#8217;daki hay\u0131r-h\u00e2hlar\u0131m\u0131z\u0131n tenk\u00eed etmekte olduklar\u0131 ve riv\u00e2yet olundu\u011funa g\u00f6re bunlar\u0131n bi&#8217;l-iltiz\u00e2m es\u00eer d\u00fc\u015fd\u00fcklerini ve Kafkasya Ermenilerinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da amden bize es\u00eer d\u00fc\u015ferek ve sonra ka\u00e7arak \u00f6\u011frendiklerini Ruslara s\u00f6ylediklerini bin\u00e2\u2019en al\u00e2-z\u00e2lik<\/p>\n<p>bu b\u00e2bda ihtiy\u00e2t edilmesi Tahran Sef\u00e2reti&#8217;nden bildirilmi\u015fdir. Harbiye Nez\u00e2ret-i Cel\u00eelesi&#8217;ne tebl\u00ee\u011f-i keyfiyyet olundu. \u00dcser\u00e2m\u0131za h\u00fcsn-i mu\u2018\u00e2mele edilmesi esb\u00e2b\u0131n\u0131n istihs\u00e2li z\u0131mn\u0131nda \u0130talya Sef\u00e2reti nezdinde m\u00fckerreren te\u015febb\u00fcs\u00e2t-\u0131 kaviyye icr\u00e2 olunmu\u015f ve aksi takd\u00eerde Rus esirlerine kar\u015f\u0131 ted\u00e2bir-i \u015fed\u00eede ittih\u00e2z olunaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015fdir, efendim.<\/p>\n<p><b>BOA. HR. SYS. HU, kr. 110, dos. 12-1, nr. 2<\/b><\/p>\n<p><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p><i>\u00a0<\/i><\/p>\n<p><i>\u00a0<\/i><\/p>\n<p><b><i>ERMEN\u0130 \u00c7ETELER\u0130 \u0130LE RUSLARIN M\u00dcSL\u00dcMANLARA VE\u00a0 MUSEV\u0130LERE YAPTIKLARI SOYKIRIM <\/i><\/b><\/p>\n<p><i>Ruslar\u0131n Ermeni \u00e7eteleriyle birlikte Hasankala&#8217;dan hud\u00fbd-\u0131 asliyyeye s\u00fcr\u00fcld\u00fcklerinde beraberlerinde g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri iki bin isl\u00e2m ahalisinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcp bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fclke i\u00e7lerine sevkettikleri, Erzurum&#8217;da dokuz ki\u015fiyi idam edip on d\u00f6rt ya\u015f\u0131na kadar olan erkek n\u00fcfusu me\u00e7hul yerlere g\u00f6nderdikleri; Pekre\u00e7 nahiyesinde Ermenilerden olu\u015fan bir mahkemenin \u00fc\u00e7-d\u00f6rt y\u00fcz ki\u015fiyi ast\u0131\u011f\u0131, A\u015fkale, Tercan, Il\u0131ca, Tavuskerd ve Artvin cihetlerinde \u0130sl\u00e2m nam\u0131na bir\u015fey b\u0131rakmad\u0131klar\u0131, Van&#8217;da Ermenilerin iki y\u00fcz kadar kad\u0131n ve \u00e7o\u00e7u\u011fu \u00f6ld\u00fcr\u00fcp Mahfuran Deresi&#8217;nde sekiz-on bin M\u00fcsl\u00fcman\u0131 katlettikleri, Narman hududunda Hot karyesi ahalisinin mitraly\u00f6zlerle tamamen imha edildi\u011fi, Bitlis&#8217;in \u00c7ukur nahiyesindeki Morh-i S\u00fcfl\u00e2 muhacirlerinin \u00e7o\u011funun k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irildi\u011fi, Ergani, Cinis, Pezentan ve Semer\u015feyh karyelerinin ahalisiyle birlikte yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131; K\u00fcrt Bedirhani Kamil&#8217;in \u015farlatanl\u0131\u011f\u0131 sebebiyle Bitlis&#8217;e yak\u0131n bir yere yerle\u015ftirilen pek \u00e7ok k\u00f6y ahalisinin a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, a\u011f\u0131r hasta \u00e7o\u00e7uklar\u0131n Bitlis Hastahanesi&#8217;nde vah\u015fice \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, Balekan karyesinde katledilenlerin cesetlerinin k\u00f6peklere yedirildi\u011fi, \u00c7ukur&#8217;da esir edilen kad\u0131n ve k\u0131zlara tecav\u00fcz edilip ihtiyarlar\u0131n yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n s\u00fcng\u00fcyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ves\u00e2ir katliama dair Erzurum, Bitlis ve Mamuret\u00fclaziz vilayetlerinden gelen telgraf s\u00fbretleri. <\/i><\/p>\n<p><i>\u00a0<\/i><\/p>\n<p><i>21 B. 1334 (24. V. 1916) <\/i><\/p>\n<p><i>\u00a0<\/i><b>B\u00e2b-\u0131 \u00c2l\u00ee<\/b><\/p>\n<p><b>D\u00e2hiliye Nez\u00e2reti <\/b><\/p>\n<p><b>Emniyyet-i Um\u00fbmiyye M\u00fcd\u00eeriyeti <\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><i>Erzurum Vil\u00e2yeti&#8217;nden al\u0131nan 10 May\u0131s sene [1]332<\/i><\/p>\n<p align=\"center\"><i>t\u00e2r\u00eehli telgrafn\u00e2menin s\u00fbretidir.<\/i><\/p>\n<p>C. [cevab] 8 May\u0131s sene [1]332.<\/p>\n<p>Ruslar\u0131n i\u015fg\u00e2l eyledikleri yerlerde \u0130sl\u00e2m ah\u00e2l\u00ee hakk\u0131nda yapd\u0131klar\u0131 mez\u00e2lim b\u00fcy\u00fck bir t\u00e2r\u00eeh te\u015fk\u00eel eder. Ge\u00e7en sene Ruslar\u0131n Hasankala hatt\u0131ndan hud\u00fbd-\u0131 asliyyeye tard ve teb\u2018\u00eedi \u00fczerine Pasinler ah\u00e2l\u00eesinden iki binden ziy\u00e2de ah\u00e2l\u00ee-i \u0130sl\u00e2miyyeyi ber\u00e2ber getirerek bir k\u0131sm\u0131n\u0131 itl\u00e2f, di\u011fer k\u0131sm\u0131n\u0131<\/p>\n<p>d\u00e2hile sevketmi\u015flerdir. O zaman Salimli karyesine giren bir Ermeni \u00e7etesi, k\u00f6yde ne kadar b\u00e2kir varsa \u0131rzlar\u0131na tasallut etdikleri gibi kendilerine tesl\u00eem olmayan Re\u015fid Bey&#8217;in gelini[ni] katl ve k\u00e2\u2019imv\u00e2lidesini cerheylemi\u015flerdir. Garb ordusu[nun], Y\u00fczveren k\u00f6ylerinde elli \u00fc\u00e7 \u0130sl\u00e2m cen\u00e2zesi g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc K\u00f6pr\u00fc k\u00f6y\u00fcnden 19 K\u00e2n\u00fbn-\u0131 Evvel sene [1]331 t\u00e2r\u00eehinde arzetmi\u015f idim. Bu sene Erzurumun suk\u00fbtundan sonra,<\/p>\n<p>Ruslar\u0131n i\u015fg\u00e2l etdikleri yerlerde yapd\u0131klar\u0131 k\u0131t\u00e2l ve i\u2018tis\u00e2f ge\u00e7en seneden pek fazlad\u0131r. Erzurum \u015fehrinde dokuz ki\u015fiyi i\u2018d\u00e2m ve on d\u00f6rt ya\u015f\u0131na kadar b\u00fct\u00fcn n\u00fcf\u00fbs-\u0131 z\u00fck\u00fbru muhtelif ve mech\u00fbl istik\u00e2metlere sevketmi\u015flerdir. Erzurum&#8217;dan, A\u015fkala&#8217;dan ve ah\u00eeren Tercan&#8217;dan fir\u00e2r edip gelebilen Re\u015fid Bey ve r\u00fcfek\u00e2s\u0131n\u0131n verdikleri \u00eez\u00e2h\u00e2ta g\u00f6re Kazak ve Ermeni \u00e7etelerinden m\u00fcrekkeb m\u00fcfrezelerin A\u015fkala, Il\u0131ca, Tercan kaz\u00e2lar\u0131nda mal n\u00e2m\u0131na ne g\u00f6rd\u00fclerse k\u00e2milen gasb ve gerilere sevkeylemekde bulunduklar\u0131 ve Hovik karyesiyle Pekeri\u00e7 n\u00e2hiyesinde, ba\u015fda im\u00e2m oldu\u011fu h\u00e2lde y\u00fcz\u00fc m\u00fctec\u00e2viz \u0130sl\u00e2m\u0131 \u00e7oluk \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6n\u00fcnde katl ve pek \u00e7ok muhadder\u00e2t-\u0131 \u0130sl\u00e2miyyeye tasallut etdikleri ve Ruslar\u0131n p\u00ee\u015fd\u00e2r kuvvetlerinin Ermeni bak\u00e2y\u00e2 s\u00fcv\u00e2r\u00eelerinden ib\u00e2ret bulundu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Ruslar Erzurum&#8217;da b\u00fct\u00fcn c\u00e2mi\u2018lerdeki hal\u0131lar\u0131 toplam\u0131\u015f ve geriye sevketmi\u015fdir. Ge\u00e7en sene taht-\u0131 i\u015fg\u00e2limizde iken terkolunan Tavuskerd ve Artvin<\/p>\n<p>cihetlerinden ka\u00e7anlar\u0131n if\u00e2desine g\u00f6re, Ruslar orada \u0130sl\u00e2m n\u00e2m\u0131na bir\u015fey b\u0131rakmam\u0131\u015flard\u0131r. Pekeri\u00e7 n\u00e2hiyesinde Ermenilerin te\u015fk\u00eel ve mahkeme tesmiye etdikleri hey\u2019et-i z\u00e2limenin verdi\u011fi kar\u00e2rla Tercan ve civ\u00e2r kur\u00e2s\u0131nda kalan ileri gelenlerden \u00fc\u00e7-d\u00f6rt y\u00fcz ki\u015fi i\u2018d\u00e2m edilmi\u015fdir. Bunlar\u0131n es\u00e2m\u00eesini yak\u0131nda arzederim. Erzurum vil\u00e2yetinde elli binden fazla mev\u00e2\u015f\u00ee ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz bin koyun Ruslar taraf\u0131ndan<\/p>\n<p>al\u0131nm\u0131\u015f ve ah\u00e2l\u00ee-i \u0130sl\u00e2miyye yedinde \u00e7ift hayv\u00e2n\u00e2t\u0131 bile b\u0131rakmam\u0131\u015flard\u0131r. Ermenilerin en b\u00fcy\u00fck mez\u00e2limi Van&#8217;da cerey\u00e2n etmi\u015fdir. Van\u0131n suk\u00fbtu ihtim\u00e2liyle on d\u00f6rt kay\u0131\u011fa irk\u00e2ben Tatvan iskelesine sevkedilen bin iki y\u00fcz kad\u0131n ve \u00e7ocukdan, ancak yedi y\u00fcz\u00fc Bitlis&#8217;e v\u00e2s\u0131l olmu\u015f, muh\u00e2lefet-i hav\u00e2dan dolay\u0131 Erci\u015f \u00f6n\u00fcne d\u00fc\u015fen yedi kay\u0131kdan \u00fc\u00e7\u00fc Ermeniler taraf\u0131ndan bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Di\u011fer kay\u0131klara kar\u015f\u0131 d\u00f6rt s\u00e2\u2018at devam eden yayl\u0131m ate\u015fi \u00fczerine, elliyi m\u00fctec\u00e2viz kad\u0131n ve \u00e7ocuk \u015feh\u00eed olmu\u015f ve bu miy\u00e2nda Erzurumlu \u00c2rif Efendi ile iki polis, b\u00fct\u00fcn efr\u00e2d-\u0131 \u00e2\u2019ileleriyle \u015feh\u00eed d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Van&#8217;dan Norduz tar\u00eek\u0131yla Bitlis&#8217;in Pervari kaz\u00e2s\u0131na ka\u00e7mak isteyen sekiz-on bin M\u00fcsl\u00fcman, Mamhuran [Mahfuran] deresinde k\u00e2milen katli\u2018\u00e2m edilmi\u015flerdir. Bunlar i\u00e7erisinde kurtulabilen Van Ma\u2018\u00e2rif M\u00fcd\u00eeri \u015eerif Bey bu ahv\u00e2le \u015f\u00e2hiddir. Adana V\u00e2l\u00eesi Cevdet Bey o zaman Halil Bey m\u00fcfrezesiyle binlerce kad\u0131n, \u00e7ocuk cesedi g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Ordunun lutf-\u0131 hakla ahd-i kar\u00eebde ilerilemesi \u00fczerine Rus ve Ermenilerin yapd\u0131klar\u0131 fec\u00ee\u2018alar tamamen g\u00f6r\u00fclecek ve tafs\u00eel\u00e2t\u0131 arzedilecekdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>B\u00e2b-\u0131 \u00c2l\u00ee <\/b><\/p>\n<p><b>D\u00e2hiliye Nez\u00e2reti <\/b><\/p>\n<p><b>Emniyyet-i Um\u00fbmiyye M\u00fcd\u00eeriyeti<\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><i>Bitlis Vil\u00e2yeti&#8217;nden al\u0131nan 11 May\u0131s sene [1]332 t\u00e2r\u00eehli<\/i><\/p>\n<p align=\"center\"><i>telgrafn\u00e2menin s\u00fbretidir.<\/i><\/p>\n<p>C. [cevab] 9 May\u0131s sene [1]331<\/p>\n<p>1- Hud\u00fbd k\u00f6ylerinde ta\u2018arruz-\u0131 n\u00e2geh\u00e2n\u00ee ile bid\u00e2yet-i harbde kalan k\u0131rk bini m\u00fctec\u00e2viz ah\u00e2l\u00ee-i \u0130sl\u00e2miyye cins ve sinn tefr\u00eek edilmeyerek n\u00e2m\u00fbslar\u0131na ta\u2018arruz ile imh\u00e2 edildikleri, ka\u00e7abilen pek az efr\u00e2d\u0131n if\u00e2deleriyle s\u00e2bitdir.<\/p>\n<p>2- Narman hud\u00fbdunda Rusya&#8217;n\u0131n Hot karyesi ah\u00e2l\u00eesini mitraly\u00f6zlerle k\u00e2milen imh\u00e2 edip baz\u0131 h\u00e2nelerden tek t\u00fck kad\u0131n ve erkek olarak kurtulanlar Erzincan&#8217;\u0131n Mitini karyesinde isk\u00e2n edilmi\u015fler. Hot&#8217;a civ\u00e2r k\u00f6ylerin de ayn\u0131 ta\u2018arruza hedef olduklar\u0131n\u0131 if\u00e2de ediyorlar. Ruslar \u0130sl\u00e2m tebe\u2018alar\u0131na ta\u2018arruzla harbe ba\u015fl\u0131yorlar.<\/p>\n<p>3- \u00dc\u00e7 y\u00fcz otuz bir \u015eubat\u0131&#8217;n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnde Bitlis&#8217;e m\u00fclhak \u00c7ukur n\u00e2hiyesinin Morh-i S\u00fcfl\u00e2 muh\u00e2cir\u00eeni Bitlis&#8217;e gelirken Kazak askeri taraf\u0131ndan muh\u00e2sara ile oraya civ\u00e2r mahalde bulunan askerlerimizin muv\u00e2cehesinde k\u0131l\u0131n\u00e7dan ge\u00e7irilmi\u015flerdir ki, ancak \u00fc\u00e7 y\u00fcz kad\u0131n kurtulabilmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>[4]- Van&#8217;\u0131n \u015eatak k\u00f6ylerinde kalan \u0130sl\u00e2m ah\u00e2l\u00eenin bu son g\u00fcnlerde katli\u2018\u00e2m edildi\u011fi haber al\u0131narak Ergani, Cinis karyelerinin n\u00fcf\u00fbslar\u0131yla birlikde Ermeni ve Ruslar taraf\u0131ndan ihr\u00e2k edildi\u011fi Mekteb M\u00fcd\u00eeri Mut\u00eeullah Bey&#8217;in tahk\u00eek\u00e2t\u0131yla s\u00e2bit olmu\u015fdur. Ho\u015fabl\u0131 Bahri Bey nezdine o hav\u00e2l\u00ee muh\u00e2cir\u00eeninden g\u00f6nderilen c\u00e2s\u00fbslar da bu katli\u2018\u00e2m\u0131 te\u2019y\u00eed etmi\u015flerdir. Ar\u00e2z\u00eenin h\u00e2l\u00ee kalmas\u0131ndan ve erz\u00e2ks\u0131zl\u0131kdan m\u00fcte\u2019essir olan Rus kumandan\u0131, Van&#8217;da on iki Ermeniyi i\u2018d\u00e2m ve i\u015ftir\u00e2k eden Rus efr\u00e2d\u0131n\u0131 tecziye ile Ho\u015f\u00e2b&#8217;da kalan K\u00fcrdleri tesk\u00eene tevess\u00fcl etmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>5- Bitlis&#8217;de K\u00fcrdleri Ruslara \u0131s\u0131nd\u0131rmak den\u00e2\u2019etinde kullan\u0131lan Bedirh\u00e2n\u00ee K\u00e2mil&#8217;in \u00c7ukur&#8217;da, G\u00f6lba\u015f\u0131, A\u011fa\u00e7ur Kotni, Pan [Pav], \u00c7apkis, Me\u015fkan, Kakito, M\u00fc\u015ftak, Siz, Zurna\u00e7ur [Zirna\u00e7ur], Kisham, Morh-i Uly\u00e2, M\u00fcs\u00fcr\u00fcp [M\u00fcs\u00fcr\u00fc], Bizatum [Bizatun], Tahtal\u0131-y\u0131 Boy[r]an, Mu\u015f&#8217;un Martektuk [Mongok] ve civ\u00e2r k\u00f6ylerinin ihr\u00e2k<\/p>\n<p>ve ah\u00e2l\u00eesinin Ermenilerle birlikde Ruslar taraf\u0131ndan imh\u00e2s\u0131n\u0131 te\u2019s\u00eer-i n\u00fcf\u00fbzuna ve te\u015febb\u00fcs\u00fcne m\u00e2ni\u2018 oldu\u011fu \u015farla[ta]nl\u0131\u011f\u0131yla Prens \u015eahofski ile Rus kumandan\u0131na bildirmesi \u00fczerine ele ge\u00e7en efr\u00e2d\u0131 Bitlis&#8217;e kar\u00eeb bir k\u00f6yde ik\u00e2met etdirmi\u015fler ise de a\u00e7l\u0131kdan k\u0131sm-\u0131 k\u00fcll\u00eesi telef olup bir ka\u00e7\u0131 Mutiki [Mutki]&#8217;ye fir\u00e2rla ahv\u00e2li<\/p>\n<p>s\u00f6ylemi\u015flerdir.<\/p>\n<p>6- Van&#8217;da pederi Y\u00fczba\u015f\u0131 Selim Efendi ile v\u00e2lide ve akrab\u00e2lar\u0131na vuk\u00fb\u2018 bulan ta\u2018arruz-\u0131 \u015fen\u00ee\u2018i, muh\u00e2cir\u00een aras\u0131nda aylarla [aylarca] dola\u015fm\u0131\u015f, nih\u00e2yet \u015e\u0131rnak da\u011flar\u0131nda yaln\u0131z gezmekde iken getirilen jandarma kumandan\u0131n\u0131n besledi\u011fi sekiz ya\u015f\u0131ndaki Mehmed, vek\u00e2y\u00ee\u2018-i fec\u00ee\u2018an\u0131n \u015f\u00e2hid-i ma\u2018s\u00fbmudur.<\/p>\n<p>7- Uzak yak\u0131n hi\u00e7 bir ak\u00e2ribi olmad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 Bitlis D\u00e2r\u00fc&#8217;l-eyt\u00e2m\u0131&#8217;na toplat\u0131lan be\u015f y\u00fcze kar\u00eeb etf\u00e2lin biraz m\u00fcdrik olanlar\u0131 ne kadar vek\u00e2yi\u2018in \u015f\u00e2hididir. Bunlar\u0131n yetmi\u015fi Diy\u00e2rbekir D\u00e2r\u00fc&#8217;l-eyt\u00e2m\u0131&#8217;na g\u00f6nderilmi\u015fdi. A\u011f\u0131r hasta olan ma\u2018s\u00fbmlar\u0131n Bitlis Hastah\u00e2nesi&#8217;nde vah\u015fiy\u00e2ne itl\u00e2f edildi\u011fi merv\u00eedir.<\/p>\n<p>[8]- Muh\u00e2cir\u00eenin ist\u00eel\u00e2 edilen mahaller n\u00fcf\u00fbsunun \u00fc\u00e7de biri r\u00e2ddesinde[n] az olmas\u0131, t\u00e2r\u00eehinde bir misli daha g\u00f6r\u00fclmemi\u015f katli\u2018\u00e2ma ma\u2018r\u00fbz olmalar\u0131ndand\u0131r ki, ar\u00e2z\u00ee-i m\u00fcstevliyenin ._ at\u0131lacak derecede h\u00e2l\u00ee bulunmas\u0131yla m\u00fcsbitdir. \u015eimdilik es\u00eerlerin i\u015ftir\u00e2klerini ketm ile Ermenilerin cins ve sinn tefr\u00eek etmeyerek K\u00fcrdleri imh\u00e2 etdikleri Siird&#8217;de if\u00e2de olunmu\u015fdur. Bu b\u00e2bda kumandanl\u0131k nezdinde if\u00e2d\u00e2t-\u0131 mazb\u00fbtalar\u0131 olacakd\u0131r.<\/p>\n<p>[9]- Kosor(?)&#8217;un Pezentan karyesi bir ferd kurtulmamak \u00fczere \u015fen\u00e2\u2018atden sonra ihr\u00e2k edilmi\u015flerdir. Bulan\u0131k&#8217;\u0131n Semer\u015feyh karyesi ah\u00e2l\u00eesi \u015fen\u00ee\u2018 ef\u2018\u00e2lden sonra katli\u2018\u00e2m olunmu\u015flard\u0131r. \u00c7ukur&#8217;un M\u00fcs\u00fcr\u00fc karyesi ah\u00e2l\u00eesinden on be\u015f nefer kesildikden sonra, par\u00e7a par\u00e7a olunmu\u015flard\u0131r. Baltan [Balekan] karyeli iki ki\u015finin, Me\u015fkan karyesi \u00f6n\u00fcnde \u015feh\u00eed edilerek na\u2018\u015flar\u0131 kelblere yedirilmi\u015fdir. \u00c7ukur&#8217;da es\u00eer edilip sevkedilen<\/p>\n<p>y\u00fcz sekiz ki\u015fiden on \u00fc\u00e7\u00fc Bulan\u0131k yolu \u00fczerinde itl\u00e2f edilirken, di\u011ferleri muh\u00e2f\u0131zlara ta\u2018arruzla fir\u00e2r etmi\u015flerse de Bitlis&#8217;de ve Surih karyesinde gen\u00e7 kad\u0131n ve k\u0131zlara \u015fen\u00e2\u2018at icr\u00e2s\u0131yla d\u00e2hile sevk, ihtiyarlar ihr\u00e2k, s\u0131by\u00e2n s\u00fcng\u00fc ile itl\u00e2f olunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>10- Van polis m\u00fcd\u00eer vek\u00eeli olup, Bitlis Serkomiseri Vefik Efendi&#8217;nin s\u00fbret-i \u015feh\u00e2detini, Komiser Mehmed Efendi&#8217;nin mecr\u00fbhiyetini, ma\u2018s\u00fbm\u00eenin katlini Bitlis&#8217;den fir\u00e2r\u0131nda Delikta\u015f&#8217;daki iltic\u00e2g\u00e2h\u0131ndan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yazan Siird Jandarma Tabur Kumandan\u0131 Muvaffak Beyin h\u00e2t\u0131r\u00e2t-\u0131 mufassalas\u0131 pek fec\u00ee\u2018 vek\u00e2y\u00ee\u2018i h\u00e2k\u00eedir ki, posta ile g\u00f6nderilecekdir.<\/p>\n<p>11- Diyarbekir&#8217;deki Bitlis komiser ve polislerinin o s\u0131rada \u00e7\u0131kan ah\u00e2l\u00eeyi bildiklerinden fec\u00e2\u2018ate d\u00e2\u2019ir me\u015fh\u00fbd\u00e2t-\u0131 v\u00e2k\u0131\u2018alar\u0131n\u0131n tanz\u00eem etdirilmesi men\u00fbt-\u0131 re\u2019y-i s\u00e2m\u00eeleridir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>D\u00e2hiliye Nez\u00e2reti <\/b><\/p>\n<p><b>Emniyyet-i Um\u00fbmiyye M\u00fcd\u00eeriyeti <\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><i>Mam\u00fbret\u00fclaz\u00eez Vil\u00e2yeti&#8217;nden al\u0131nan 11 May\u0131s sene [1]332<\/i><\/p>\n<p align=\"center\"><i>t\u00e2r\u00eehli telgrafn\u00e2menin s\u00fbretidir.<\/i><\/p>\n<p>C. [cevab] 8 May\u0131s sene [1]332. Ruslar\u0131n Ermeni \u00e7eteleriyle birlikde Bitlis ve Mu\u015f ve civ\u00e2r\u0131nda ist\u00eel\u00e2 eyledikleri s\u00e2\u2019ir mahallerde; kad\u0131nlar\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 katletmek, \u0131rz ve n\u00e2m\u00fbsa tec\u00e2v\u00fczde bulunmak gibi bir\u00e7ok fec\u00e2yi\u2018 ve \u015fen\u00e2yi\u2018de bulunduklar\u0131, zulm ve tec\u00e2v\u00fczlerinden kurtulup da buralara can atm\u0131\u015f olan muh\u00e2cir\u00eenin if\u00e2de-i m\u00fcdelleleleriyle mertebe-i s\u00fcb\u00fbtdad\u0131r. Bu b\u00e2bda gerek m\u00fclhak\u00e2t ve gerek merkezce muh\u00e2cirlerden m\u00fcfred\u00e2t\u0131yla al\u0131nacak ma\u2018l\u00fbm\u00e2t\u0131n ehemmiyetleri telgrafla ve di\u011ferleri posta ile arzolunacakd\u0131r.<\/p>\n<p>BOA. HR. SYS. HU, kr. 110, dos. 12-2, nr. 9-11, 17<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><i>RUS \u0130ST\u0130LAS\u0130NDAK\u0130 YERLERDE ERMEN\u0130LER\u0130N M\u00dcSL\u00dcMANLARA YAPTI\u011eI MEZ\u00c2L\u0130M VE KATL\u0130AM<\/i><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><i>Batum Andla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n imzas\u0131na kadar geri \u00e7ekilen Ermenilerin, kad\u0131n, \u00e7ocuk ay\u0131rmaks\u0131z\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 katlederek, cesetlerinin uzuvlar\u0131n\u0131 keserlerle par\u00e7alad\u0131klar\u0131, antla\u015fman\u0131n imzas\u0131ndan sonra da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 imh\u00e2 politikas\u0131 gere\u011fi \u00f6zellikle Antranik&#8217;in binlerce \u00e7ete mensubuyla Gence, Erivan, Ordubat ve \u0130ran&#8217;da katliama devam ettikleri; Ermenilere g\u00f6sterilen her t\u00fcrl\u00fc ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve yard\u0131ma kar\u015f\u0131l\u0131k, yapacaklar\u0131 yeni mez\u00e2limlere zemin haz\u0131rlamak ve cin\u00e2yetlerini \u00f6rtmek i\u00e7in katliamlar\u0131na son vermek \u00fczere Antranik&#8217;in Osmanl\u0131 ordusunca yakalanmas\u0131n\u0131n zul\u00fcm olarak g\u00f6sterildi\u011fi ve Ermenistan H\u00fck\u00fcmeti ile Ermenistan Hariciye Nez\u00e2reti&#8217;nce ufak tefek hadiseler b\u00fcy\u00fct\u00fclerek ve uydurma hadiseler eklenerek ecneb\u00ee h\u00fck\u00fbmetlere bildirildi\u011fi; mez\u00e2limden ka\u00e7an M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Nahcivan&#8217;a hicret ettikleri ve mahvolmamalar\u0131 i\u00e7in yard\u0131m gerekti\u011fi; <\/i><\/p>\n<p><i>Sahtahti, Zengezur, Nahcivan, I\u011fd\u0131r, Serdarabad ve havalisindeki y\u00fczlerce k\u00f6yde, Ermenilerin binlerce M\u00fcsl\u00fcman\u0131 \u015fehit ettikleri, Antranik ve Bapun \u00e7etelerinin yak\u0131p y\u0131kt\u0131klar\u0131, aylarca mez\u00e2lim alt\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 bu k\u00f6ylerin mallar\u0131n\u0131 ya\u011fmalad\u0131klar\u0131, binlerce hayvan\u0131n\u0131 gasp ettikleri, mez\u00e2limden kurtulabilenlerin de hicrete mecbur b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bu M\u00fcsl\u00fcmanlarin geriye \u00e7ekilen Ermenilerin bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylere yerle\u015ftirildi\u011fi; ancak tahliyeden \u00f6nce ve tahliyeden sonra Ermenistan&#8217;dan gelen Ermenilerin, kendi b\u0131rakt\u0131klar\u0131 k\u00f6ylere yerle\u015fmek istedikleri ve bu k\u00f6ylere yerle\u015ftirilen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 s\u0131f\u0131r\u0131n alt\u0131nda 40\u00ad50 derecedeki so\u011fuklarda sokaklara atarak \u00f6l\u00fcmlerine sebep olduklar\u0131; <\/i><\/p>\n<p><i>Ermenilerin bir taraftan da Avrupa&#8217;y\u0131 T\u00fcrkl\u00fck aleyhine k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131klar\u0131, tarafs\u0131z bir heyetin yerinde yapaca\u011fi bir ara\u015ft\u0131rma ile bunca mez\u00e2limlerine kar\u015f\u0131l\u0131k Ermenilerin hi\u00e7 bir seyine dokunulmad\u0131\u011f\u0131 halde, mez\u00e2limden bir an bile geri durmad\u0131klar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131; Ermenilerle M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir arada yasamalar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, yeni katliamlar\u0131n yap\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in l\u00fczumlu tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi; <\/i><\/p>\n<p><i>Ermenilerin Sahtahti civar\u0131ndaki k\u00f6ylerin halk\u0131n\u0131 peri\u015fan halde s\u00fcrg\u00fcn ettikleri, hudut dahilindeki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da kendilerine mez\u00e2lim yap\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in hicret ettirilmelerini istedikleri, ancak hicretin yasakland\u0131\u011fi, bunlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gere\u011finin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n istendi\u011fi; <\/i><\/p>\n<p><i>Osmanl\u0131 ordusuyla \u00e7arp\u0131\u015farak geri \u00e7ekilen Ermenilerin be\u015fikteki \u00e7ocuklardan, hasta yata\u011f\u0131ndaki ihtiyarlara kadar ellerine ge\u00e7irdikleri M\u00fcsl\u00fcmanlari s\u00fcng\u00fcleyerek, baltalayarak, g\u00f6zlerini oyarak, yakarak pek vahsice katlettikleri; Erzincan, Mamahatun, Erzurum, Kars ve civar k\u00f6ylerinde de korkun\u00e7 mez\u00e2limler uygulad\u0131klar\u0131, kuyular\u0131n cesetlerle dolduruldu\u011fu; \u0130stanbul gazetelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n Rus istil\u00e2sindaki yerlerde M\u00fcsl\u00fcmanlara Ermenilerin yapt\u0131\u011f\u0131 mez\u00e2limden habersiz olduklar\u0131, \u00e7esitli milletlerden heyetlerin gelerek mez\u00e2limi yerinde incelemelerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n istendi\u011fine dair. <\/i><\/p>\n<p><i>29 S. 1337 (4. XII. 1918)<\/p>\n<p><\/i><\/p>\n<p><b>B\u00e2b\u00adi \u00c2l\u00ee <\/b><\/p>\n<p><b>Sad\u00e2ret\u00adi Uzm\u00e2 <\/b><\/p>\n<p><b>Um\u00fbr\u00adi M\u00fchimme M\u00fcd\u00eeriyeti <\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><i>Kars&#8217;dan Harbiye Nez\u00e2ret\u00adi Cel\u00eelesi&#8217;ne Mevr\u00fbd Sifre S\u00fbreti<\/i><\/p>\n<p>1\u00ad Sene ibtid\u00e2sinda ordunun ileri harekete ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 andan itib\u00e2ren Batum Mu\u00e2heden\u00e2mesi&#8217;nin akdi zaman\u0131na kadar Ermeniler, kad\u0131n, \u00e7ocuk, tefr\u00eek etmeksizin yakalayabildikleri her M\u00fcslim ferdi katlederek bug\u00fcnk\u00fc mevki&#8217;lerine kadar \u00e7ekildiler. Ermenileri ta&#8217;k\u00eeb eden ordumuzun b\u00fct\u00fcn ak\u015fam\u0131 da bu M\u00fcsl\u00fcman \u015fehidlerinin cesedini ve keserle par\u00e7alanm\u0131\u015f olan uzuvlar\u0131n\u0131 defnederek geldiler. Batum Mu\u00e2heden\u00e2mesi&#8217;nin akdinden sonra Ermeniler, \u0130sl\u00e2miyetin imh\u00e2si politikasina devam ediyorlar. Bilh\u00e2ssa Antranik n\u00e2m c\u00e2n\u00ee, ba\u015f\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 binlerce avanesiyle Gence ile Erivan ve Ordubat, \u0130ran&#8217;daki mintikada bulunan ah\u00e2l\u00ee\u00adi \u0130sl\u00e2miyyeyi bu g\u00fcne kadar katli&#8217;\u00e2ma devam etdi ve h\u00e2l\u00e2 ediyor. Birbu\u00e7uk ay evvel \u0130sl\u00e2m ordusunca bu sak\u00eenin ta&#8217;kibi hakk\u0131nda tertib edilen harek\u00e2tda ilc\u00e2&#8217;\u00e2t\u00adi siy\u00e2siyye ile tevk\u00eef edildi ve bu harek\u00e2t, Ermeniler tarafindan bir\u00e7ok tasn\u00ee&#8217;\u00e2t il\u00e2vesiyle zulm \u015feklinde g\u00f6sterildi.<\/p>\n<p>2\u00ad \u00cec\u00e2b\u00e2t\u00adi siy\u00e2siyyeye tevf\u00eekan biz, Ermenilerle hos ge\u00e7inmek, onlara m\u00fcs\u00e2&#8217;adek\u00e2rlikda bulunmak tar\u00eekini iltiz\u00e2m etdik ve ediyoruz. I\u00e2selerini te&#8217;m\u00een i\u00e7in h\u00fck\u00fbmetleri n\u00e2mina k\u00fclliyetli hub\u00fbb\u00e2t verdik. Ah\u00e2l\u00ee\u00adi M\u00fcsl\u00fcmaniyyeyi d\u00e2&#8217;ire\u00adi s\u00fck\u00fbnet ve i&#8217;tid\u00e2le sevketdik. Bu ay zarf\u0131nda Ermeni muh\u00e2cirlerini kab\u00fbl ve isk\u00e2na ve hatta mecc\u00e2nen i&#8217;\u00e2selerine mu&#8217;\u00e2venete ba\u015flad\u0131k. Ah\u00e2l\u00ee\u00adi M\u00fcsl\u00fcmaniyye&#8217;de Ermeni muh\u00e2cirlerine h\u00fcsn\u00adi mu&#8217;\u00e2melede g\u00f6sterdiler. Buna muk\u00e2bil Ermeni muh\u00e2cirleri ufak tefek ehemmiyetsiz bir-iki h\u00e2diseyi i&#8217;z\u00e2m ederek Ermeni H\u00fck\u00fbmeti&#8217;ne ibl\u00e2ga ve kendilerinin hakl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterme\u011fe ve ileride yapacaklar\u0131 sen\u00e2&#8217;atlere \u015fimdiden zem\u00een h\u00e2z\u0131rlamaga ba\u015fl\u0131yorlar. Bu as\u0131ls\u0131z s\u00e2yi&#8217;\u00e2tin Ermenistan Harbiye Nez\u00e2reti&#8217;nce de ecneb\u00ee h\u00fck\u00fbmetlere ibl\u00e2g edildi\u011fi hissolunuyor ve bu da Ermenistan H\u00fck\u00fbmeti&#8217;nin ah\u00e2l\u00ee\u00adi \u0130sl\u00e2miyye hakk\u0131nda bir h\u00fcsn\u00adi niyyet ve tasavvuru olmadi\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor ve b\u00fct\u00fcn bu ahv\u00e2lde \u00f6nayak, biridir. Her g\u00fbne bir s\u00fbretle katli&#8217;\u00e2ma ma&#8217;r\u00fbz kalm\u0131\u015f &#8230;&#8230; s\u00f6\u011f\u00fclm\u00fc\u015f, h\u00e2neleri yak\u0131lm\u0131s, emv\u00e2l ve esyas\u0131 gasb ve hicretle icb\u00e2r edilmi\u015f olan fi&#8217;l\u00adhak\u00eeka g\u00f6zlerimiz \u00f6n\u00fcnde her g\u00fcn bir fel\u00e2kete ma&#8217;r\u00fbz kalan ve bunlar\u0131n hepsine serf\u00fcr\u00fb etmekden baska bir \u00e7\u00e2re, bir s\u00e2hib\u00adi him\u00e2yeye m\u00e2lik olmayan zav\u00e2lli \u0130sl\u00e2mlar\u0131 havf \u00fc hasyetlere ilk\u00e2 ediyor ve \u015fimdiye kadar her nas\u0131lsa tahl\u00ees\u00adi nefse muvaffak olmu\u015f olan bir kisim M\u00fcsl\u00fcmanlarin ne s\u00fbretle mahv u ifn\u00e2 edilecegi intiz\u00e2ra da&#8217;vet ediliyor.<\/p>\n<p>3\u00ad Ermenistan H\u00fck\u00fbmeti, Ermenilerin bu cin\u00e2yet ve sen\u00e2&#8217;atlerini setr \u00fc ihf\u00e2 etmek maksadiyla mevc\u00fbd ufak tefek h\u00e2dis\u00e2ti i&#8217;z\u00e2m ve kendiliklerinden \u00eec\u00e2d etdikleri h\u00e2dis\u00e2t ile birlikte ecneb\u00ee h\u00fck\u00fbmetlere kar\u015f\u0131 nesr \u00fc i&#8217;l\u00e2na \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>4\u00ad Son g\u00fcnlerde bir tarafdan G\u00f6k\u00e7eg\u00f6l ile Nahcivan aras\u0131ndaki mintikada kalm\u0131\u015f bulunan \u0130sl\u00e2mlar, Ermenilerin top ve t\u00fcfenk ate\u015fleri ile k\u00f6yleri tahr\u00eeb ve emv\u00e2l ve e\u015fyalar\u0131 gasbedilerek muh\u00e2cerete icb\u00e2r edilmi\u015fler. Di\u011fer tarafdan \u0130r\u00e2n d\u00e2hilinde Tig\u00e2ntepe ve S\u00e2inkala&#8217;daki M\u00fcsl\u00fcmanlardan \u00fc\u00e7 y\u00fcz elli\u00add\u00f6rt y\u00fcz n\u00fcf\u00fbsun Ermenilerin tec\u00e2v\u00fcz ve ta&#8217;aruzlar\u0131ndan hicrete mecb\u00fbr kalarak Nahcivan civ\u00e2rina gelmi\u015fler.<\/p>\n<p>5\u00ad Binlerce M\u00fcsl\u00fcman ah\u00e2l\u00eenin de kendilerini ta&#8217;k\u00eeben gelmekde olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir.<\/p>\n<p>6\u00ad B\u00ee\u00ad\u00e7\u00e2re M\u00fcsl\u00fcman ah\u00e2l\u00eenin hak\u00eek\u00ee bir him\u00e2ye ve siy\u00e2nete mazhar olamad\u0131\u011f\u0131 takd\u00eerde Ermenilerin bu imh\u00e2 politikasi kars\u0131s\u0131nda muh\u00e2faza\u00adi mevc\u00fbdiyyet edemeyerek mevte ve mahva mahk\u00fbm olacaklar\u0131 s\u00fcbheden v\u00e2restedir. Bu zav\u00e2ll\u0131lar\u0131n hayat ve n\u00e2m\u00fbslar\u0131n\u0131n tahl\u00eesi ve te&#8217;m\u00eeni i\u00e7in muktez\u00ee ted\u00e2b\u00eerin ittih\u00e2z ve te&#8217;m\u00eeninine del\u00e2let buyurulmas\u0131 m\u00fcsterhamdir. Ferm\u00e2n<\/p>\n<p>25 Tesr\u00een\u00adi S\u00e2n\u00ee [1]334<\/p>\n<p><i>Asl\u0131na mut\u00e2bikdir<\/i><\/p>\n<p>1 K\u00e2n\u00fbn\u00adi Evvel sene [1]334<\/p>\n<p>9. Ordu K.<\/p>\n<p><b>Sevki<\/p>\n<p><\/b><\/p>\n<p><b>Osmanl\u0131 Ordu\u00adyi H\u00fcm\u00e2y\u00fbnu <\/b><\/p>\n<p><b>Baskumandanl\u0131\u011f\u0131 Vek\u00e2leti <\/b><\/p>\n<p align=\"center\"><b>Dokuzuncu Ordu Kumandanl\u0131\u011f\u0131&#8217;ndan Harbiye Nez\u00e2reti&#8217;ne mevr\u00fbd<br \/>\n<\/b><i>27 Tesr\u00een\u00adi S\u00e2n\u00ee sene [1]334 t\u00e2r\u00eeh ve 5807 numarali sifre s\u00fbreti.<\/i><\/p>\n<p>20\/21\u00ad11\u00ad [13]34 gecesi S\u00e2htahti&#8217;nin iki kilometre sim\u00e2linde \u00c7erak\u00e7i k\u00f6y\u00fcndeki M\u00fcsl\u00fcman ah\u00e2l\u00eenin 737 koyununu Ermeni eskiy\u00e2s\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f ve bu bask\u0131nda Ermeniler, ah\u00e2l\u00eeden bir ki\u015fiyi \u015feh\u00eed ve iki ki\u015fiyi mecr\u00fbh etmi\u015flerdir. 20\u00ad11\u00ad [13]34 g\u00fcn\u00fcnden beri Zengezur m\u0131nt\u0131kas\u0131 garb\u0131dan <i>(Bu mintika sarken Aras nehrine munsab olan Burguseht suyu, sim\u00e2len Karabag hav\u00e2l\u00eesi, garben Nahcivan sancagi, cen\u00fbben Aras nehri ile muh\u00e2t olan hav\u00e2l\u00eedir)<\/i> ve Nahcivan&#8217;in elli kilometre sim\u00e2l\u00adi sark\u00eesinde bulunan Cul n\u00e2mindaki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6y\u00fcn\u00fc Ermeni askeri ve e\u015fkiy\u00e2lari muh\u00e2sara ederek \u00fc\u00e7 g\u00fcnden beri m\u00fcs\u00e2deme devam etmi\u015f ve Cul&#8217;un on alt\u0131 kilometre garbinda Kabahlu ve Kabahlu&#8217;nun be\u0131 kilometre garb\u00adi sim\u00e2l\u00eesindeki Kurban k\u00f6yleri ile bu k\u00f6yler yak\u0131n\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman kur\u00e2s\u0131na Ermeni asker ve ah\u00e2l\u00eesi taraf\u0131ndan bask\u0131n yap\u0131larak \u00fc\u00e7 y\u00fcz kadar M\u00fcsl\u00fcman \u015feh\u00eed edilmi\u015f ve m\u00fcteb\u00e2k\u00eesi hicrete mecbur edilerek e\u015fya ve hayv\u00e2n\u00e2t\u0131 gasb olunmu\u015fdur. Zengezur m\u0131nt\u0131kas\u0131yla Derelig\u00fchter m\u0131nt\u0131kas\u0131 <i>(Derelig\u00fchter mintikas\u0131, Nah\u00e7\u0131van sanca\u011f\u0131n\u0131n sim\u00e2li ve Zengezur mi\u0131t\u0131kas\u0131n\u0131n sim\u00e2l\u00adi garb\u00eesindeki hav\u00e2l\u00eede)<\/i> hud\u00fbdlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 on \u00fc\u00e7 p\u00e2re M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6y\u00fc bir aydan beri Antranik ve Bapun \u00e7etelerinin ta&#8217;arruzuna d\u00fb\u00e7\u00e2r olarak kurtulanlar\u0131 \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak bir h\u00e2lde Nahcivan hav\u00e2l\u00eesiyle Gence&#8217;ye fir\u00e2r etmi\u015flerdir. Zengezur m\u0131nt\u0131kas\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerine simdiye kadar vuk\u00fb&#8217; bulan um\u00fbm\u00ee \u00fc\u00e7 h\u00fcc\u00fbmda bini m\u00fctec\u00e2viz telef\u00e2t veren M\u00fcsl\u00fcman ah\u00e2l\u00ee b\u00fct\u00fcn m\u00e2\u00admelekini terkle darmada\u011f\u0131n\u0131k bir h\u00e2lde ka\u00e7m\u0131\u015flar ve nereye iltic\u00e2 etdikleri ve ne olduklar\u0131 \u00f6\u011frenilememi\u015fdir. Derelig\u00fchter m\u0131nt\u0131kas\u0131nda ve Cul k\u00f6y\u00fcn\u00fcn otuz kilometre sim\u00e2l\u00adi garb\u00eesinde G\u00fcll\u00fcd\u00fcz k\u00f6y\u00fc ile bu k\u00f6y\u00fcn sekiz kilometre sark\u00adi cen\u00fbbunda Gehz\u00e2ra ve Gehz\u00e2ra&#8217;nin yedi kilometre cen\u00fbb\u00adi sark\u00eesinde G\u00f6kabbas, be\u015f kilometre cen\u00fbbunda Kutatlu, sekiz kilometre cen\u00fbb\u00adi garb\u00eesinde Novulu, on \u00fc\u00e7 kilometre cen\u00fbb\u00adi g\u00e2rb\u00eesinde Argana&#8217;dan, be\u015f kilometre cen\u00fbbunda Daylahlu n\u00e2mindaki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yleri \u00fc\u00e7 aydan beri ma&#8217;r\u00fbz\u00adi mez\u00e2lim olarak en nih\u00e2yet Mapunek (?) top ve makineli t\u00fcfenk ate\u015fi alt\u0131nda d\u00f6rt y\u00fcz z\u00e2yi&#8217;\u00e2tla hicret etmi\u015flerdir. \u00c7anak\u00e7\u0131&#8217;nin sim\u00e2linden menba&#8217;ini alarak G\u00f6k\u00e7eg\u00f6le munsab olan Ayricaderesi m\u0131nt\u0131kas\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yleri de ayni s\u00fbretle tazy\u00eek ve mez\u00e2lime u\u011frayarak \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Yap\u0131lan tedk\u00eek\u00e2t ve tahk\u00eek\u00e2t net\u00eecesinde \u015fimdiye kadar muhtelif men\u00e2tikdan y\u00fcz otuz \u00fc\u00e7 k\u00f6y ah\u00e2l\u00eesi tazy\u00eek g\u00f6rerek \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve el\u00adyevm muht\u00e2\u00e7 ve peri\u015fan bir h\u00e2lde \u00fc\u00e7-be\u015f h\u00e2ne halki bir evde g\u00fc\u00e7l\u00fckle melce&#8217; bulabilmi\u015flerdir. Es\u00e2sen I\u011fd\u0131r, Serdar\u00e2b\u00e2d, Nahcivan m\u0131nt\u0131kalar\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yleri mev\u00e2ki&#8217;\u00adi mezk\u00fbreyi ist\u00eel\u00e2mizdan evvel Ermeniler tarafindan k\u00e2milen yak\u0131lm\u0131\u015f ve kur\u00e2\u00adyi mezk\u00fbre ah\u00e2l\u00eesiyle Ermenistan&#8217;dan hud\u00fbdumuz d\u00e2hiline hicret eden M\u00fcsl\u00fcmanlar, ordumuza kar\u015f\u0131 sil\u00e2h isti&#8217;m\u00e2l ve muh\u00e2rebe ederek \u00e7ekilen Ermenilerin bo\u015f k\u00f6ylerine g\u00fc\u00e7l\u00fckle isk\u00e2n edilmi\u015f idi. Bu def&#8217;a gerek tahliyeden evvel hud\u00fbdumuz d\u00e2hiline alinarak isk\u00e2n edilen ve gerek tahliyeden sonra Ermenistan&#8217;dan gelecek olan Ermeniler, kendi k\u00f6ylerini taleb ve k\u00f6yleri har\u00e2b edilmis olan yerli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 tahte&#8217;s\u00ads\u0131f\u0131r otuz, elli, k\u0131rk dereceye \u00e7\u0131kan bu soguk mintikada cebren sokaklara ihr\u00e2c ve bu s\u00fbretle de mevte mahk\u00fbm edeceklerdir. H\u00e2lbuki tahliye edilecek mintikadaki Ermeni k\u00f6yleri Ermenistan d\u00e2hilinde ve Erivan hav\u00e2l\u00eesinde M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan terkedilmi\u015f M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinden pek azd\u0131r. Bin\u00e2&#8217;en\u00adaleyh Ermenilerin bu mes&#8217;elede ta&#8217;k\u00eeb edegeldikleri mahv \u00fc ifn\u00e2 politikasi pek ziy\u00e2de vuz\u00fbh ile tez\u00e2h\u00fcr ediyor. Bir tarafdan M\u00fcsl\u00fcmanlara zulm \u00fc cef\u00e2 ile ber\u00e2ber diger tarafdan Avrupa efk\u00e2r\u0131n\u0131 T\u00fcrkl\u00fck aleyhine \u00e7evirmek i\u00e7in v\u00e2veyl\u00e2 kopar\u0131yorlar. B\u00ee\u00adtaraf bir hey&#8217;etin mahallinde ve b\u00ee\u00adtaraf\u00e2ne yapacagi tedk\u00eek\u00e2t ile derh\u00e2l m\u00fcsteb\u00e2n olaca\u011f\u0131 vechile yak\u0131lan, har\u00e2b edilen y\u00fczlerce M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6y\u00fcne muk\u00e2bil Ermenilerin hi\u00e7 bir \u015fey&#8217;ine dokunulmam\u0131\u015f ve bu ins\u00e2niyet\u00adk\u00e2r\u00e2ne muk\u00e2belemize muk\u00e2bil Ermeniler, M\u00fcsl\u00fcman ah\u00e2l\u00eeye zulm ve tazy\u00eek icr\u00e2sindan bir an bile geri kalmam\u0131\u015flar ve askerlerini de bu vicd\u00e2n\u00adsiken\u00e2ne mu&#8217;\u00e2mel\u00e2ta tesr\u00eek etmi\u015flerdir. 3\u00ad11\u00ad[13]34 ve 5420 numaral\u0131 telgrafn\u00e2mede H\u00e2riciye Nez\u00e2retimizin bu tev\u00e2l\u00ee eden Ermeni mez\u00e2limine nih\u00e2yet verecek tesebb\u00fcs\u00e2tda bulunmas\u0131n\u0131 istirh\u00e2m etmi\u015fdim. H\u00e2lbuki Ermenilerin harek\u00e2t\u00adi b\u00e2giy\u00e2ne ve vahsiy\u00e2nesi gitdik\u00e7e artd\u0131. Ber\u00advech\u00adi b\u00e2l\u00e2 mis\u00e2llerle Arpa\u00e7ayi sark\u0131n\u0131 tahliyeden sonra alaca\u011f\u0131 \u015fekli, zuh\u00fbr edecek fec\u00e2yi&#8217;i \u015fimdiden kesdirmek m\u00fcmkindir. Terkedece\u011fimiz ar\u00e2z\u00eede m\u00e2dd\u00ee ve ma&#8217;nev\u00ee her t\u00fcrl\u00fc him\u00e2yeden mahr\u00fbm kalacaklar\u0131n\u0131 ve Ermeni b\u0131\u00e7aklar\u0131 ile bil\u00e2\u00adrahm kesileceklerini kan\u00e2&#8217;at\u00adi kaviyye ile hisseden bu mazl\u00fbm M\u00fcsl\u00fcmanlarin tazallum\u00e2t ve istimd\u00e2d\u00adi fery\u00e2dlarina ve pek z\u00e2hir olan \u00e2kibetlerinin tasavvuruna en kati kalb bile tahamm\u00fclden \u00e2cizdir. Bin\u00e2&#8217;en\u00adaleyh son nevm\u00eedi ile bu zavall\u0131arin yapaca\u011f\u0131 harek\u00e2t\u0131 ne nas\u00eehat, ne tedb\u00eer ve ne de cebrin men&#8217; edemeyece\u011fi tahakkuk etmi\u015fdir. Hi\u00e7 bir maksad ve g\u00e2yeye ma&#8217;t\u00fbf olmayan ve ins\u00e2niyete mug\u00e2yir olan bu s\u00fbret\u00adi hareketle b\u00ee\u00adh\u00fbde yere d\u00f6k\u00fclecek kanlar\u0131n ve mahvolacak h\u00e2num\u00e2nlarin mes&#8217;\u00fbl\u00fc yine \u00e2lem\u00adi ins\u00e2niyyet olacakd\u0131r. \u00c7\u00fcnki ins\u00e2niyyet haz\u0131rlanan bu fel\u00e2ketin \u00f6n\u00fcn\u00fc alma\u011fa bu g\u00fcn dahi k\u00e2dirdir. Bir i&#8217;til\u00e2f hey&#8217;etinin tahliye edilecek ar\u00e2z\u00eede vaz\u00eefe\u00adi nez\u00e2reti der&#8217;uhde i\u00e7in m\u00fcs\u00e2ra&#8217;ati ve bunun vus\u00fbl\u00fcne de\u011fin \u00eec\u00e2b eden nuk\u00e2tin Osmanl\u0131 ve Ermeni askerinin m\u00fcstereken taht\u00adi isg\u00e2linde kalmas\u0131n\u0131 yeni bir kit\u00e2lin \u00f6n\u00fcn\u00fc alabilecek idi. Es\u00e2sen as\u0131rlardan beri h\u00e2let\u00adi r\u00fbhiyyelerinde ma&#8217;k\u00fbs ve zid cerey\u00e2nlar tahass\u00fcl eden Ermeni ve M\u00fcsl\u00fcman milletlerinin ba&#8217;dem\u00e2 bir arada yasamalar\u0131 imk\u00e2nsiz, biri di\u011ferini ifn\u00e2 edici iki kuvvetin cem&#8217;i \u015feklinde oldu\u011fundan hi\u00e7 olmazsa bu k\u0131s i\u00e7in ah\u00e2l\u00ee\u00adi merk\u00fbmenin hayatlarini te&#8217;m\u00een edecek ted\u00e2b\u00eerin \u00e2cilen ittih\u00e2z ve ilkbah\u00e2ra bunlar\u0131n k\u00e2ffesinin m\u00fcb\u00e2dele vey\u00e2 suver\u00adi \u00e2harla \u0130ran, Azerbaycan veya Devlet\u00adi Aliyye&#8217;ye hicretleri esb\u00e2binin istikm\u00e2l buyurulmasini istirh\u00e2m eylerim. Ancak bu s\u00fbretle iki hasmin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 ve mevc\u00fbd ar\u00e2z\u00eenin tarafeyn beyninde taks\u00eem edilmesi ve hayat\u00adi tab\u00ee&#8217;iyye ve s\u00fck\u00fbnun avdet eylemesi m\u00fcmkin olacagi ve bi&#8217;l\u00ad\u00e2hire tedr\u00eecen birbirlerine kesb\u00adi \u00fcnsiyyet edebilecekleri me&#8217;m\u00fbldur.<\/p>\n<p>Dokuzuncu Ordu Kumandan\u0131<\/p>\n<p><b>Sevki<br \/>\n<\/b><b>Osmanl\u0131 Ordu\u00adyi H\u00fcm\u00e2y\u00fbnu<\/b><\/p>\n<p><b>Ba\u015fkumandanl\u0131\u011f\u0131 Vek\u00e2leti <\/b><\/p>\n<p><b>Dokuzuncu Ordu Kumandanl\u0131\u011f\u0131&#8217;ndan Harbiye Nez\u00e2reti&#8217;ne mevr\u00fbd<br \/>\n<\/b><i>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 27 Tesr\u00een\u00adi S\u00e2n\u00ee sene [1]334 t\u00e2r\u00eeh ve 5830 numaral\u0131 \u015fifre s\u00fbretidir.<\/i><\/p>\n<p>27\u00ad11\u00ad[13]34 ve 5807 [numarali] telgrafla arzetmi\u015f oldu\u011fum Ermeni mez\u00e2liminin tev\u00e2l\u00ee etmekde oldu\u011fu her g\u00fcn alinan ves\u00e2&#8217;ik\u00adi m\u00fcsbeteye m\u00fcstenid olan rapordan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu def&#8217;a da Sahtahti&#8217;nin k\u0131rk kilometre sim\u00e2linde k\u00e2&#8217;in \u00c7iva k\u00f6y\u00fcyle bu k\u00f6y\u00fcn sekiz kilometre sim\u00e2linde Konulca k\u00f6y\u00fcne Ermeniler tec\u00e2v\u00fcz ve sil\u00e2h isti&#8217;m\u00e2l ederek ah\u00e2l\u00eesini per\u00ees\u00e2n ve tehc\u00eer etmislerdir. Bu mintikaya civ\u00e2r olan hud\u00fbdumuz d\u00e2hilindeki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yleri ah\u00e2l\u00ee\u00adi M\u00fcsl\u00fcmaniyyesi kendilerinin de ayni \u00e2kibete ve mez\u00e2lime u\u011frayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek huk\u00fbk\u00adi hayatlar\u0131n\u0131n, ya askerlerimiz taraf\u0131ndan muh\u00e2fazas\u0131n\u0131 vey\u00e2h\u00fbd asker\u00adi Osmaniyye \u00e7ekilmeden evvel kendilerinin hicret etdirilmesini istirh\u00e2m etdirmektedirler. Mukaddem\u00e2 hicret men&#8217; edilmis oldu\u011fundan bu m\u00fcr\u00e2ca&#8217;atlari orduca is&#8217;\u00e2f edilememektedir. Ordunun bu ah\u00e2l\u00ee\u00adi M\u00fcsl\u00fcmaniyyenin fel\u00e2ketine kar\u015f\u0131 yaln\u0131z seyirci kalmas\u0131 ah\u00e2l\u00ee\u00adi merk\u00fbme \u00fczerinde pek z\u00eey\u00e2de s\u00fb&#8217;\u00adi te&#8217;s\u00eer yapmakda ve onlari \u00fcm\u00eedsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir. Evvelce de istirh\u00e2m edildi\u011fi vechile bu zavall\u0131 halk\u0131n n\u00e2mus ve hayatlar\u0131n\u0131n tahl\u00eesi esb\u00e2binin istikm\u00e2l buyurulmas\u0131.<\/p>\n<p>Dokuzuncu Ordu Kumandan\u0131<\/p>\n<p><b>Sevki<\/p>\n<p><\/b><\/p>\n<p><b>B\u00e2b\u00adi \u00c2l\u00ee <\/b><\/p>\n<p><b>Sad\u00e2ret\u00adi Uzm\u00e2 <\/b><\/p>\n<p><b>Um\u00fbr\u00adi M\u00fchimme M\u00fcd\u00eeriyeti <\/b><\/p>\n<p><i>Ermenilerin T\u00fcrklere icr\u00e2<b> <\/b>eylemekde olduklar\u0131 mez\u00e2lim hakk\u0131nda.<\/i><\/p>\n<p><i>Melf\u00fbf 1<\/i><\/p>\n<p><i>H\u00e2riciye Nez\u00e2ret\u00adi Cel\u00eelesine<\/i><\/p>\n<p>Devletl\u00fc efendim hazretleri,<\/p>\n<p>Gerek vil\u00e2y\u00e2t\u00adi m\u00fcstahlasada, gerek sim\u00e2l\u00ee \u0130ran ve Kafkasya m\u0131nt\u0131kas\u0131ndaki ah\u00e2l\u00ee\u00adi M\u00fcsl\u00fcmaniyyenin Ermenilerden g\u00f6rd\u00fckleri zulm ve i&#8217;tis\u00e2fa d\u00e2&#8217;ir Dokuzuncu Ordu&#8217;dan kes\u00eede olunan telgrafn\u00e2me g\u00f6nderildi\u011finden bahisle, yaln\u0131z Ermenilerin T\u00fcrklerden zulm g\u00f6rd\u00fckleri iddi&#8217;\u00e2 edilen su zamanda, T\u00fcrklerin ma&#8217;r\u00fbz kald\u0131\u011f\u0131 fec\u00e2yi&#8217;i musavver olan telgrafn\u00e2me m\u00fcnderic\u00e2tina nazaran \u00eec\u00e2b eden tesebb\u00fcs\u00e2tin icr\u00e2si l\u00fcz\u00fbmu Harbiye Nez\u00e2ret\u00adi Cel\u00eelesi&#8217;nden b\u00e2\u00adtezkire izb\u00e2r olunmu\u015f ve s\u00e2lif\u00fc&#8217;l\u00adbey\u00e2n telgrafn\u00e2menin s\u00fbreti leffen taraf\u00adi devletlerine tisy\u00e2r edilmi\u0131 olma\u011fla m\u00fcnderic\u00e2tinin not\u00eesi(?) \u015feklinde olarak \u00eec\u00e2b edenlere tebl\u00ee\u011fine himmet buyurulmas\u0131 siy\u00e2k\u0131nda tezkire\u00adi sen\u00e2ver\u00ee terk\u00eem olundu efendim.<\/p>\n<p>26 Safer [1]337 ve<\/p>\n<p>1 K\u00e2n\u00fbn\u00adi Evvel [1]334<\/p>\n<p>Sadr\u00adi a&#8217;zam<\/p>\n<p><b>Tevfik<\/p>\n<p><\/b><\/p>\n<p><b>Osmanl\u0131 Ordu\u00adyi H\u00fcm\u00e2y\u00fbnu <\/b><\/p>\n<p><b>Ba\u015fkumandanl\u0131\u011f\u0131 Vek\u00e2leti <\/b><\/p>\n<p><b><i>\u0130stanbul<\/i><\/b><b> <\/b><\/p>\n<p><b>1 K\u00e2n\u00fbn\u00adi Evel sene[13]34 <\/b><\/p>\n<p><b><i>S\u00fbret<\/i><\/b><\/p>\n<p><i>Harbiye Nez\u00e2ret\u00adi Cel\u00eelesine<\/i><\/p>\n<p>Ar\u00e2z\u00ee\u00adi m\u00fcstevliyemizin istird\u00e2dinda ve elviye\u00adi sel\u00e2senin taraf\u0131m\u0131zdan i\u015fg\u00e2linde Ermenilerin be\u015fikdeki \u00e7ocuklardan, hasta d\u00f6\u015fe\u011findeki ihtiy\u00e2rlara kadar ellerine M\u00fcsl\u00fcman olarak ne ge\u00e7diyse s\u00fcng\u00fcleyerek, baltalayarak, g\u00f6zlerini oyarak, yakarak pek vahs\u00eece katli&#8217;\u00e2m etdiklerini ves\u00e2&#8217;ikiyla ber\u00e2ber <i>(fotograf, rapor, Rus z\u00e2bitlerinin raporlar\u0131)<\/i> m\u00e2\u00adfevklerimize arzediyorduk. Bu zulm ve vahset ancak kita&#8217;\u00e2timizin isg\u00e2l etdi\u011fi m\u0131nt\u0131kalarda nih\u00e2yet bulmu\u015fdu. Kararg\u00e2h\u0131n lagvi t\u00e2r\u00eehi olan 31 Tesr\u00een\u00adi Evvel [13]34 t\u00e2r\u00eehine kadar h\u00e2l\u00e2 Ermenistan d\u00e2hilinde M\u00fcsl\u00fcmanlara mez\u00e2lim yap\u0131lmakda idi. Ge\u00e7di\u011fim yerlerin ah\u00e2l\u00ee\u00adi M\u00fcsl\u00fcmaniyyesi el\u00eem te&#8217;ess\u00fcr ve fery\u00e2dlarla, m\u00e2&#8217;r\u00fbz kalacaklar\u0131 ikinci fec\u00e2yi&#8217;den olsun kurtar\u0131lmalar\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fbmetimizden istirh\u00e2m ediyorlard\u0131. Kars&#8217;da Dokuzuncu Ordu Kumandan\u0131 M\u00eerliv\u00e2 Sevki Pasa hazretlerine ma&#8217;r\u00fbz\u00e2tda bulundum. Ahilkelek ve Ahisha&#8217;nin dahi ayn\u0131 fery\u00e2dda bulundu\u011funu ve bu fec\u00e2yi&#8217;a meyd\u00e2n verilmemesi i\u00e7in Harbiye Nez\u00e2ret\u00adi Cel\u00eelesi&#8217;ne l\u00e2zimi gibi yazd\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler ve tahliyeden evvel m\u00fc\u015fterek murahhaslar i&#8217;z\u00e2mi<i> (Bizden terf\u00eek olunacaklar ahv\u00e2l\u00adi mahalliyyeye v\u00e2k\u0131f ve i&#8217;til\u00e2f murahhaslar\u0131yla bi&#8217;z\u00adz\u00e2t g\u00f6r\u00fc\u015febilecek derecede lis\u00e2n\u00ad\u00e2sina)<\/i> husus\u00fbnun bi&#8217;z\u00adz\u00e2t taraf\u0131mdan dahi nez\u00e2ret\u00adi cel\u00eeleye arz\u0131n\u0131 emir buyurdular.<\/p>\n<p>\u0130l\u00e2veten su ma&#8217;r\u00fbz\u00e2tda dahi bulunurum ki; Erzincan, Mamah\u00e2tun, Erzurum, Kars ve civ\u00e2r k\u00f6ylerinde Ermenilerin fec\u00e2yi&#8217;i o kadar az\u00eemdir ki g\u00f6r\u00fclen sahneler en kati y\u00fcrekli olanlar\u0131 dahi a\u011flatm\u0131sd\u0131r. Bu g\u00fcn dahi kuyular a\u00e7\u0131larak o fec\u00ee&#8217; manzaralar, bilmeyenlere, inanmayanlara, ink\u00e2r edenlere g\u00f6sterilebilir. \u0130stanbul gazetelerinden baz\u0131lar\u0131[nin] kendi \u0131rk\u0131n\u0131n ugradi\u011fi fel\u00e2ketden, fec\u00e2yi&#8217;den, ya&#8217;ni Rus ist\u00eel\u00e2sina ma&#8217;r\u00fbz m\u0131nt\u0131kalardaki M\u00fcsl\u00fcman unsurunun Ermeniler tarafindan ifn\u00e2 edildi\u011finden b\u00ee\u00adhaber olduklar\u0131 yaz\u0131lar\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor. Her t\u00fcrl\u00fc esb\u00e2b\u00adi istir\u00e2hatleri taraf\u00adi h\u00fck\u00fbmetden te&#8217;m\u00een edilmek \u00fczere \u00e2rz\u00fb eden an\u00e2sir\u00adi muhtelifeden hey&#8217;etler g\u00f6nderilmesi ve fec\u00e2yi&#8217;in mahallinde tedk\u00eeki dahi pek f\u00e2&#8217;ideli olaca\u011f\u0131n\u0131 arzeylerim.<\/p>\n<p>M\u00fclg\u00e2 Birinci Kafkas Kolordusu Kumandan\u0131<\/p>\n<p>M\u00eerliv\u00e2<\/p>\n<p><b>K\u00e2z\u0131m Karabekir<\/p>\n<p><\/b><\/p>\n<p><b>Osmanl\u0131 Ord\u00fb\u00adyi H\u00fcm\u00e2yunu <\/b><\/p>\n<p><b>Ba\u015fkumandanl\u0131\u011f\u0131 Vek\u00e2leti <\/b><\/p>\n<p><b>\u015eube: 1 <\/b><\/p>\n<p><b>Numara: 9923\/11309 <\/b><\/p>\n<p><i>Mak\u00e2m\u00adi Sad\u00e2ret\u00adi Uzm\u00e2ya<\/i><\/p>\n<p>Ma&#8217;r\u00fbz\u00adi \u00e7\u00e2ker\u00adi kem\u00eeneleridir,<\/p>\n<p>28 Tesr\u00een\u00adi S\u00e2n\u00ee sene [1]334 t\u00e2r\u00eeh ve 9844 numaral\u0131 ma&#8217;r\u00fbz\u00e2t\u00adi \u00e2ciz\u00e2neme zeyldir.<\/p>\n<p>Ermenilerin Zengezur ve hav\u00e2l\u00eesinde icr\u00e2 etmekde olduklar\u0131 mez\u00e2lim ve fec\u00e2yi&#8217;a d\u00e2&#8217;ir Dokuzuncu Ordu Kumandanl\u0131\u011f\u0131&#8217;ndan mevr\u00fbd iki aded \u015fifreli telgrafn\u00e2me dahi leffen takdim k\u0131l\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrk mez\u00e2limi hakk\u0131nda b\u00ee\u00adintih\u00e2 m\u00fcstek\u00ee efv\u00e2hin kapan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bu kab\u00eel pek m\u00fcberhen ves\u00e2&#8217;ikin iktiz\u00e2\u00adyi isti&#8217;m\u00e2line m\u00fcte&#8217;allik ir\u00e2de\u00adi feh\u00eem\u00e2nelerini arz ve istirh\u00e2m eylerim. Ol b\u00e2bda emr \u00fc ferm\u00e2n hazret\u00adi veliyy\u00fc&#8217;l\u00ademrindir.<\/p>\n<p>F\u00ee 28 Safer sene [1]337<\/p>\n<p>F\u00ee 2 K\u00e2n\u00fbn\u00adi Evvel sene [1]334<\/p>\n<p>Harbiye N\u00e2ziri<\/p>\n<p>imza<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Ord\u00fb\u00adyi H\u00fcm\u00e2yunu<\/p>\n<p>Ba\u015fkumandanl\u0131\u011f\u0131 Vek\u00e2leti<\/p>\n<p>\u015eube: 1<\/p>\n<p>Numara: 9980\/11333<\/p>\n<p><i>Mak\u00e2m\u00adi Sad\u00e2ret\u00adi Uzm\u00e2ya<\/i><\/p>\n<p>Ma&#8217;r\u00fbz\u00adi \u00e7\u00e2ker\u00adi kem\u00eeneleridir,<\/p>\n<p>1\/12\/[1]334 t\u00e2r\u00eeh ve 9923\/11309 numarali tezkireye zeyldir.<\/p>\n<p>Gerek ar\u00e2z\u00ee\u00adi m\u00fcstevliyyenin istird\u00e2dinda ve gerek elviye\u00adi sel\u00e2senin i\u015fg\u00e2linde ve gerek ise h\u00e2len Ermenistan d\u00e2hilinde Ermenilerin M\u00fcsl\u00fcman an\u00e2sirina karsi yapdiklari mez\u00e2lim\u00adi fec\u00ee&#8217;a hakk\u0131nda, ah\u00eeren Kafkas cebhesinden avdet eden m\u00fclg\u00e2 Birinci Kafkas Kolordusu Kumandan\u0131 M\u00eerliv\u00e2 K\u00e2zim Pasa tarafindan mak\u00e2m\u00adi \u00e2ciz\u00eeye verilen rapor s\u00fbreti leffen arz ve takd\u00eem k\u0131l\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Su fez\u00e2yih ve mez\u00e2lime bir nih\u00e2yet verebilmek i\u00e7in hi\u00e7 olmazsa Ermeniler kadar olsun H\u00fck\u00fbmet\u00adi Seniyyece de ref&#8217;\u00adi \u015fik\u00e2yet ve taleb\u00adi ad\u00e2let edilmesine ta&#8217;alluk eder. \u0130r\u00e2de\u00adi feh\u00eem\u00e2neyi istirh\u00e2m eyledi\u011fim ma&#8217;ruzdur. Ol b\u00e2bda emr \u00fc ferm\u00e2n hazret\u00adi veliyy\u00fc&#8217;l\u00ademrindir.<\/p>\n<p>F\u00ee 29 Safer sene [1]337 ve<\/p>\n<p>F\u00ee 3 K\u00e2n\u00fbn\u00adi Evvel sene [1]334<\/p>\n<p>Harbiye N\u00e2ziri N\u00e2mina<\/p>\n<p>Erk\u00e2n\u00adi Harbiyye\u00adi Um\u00fbmiyye Re&#8217;\u00eesi<\/p>\n<p>Ferik (imz\u00e2)<\/p>\n<p>BOA. HR. SYS. M\u00dc, kr. 37, orj. nr. 12541, 1918. XII. 4<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/%28www.devletarsivleri.gov.tr\/\">(www.devletarsivleri.gov.tr<\/a>)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AR\u015e\u0130V BELGELER\u0130NE G\u00d6RE KAFKASLAR\u2019DA ve ANADOLU\u2019DA ERMEN\u0130 MEZAL\u0130M\u0130<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[249,252],"tags":[],"class_list":["post-2908","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genocides-of-azerbaijanis-3","category-nota-bene-genocides-of-azerbaijanis-3"],"fimg_url":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2908\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}