![\"az_deportasiya_tehlil_1988_1992\"](\"http:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/az_deportasiya_tehlil_1988_1992-1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ermenistan devleti taraf\u0131ndan, Azerbaycanl\u0131lara kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen etnik temizleme siyaseti SSCB\u2019nin kuruldu\u011fu ilk y\u0131llarda ba\u015flad\u0131. <\/p>\n Azerbaycan SSC\u2019ye ba\u011fl\u0131 Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f \u00d6zerk Vilayeti\u2019nin kurulmas\u0131 ile Azerbaycan\u2019da Ermenilerin az\u0131nl\u0131kta olmas\u0131 sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmas\u0131na ra\u011fmen, o d\u00f6nem Ermenistan SSC\u2019de ya\u015fayan Azerbaycanl\u0131lara \u00f6zerklik verilmemesi tarihi adaletsizlik olarak de\u011ferlendirilmeli idi. Karaba\u011f\u2019\u0131n da\u011fl\u0131k b\u00f6lgesinde ya\u015fayan 80 binlik Ermeni n\u00fcfusuna \u00f6zerklik verildi\u011fi halde, o d\u00f6nem Ermenistan\u2019da ya\u015fayan 580 bin, G\u00fcrcistan\u2019da ya\u015fayan 300 bin Azerbaycanl\u0131ya \u00f6zerklik verilmedi.<\/p>\n Bundan sonra Ermenilerin Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 b\u00f6l\u00fcc\u00fc siyaseti \u015fu y\u00f6nlerde hayata ge\u00e7iriliyordu:<\/p>\n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131 Azerbaycan SSC\u2019den koparmak, Azerbaycan SSC\u2019nin topraklar\u0131na sahiplenmek ve Ermenistan SSC\u2019den Azerbaycanl\u0131lar\u0131 g\u00f6\u00e7e zorlamak.<\/p>\n \u015eu an Ermenistan adlanan topraklardan etnik temizleme siyasetinin ama\u00e7lar\u0131ndan birini Stalin d\u00f6neminde SSCB\u2019nin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyasetin sonucu olan Azerbaycanl\u0131lar\u0131n 1948-1953 tehciri te\u015fkil ediyor. O y\u0131llarda 150 bin Azerbaycanl\u0131 Azerbaycan\u2019a g\u00f6\u00e7 ettirildi.<\/p>\n Ermenistan\u2019da hayata ge\u00e7irilen etnik temizlemenin yeni dalgas\u0131 SSCB\u2019nin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n son y\u0131lar\u0131nda meydana geldi. 1988\u2019in k\u0131\u015f\u0131ndan ba\u015flayarak Ermenistan\u2019da Azerbaycanl\u0131lara kar\u015f\u0131 etnik temizleme ba\u015fland\u0131. \u201cAzerbaycanl\u0131s\u0131z Ermenistan\u201d slogan\u0131 alt\u0131nda hayata ge\u00e7irilen etnik temizleme sonucu Ermenistan y\u00f6netiminin onay\u0131yla \u015fu anki Ermenistan adlanan devletin topraklar\u0131ndan 40 bin 897 Azerbaycanl\u0131 ailesi, 185 bin 519 Azerbaycanl\u0131 zorunlu olarak tasfiye edildi. Onlar\u0131n hepsi evlerinden ve sahip olduklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n Bunlar 1988\u2019de ya\u015fand\u0131. Sonraki y\u0131llarda bu siyaset devam ettirildi ve 1992 y\u0131l\u0131na kadar Ermenistan\u2019da ya\u015fayan 250 bin Azerbaycanl\u0131 sonuncusuna kadar kendi evlerini terk etmek zorunda kald\u0131lar.<\/p>\n G\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda insanlar \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor ve yaralan\u0131yorlard\u0131. Sadece 3 g\u00fcn i\u00e7inde, 27-29 Kas\u0131m 1988\u2019de Ermenistan SSC\u2019nin Gugark, Spitak ve Stepanavan kentlerinde 33 Azerbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Genel olarak, Azerbaycan Cumhuriyeti Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, 1988-1989 y\u0131llar\u0131nda Ermenistan\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen etnik temizleme siyaseti sonucu 216 Azerbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Onlardan 49\u2019u da\u011flarda donarak \u00f6lm\u00fc\u015f, 41\u2019i d\u00f6v\u00fclerek, 35\u2019i edilen i\u015fkencelerden sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 115\u2019i diri diri yak\u0131lm\u0131\u015f, 16\u2019s\u0131 kur\u015funa dizilmi\u015f, 10\u2019u hakaretlere dayanamayarak intihar etmi\u015f, 2\u2019si Ermeni doktorlar taraf\u0131ndan hastanede \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 3\u2019\u00fc suda bo\u011fulmu\u015f, 1\u2019i as\u0131lm\u0131\u015f, 1\u2019i azaplardan kurtulmak i\u00e7in intihar etmi\u015f, 1\u2019i elektrikle \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 2\u2019sinin ba\u015f\u0131 kesilmi\u015f, 29\u2019u kas\u0131tl\u0131 olarak otomobilin alt\u0131na at\u0131larak \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 3\u2019\u00fc hastanedeyken sa\u011fl\u0131k hizmeti g\u00f6sterilmedi\u011finden \u00f6lm\u00fc\u015f, 8\u2019i ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve kaybolmu\u015ftu. \u00d6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f Azerbaycanl\u0131lar\u0131n tek su\u00e7u onlar\u0131n Azerbaycanl\u0131 olmas\u0131yd\u0131. \u0130nsan Haklar\u0131 Bildirisi\u2019nin ikinci maddesine g\u00f6re, her bir insan \u0131rk\u0131, derisinin rengi, cinsiyeti, dili, dini, siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, milliyeti, sosyal durumu ne olursa olsun, t\u00fcm hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sahiptir. Ama yukar\u0131da g\u00f6sterilenler inan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin ihlalinin s\u0131radan bir durumunu yans\u0131tm\u0131yor. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan ba\u015flayarak planl\u0131 \u015fekilde Azerbaycanl\u0131lara kar\u015f\u0131 hayata ge\u00e7irilen etnik temizleme idi.<\/p>\n Esirler, rehineler ve kaybolmu\u015f Azerbaycan vatanda\u015flar\u0131ndan sorumlu Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Komisyonu\u2019nun verilerine g\u00f6re, Ermenistan\u2019\u0131n i\u015fgali sonucu 4 bin 861 ki\u015fi esir, rehine ve kaybolanlar listesine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Onlardan 341\u2019i bayan, 58\u2019i \u00e7ocuk ve 255\u2019i ya\u015fl\u0131 insanlard\u0131r. Bu kategoriden olan insanlardan Ermenistan Cumhuriyeti ve Azerbaycan\u2019\u0131n Ermenistan taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f topraklar\u0131nda 39 bayan, 12 \u00e7ocuk ve 39 ya\u015fl\u0131 insan dahil 900 ki\u015finin tutuldu\u011fu yer bellidir.<\/strong><\/b><\/p>\n Ayr\u0131ca di\u011fer ki\u015filerin tutulduklar\u0131 yerler ise belirtilmemi\u015ftir. Bu da o ki\u015filerin a\u011f\u0131r i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na, d\u00f6v\u00fclmesine, i\u015fkenceye maruz kalmas\u0131na, sa\u011fl\u0131k hizmetinden mahrum b\u0131rak\u0131lmalar\u0131na imkan yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Esirler, rehineler ve kaybolmu\u015f Azerbaycan vatanda\u015flar\u0131ndan sorumlu Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Komisyonu\u2019na 145 Azerbaycanl\u0131 esirin, esir tutuldu\u011fu d\u00f6nemde \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bilgileri mevcuttur. 4 ki\u015fi Ermeni esirli\u011finde oldu\u011funda maruz kald\u0131\u011f\u0131 hakaret ve azaplara dayanamam\u0131\u015f, serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonra hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fler.<\/p>\n Azerbaycanl\u0131lar\u0131n esir olmalar\u0131 ve rehin tutulmas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Bildirisinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesinde belirtilmi\u015f \u201ckimse k\u00f6le veya ba\u011f\u0131ml\u0131 \u015fekilde tutulamaz\u201d maddesi ile z\u0131tl\u0131k te\u015fkil ediyor. Bildirinin be\u015finci maddesinde belirtildi\u011fine g\u00f6re, kimse i\u015fkenceye veya gaddar, insan d\u0131\u015f\u0131, \u015ferefine kar\u015f\u0131 muamele ve cezaya maruz kalamaz. Azerbaycanl\u0131lara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan i\u015fkenceler bu maddelerin a\u00e7\u0131k ihlalidir. Bildirinin on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesine g\u00f6re, her kes istedi\u011fi yerde ya\u015famak hakk\u0131na sahiptir. Kendi evlerinden ka\u00e7arak m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015fen insanlar\u0131n k\u0131\u015f\u0131n so\u011fu\u011funda, yaz\u0131n s\u0131ca\u011f\u0131nda uzun s\u00fcre \u00e7ad\u0131rlarda ya\u015fam m\u00fccadelesi vermesi, bu \u00e7ad\u0131rlar\u0131 ya\u015fam yeri olarak se\u00e7mesi onlar\u0131n ya\u015fam yerlerini se\u00e7me haklar\u0131n\u0131n uzun y\u0131llar ihlaline neden olmu\u015ftur.<\/p>\n Ermenistan\u2019\u0131n Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal etmesi sonucu 900 k\u00f6y, kasaba, kent y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, toplam alan\u0131 9 milyon kilometre kare m\u00fclkleri yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zarar 10 milyar dolarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Vatanda\u015f ve Siyasi Haklara dair Uluslararas\u0131 Anla\u015fman\u0131n ikinci maddesine g\u00f6re, her bir devlet onun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde olan t\u00fcm insanlar\u0131n bu Anla\u015fmada belirtilmi\u015f haklar\u0131na, \u0131rk\u0131, derisinin rengi, cinsiyeti, dili, dini, siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, milli veya sosyal durumu veya di\u011fer durumlara bak\u0131lmazs\u0131z\u0131n sayg\u0131 duymay\u0131 ve bu haklar\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olarak kabul ediyor. Anla\u015fman\u0131n yirmi yedinci maddesine g\u00f6re, etnik, din ve dil az\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131n mevcut oldu\u011fu \u00fclkelerde bu az\u0131nl\u0131klara mensup olan insanlar bu grubun di\u011fer \u00fcyeleri ile beraber kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kullanmak, kendi dinine g\u00f6re ibadet etmek, kendi dilini kullanmak hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rakamaz. Ama bu maddede belirtilenler Ermenistan taraf\u0131ndan tamamen ihlal edilmi\u015ftir.<\/p>\n Ermenistan-Azerbaycan, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorunu sonucu \u00e7\u0131kan sava\u015fta Ermenistan Cumhuriyetinin silahl\u0131 kuvvetleri, paral\u0131 ve Ermeni ter\u00f6rist gruplar\u0131n yard\u0131m\u0131yla 18 binden fazla Azerbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 50 binden fazlas\u0131 da yaralanm\u0131\u015f ve engelli durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, birka\u00e7 bini ise kaybolmu\u015ftur. Mahkemesiz idamlar, sivillerin topluca katledilmesi, rehinelerin Ermenistan\u2019da ve Azerbaycan\u2019\u0131n Ermenistan taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f b\u00f6lgelerinde zorunlu \u015fekilde a\u011f\u0131r i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00f6v\u00fclmesi, i\u015fkence ve insan d\u0131\u015f\u0131 muameleye tabi tutulmas\u0131 s\u0131ran bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ermenistan silahl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f Azerbaycan topraklar\u0131nda hayata ge\u00e7irilen \u201cetnik temizleme\u201dnin sivillerin topluca \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi Azerbaycan y\u00f6netimi taraf\u0131ndan defalarca dile getirilse de, i\u015fgal ve i\u015fkenceler devam etmektedir.<\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n