{"id":4555,"date":"2014-05-26T10:55:52","date_gmt":"2014-05-26T05:55:52","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=4555"},"modified":"2014-05-26T11:07:40","modified_gmt":"2014-05-26T06:07:40","slug":"ermenileri-kafkasyaya-yerlestirilmesinin-tarihcesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/ermenileri-kafkasyaya-yerlestirilmesinin-tarihcesi\/","title":{"rendered":"Ermenileri Kafkasya\u2019ya Yerle\u015ftirilmesinin Tarih\u00e7esi"},"content":{"rendered":"

\"thumb300_20110305115551584\"<\/a>Genellikle Ermeniler Azerbaycan\u2019\u0131n Nah\u00e7\u0131van, Revan ve Karaba\u011f Hanl\u0131klar\u0131n\u0131n topraklar\u0131na yerle\u015ftiriliyordu. \u0130ran ve Osmanl\u0131 i\u00e7in stratejik \u00f6nemi olan bu b\u00f6lgelerde H\u0131ristiyan n\u00fcfusunun yerle\u015ftirmesi \u00c7ar Ordusu\u2019nun temel plan\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n

Ermenilerin \u0130ran ve Osmanl\u0131\u2019dan Rusya’n\u0131n i\u015fgal etti\u011fi topraklara yerle\u015ftirilmesi ve buralarda Rusya’n\u0131n himayesinde Ermeni devletinin kurulmas\u0131 rastgele bir olay de\u011fildi. Ermeni-Rus ili\u015fkileri Ermeni tarihi literat\u00fcr\u00fcnde tebli\u011f edildi\u011fi gibi, sadece ticari ili\u015fkiler de\u011fil, ba\u015fl\u0131ca olarak Osmanl\u0131 devletine, 18. y\u00fczy\u0131ldan itibaren ise Azerbaycan’a kar\u015f\u0131 olan d\u00fc\u015fmanca tutumu \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda geli\u015fmekte idi.<\/p>\n

18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda Rus \u00c7ar\u0131 1. Petro, Kafkasya ve Osmanl\u0131y\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in iyi bir f\u0131rsat yakalad\u0131. Bu maksada ula\u015fmak i\u00e7in 1. Petro, i\u015fgal edece\u011fi b\u00f6lgelerde kendisine askeri ve siyasi g\u00fc\u00e7 bulma aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisindeydi. Bu d\u00f6nemde Osmanl\u0131ya ve Safavilere itaatini s\u00fcrd\u00fcrmekte olan Anadolu Ermenileri, daha Ruslarla irtibata ge\u00e7memi\u015flerdi.<\/p>\n

1678\u2019de Safavilerin Ba\u015fkenti \u0130sfahan\u2019da Ermeni Gregoryen kilisesinin ve tacirlerinin toplant\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131. Bu toplant\u0131da yedi ki\u015filik bir heyet olu\u015fturularak Avrupa\u2019ya g\u00f6nderilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Amac\u0131 Ermenilerin kurtar\u0131lmas\u0131 ve Ermenistan\u2019\u0131n kurulmas\u0131 olan heyet, bu amac\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in Avrupa \u00fclkelerini tek- tek dola\u015farak, H\u0131ristiyan \u00fclkelerini ha\u00e7l\u0131 seferi d\u00fczenlenmesi i\u00e7in ikna etmekti. Avrupa\u2019da bu d\u00f6nemde i\u00e7 sava\u015flar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131ndan Ermeni heyetinin istekleri fazla dikkate almad\u0131. En sonda heyet Avusturya \u0130mparatoru\u2019nun tavsiyesi ile Rus \u0130mparator\u2019u 1. Petro\u2019nun yan\u0131na gittiler. Avusturya \u0130mparatoru 1. Petro\u2019ya verilmek \u00fczere onlara bir mektup verdi. Mektupta \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: \u201cErmeniler benim yan\u0131ma Uri ve Varapet Minos\u2019u g\u00f6ndermi\u015flerdi. Onlar\u0131n esas amac\u0131 Ermenistan\u2019\u0131 \u0130ran zulm\u00fcnden kurtarmakt\u0131.\u201d B\u00f6yle bir f\u0131rsat\u0131 \u00e7oktan bekleyen 1. Petro hemen planlar haz\u0131rlamak i\u00e7in kolunu s\u0131vad\u0131. \u00d6ncelikle Petro, Kafkasya\u2019ya y\u00f6nelerek Ermeni ve G\u00fcrc\u00fclerle dostluk ve ticaret anla\u015fmas\u0131 yapt\u0131. Daha sonra Ermenileri \u00fclkesine yerle\u015fmeye davet etti.<\/p>\n

Safavilerin zay\u0131flamas\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilen Petro, 1724 y\u0131l\u0131n\u0131n Ermenilerin Azerbaycan’\u0131n Hazar Denizi k\u0131y\u0131lar\u0131nda, Derbent ve Bak\u00fc, ayr\u0131ca Gilyan, Mazenderan ve Goran b\u00f6lgelerinde yerle\u015fimsi i\u00e7in ferman imzalad\u0131. Bu fermana g\u00f6re Ermeniler, Rusya \u0130mparatorlu\u011fu’nun G\u00fcney Kafkasya’dan Basra k\u00f6rfezine kadar geni\u015f arazileri ele ge\u00e7irmek plan\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131nda \u2018be\u015finci kuvvet\u2019 rol\u00fcn\u00fc oynamal\u0131 idi. Petro\u2019nun amac\u0131 ba\u015fkenti Hazar Denizi\u2019nin sahilinde olacak bir H\u0131ristiyan devleti kurmak ve buraya \u0130ran ve Osmanl\u0131\u2019dan getirece\u011fi Ermenileri yerle\u015ftirmekle ele ge\u00e7irdi\u011fi b\u00f6lgeleri g\u00fcvence alt\u0131na almakt\u0131. Fakat onun Kafkasya’daki askeri ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fc bu plan\u0131 bir s\u00fcreli\u011fine erteledi.<\/p>\n

Bu ferman, sonralar\u0131 Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc politikan\u0131n temelini olu\u015fturdu. Kafkasya\u2019n\u0131n i\u015fgal edilmesinde, bu b\u00f6lgedeki n\u00fcfusun de\u011fi\u015ftirilmesi \u00f6nemli idi. Bu ba\u011flanma 2. Yekatirina Ermenilerin himayeye al\u0131nmas\u0131 ile ilgili bir karar alm\u0131\u015ft\u0131. Bu konuda 1.Aleksndr da Kafkas ordu komutan\u0131 Sisyanov\u2019a mektubunda, Ermenilerden Azerbaycan\u2019\u0131n hanl\u0131klar\u0131 aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma olu\u015fturulmas\u0131ndan faydalanmak gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda fedakarl\u0131k yapan Ermeniler \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Genellikle \u00c7arl\u0131k, Kafkasya\u2019n\u0131n i\u015fgalinde Ermenileri azami derecede kullanm\u0131\u015flard\u0131. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar \u00c7arl\u0131k Ordular\u0131 Kafkasya\u2019ya, \u00f6zellikle de stratejik \u00f6nemi olan Azerbaycan\u2019a say\u0131s\u0131z y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdi. Sisyanov, Koryakin, Paskevi\u00e7 ve Kotlarovskin\u2019in askerlerine yol g\u00f6steren Ermenilerin Gence, Bak\u00fc, Karaba\u011f ve Revan hanl\u0131klar\u0131n\u0131n i\u015fgalinde b\u00fcy\u00fck rol\u00fc oldu. Revan hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fgalinde General Paskevi\u00e7\u2019in ordusunda 60 bin Ermeni g\u00f6n\u00fcll\u00fcs\u00fc bulunmaktayd\u0131. Hatta Ermeni katalikosu Herses E\u015fterekli, Revan hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fgalinde g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri ile beraber g\u00f6sterdi\u011fi \u2018kahramanl\u0131kta\u2019tan dolay\u0131 \u00c7ar 1. Nikolay taraf\u0131ndan \u2018Mukaddes Georgi\u2019 ni\u015fan\u0131 ile \u00f6d\u00fcllendirildi.<\/p>\n

Rusya ve \u0130ran aras\u0131nda birinci (1804\u20131813) ve ikinci (1826\u20131828) sava\u015flar\u0131 Azerbaycan i\u00e7in\u00a0tarihi facia ile sonu\u00e7land\u0131. Rusya ile \u0130ran imzalanm\u0131\u015f olan G\u00fclistan ve T\u00fcrkmen\u00e7ay anla\u015fmalar\u0131 hem Azerbaycan\u2019\u0131 ikiye b\u00f6ld\u00fc, hem de Osmanl\u0131 ve \u0130ran\u2019dan 10 binlerce Ermenilerin Azerbaycan topraklar\u0131na yerle\u015ftirilmesinin temeli at\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkmen\u00e7ay anla\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu olarak, 40000 Ermeni Azerbaycan’\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerine yerle\u015ftirildi. 1829 y\u0131l\u0131n\u0131n Edirne Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re ise, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu topraklar\u0131nda ya\u015fayan 90000 Ermeni Azerbaycan’da yerle\u015ftirildi.<\/p>\n

Genellikle Ermeniler Azerbaycan\u2019\u0131n Nah\u00e7\u0131van, Revan ve Karaba\u011f Hanl\u0131klar\u0131 topraklar\u0131na yerle\u015ftiriliyordu. \u0130ran ve Osmanl\u0131 i\u00e7in stratejik \u00f6nemi olan bu b\u00f6lgelerde H\u0131ristiyan n\u00fcfusunun yerle\u015ftirmesi \u00c7ar Ordusu\u2019nun temel plan\u0131 idi.<\/p>\n

\u015eimdi ben bizim Ermeni milletinin sadakatli savunucusu Say\u0131n A.S. Griboyedov\u2019dan H\u0131ristiyanlar hakk\u0131nda benim ricam\u0131 unutmamas\u0131n\u0131 ve onlar\u0131n oldu\u011fu her yerde Rus a\u011fal\u0131\u011f\u0131n\u0131n kudretli bayra\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesini rica ettim…\u201d<\/strong><\/b><\/p>\n

Rusya Ermeni g\u00f6\u00e7lerini Azerbaycan\u2019a yerle\u015ftirmekle beraber bu b\u00f6lgelerde idari birimleri de de\u011fi\u015ftirmekte idi. Ama\u00e7 g\u00f6\u00e7 ettirdikleri Ermenilerin bu topraklarda yetkiye sahip olmas\u0131 idi.<\/p>\n

Rus \u00c7ar\u0131 1. Nikolay’\u0131n 1828 y\u0131l\u0131nda imzalad\u0131\u011f\u0131 bir kararnameye g\u00f6re, Azerbaycan’\u0131n Nah\u00e7\u0131van ve Revan hanl\u0131\u011f\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131. Onlar\u0131n yerinde Ruslar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen \u2018Ermeni il\u00e7esi\u2019 denen yeni idari kurum olu\u015fturuldu. 1849 y\u0131l\u0131nda bu il\u00e7enin ad\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek Erivan Guberniyas\u0131 konuldu.<\/p>\n

Topraklar\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesi amac\u0131n\u0131 g\u00fcden Ermeniler 1836 y\u0131l\u0131nda Ruslar\u0131n yard\u0131m\u0131 ile Azerbaycan’da o zaman faaliyet g\u00f6steren Alban kilisesinin iptal edilmesine ve m\u00fclklerinin Ermeni kilisesine verilmesine ba\u015fard\u0131lar. Bir s\u00fcre sonra Azerbaycan\u2019\u0131n Karaba\u011f b\u00f6lgesinin Ermenilerin 19. y\u00fczy\u0131lda devam eden yo\u011fun yerle\u015fimi sonucunda Ermenile\u015ftirilmesi s\u00fcreci ba\u015flat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Ermeni Katalikosu Nerses A\u015ftaraketsi Ermenilerin bu b\u00f6lgelere yerle\u015ftirilme konusunda bir proje haz\u0131rlad\u0131. \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n Tahran\u2019daki el\u00e7isi A.S. Griboyedov da bu plan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ve uygulanmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131.<\/p>\n

Nerses 1827 y\u0131l\u0131nda Ermenilerin yerle\u015ftirilmesine yard\u0131m etmek i\u00e7in Petersburg\u2019dan davet edilmi\u015fti ve bu konuda Tebriz’de bulunan Ermeni as\u0131ll\u0131 Yegiazar Lazaryana \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:<\/p>\n

“\u015eimdi ben bizim Ermeni milletinin sadakatli savunucusu Say\u0131n A.S. Griboyedov\u2019dan H\u0131ristiyanlar hakk\u0131nda benim ricam\u0131 unutmamas\u0131n\u0131 ve onlar\u0131n oldu\u011fu her yerde Rus a\u011fal\u0131\u011f\u0131n\u0131n kudretli bayra\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesini rica ettim… Say\u0131n Griboyedov\u2019a yaz\u0131yorum ve ondan rica ediyorum ki, uzla\u015fma s\u0131ras\u0131nda \u0130ran’\u0131n hakimiyeti alt\u0131nda bulunan \u015fehir ve k\u00f6ylerde ya\u015fayan Ermenilerin B\u00fcy\u00fck Rusya \u0130mparatorlu\u011fu himayesinde \u00f6zg\u00fcr bir bi\u00e7imde kendi vatan\u0131 Ermenistan’a d\u00f6nmek hakk\u0131nda maddeyi s\u00f6zle\u015fmeye dahil etmeyi unutmas\u0131n”.<\/p>\n

Griboyedov, Ermenilerin \u0130ran’dan \u00c7arl\u0131k topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7 ettirilmesi ile ilgili ise \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: \u201cErmenilerin Persiya\u2019dan (\u0130ran) g\u00f6\u00e7 edilmesi i\u00e7in uygulanan y\u00f6ntemler hakk\u0131nda ve onlar\u0131n \u015fimdi bizim vilayetlerde yerle\u015ftirilmesi konusunda benim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131mla daha muteber kaynaktan bilgi alman\u0131z gerekir. Ermeniler sadece Rusya’ya itibar etmekle ve onun yasalar\u0131 alt\u0131nda olmak arzusu ile hareket ediyorlard\u0131. Ermenilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 M\u00fcsl\u00fcman toprak sahiplerinin topraklar\u0131nda yerle\u015ftirildi. Bu zaman topraklar\u0131n sahiplerinin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 g\u00f6\u00e7 kamplar\u0131nda olmu\u015flard\u0131r. A\u011fa\u00e7 (odun) tedarik edilmemi\u015ftir. G\u00f6\u00e7menler buralar\u0131n \u00e7ok dar oldu\u011funu diyorlar ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlard\u0131…<\/p>\n

Devletin para yard\u0131mlar\u0131 tamamen ak\u0131ls\u0131z da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ihtiyac\u0131 olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 ve kime ne kadar gerekli oldu\u011fu konusunda do\u011fru bilgi olmadan, dilenciler gibi her ki\u015fiye bir- iki ruble da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131\u2026<\/p>\n

Buradaki vilayet Ba\u015fkan\u0131, yeni gelmi\u015f Ermenilerin fazlas\u0131n\u0131 Aras Nehri\u2019nin o taraf\u0131na yerle\u015ftirmek istiyordu, fakat onlar ilk kez yerle\u015ftirdikleri yerlerde kalmak istemi\u015flerdi\u2026 Bence, bu Ermeniler bizim G\u00fcrcistan Ermenilerinden, yani hazineye fayda vermeyenlerden hayli faydal\u0131d\u0131rlar, Persiya\u2019dan (\u0130ran) gelenler \u00e7o\u011funlukla sanatk\u00e2rlar ve \u00e7ift\u00e7ilerdir\u201d.<\/p>\n

10 \u015eubat 1828 imzalanan \u2018T\u00fcrkmen\u00e7ay anla\u015fmas\u0131\u2019, Ermenilerin G\u00fcney Azerbaycan\u2019a g\u00f6\u00e7 ettirilmesi i\u00e7in yasal temek olu\u015fturuldu. Antla\u015fmas\u0131n\u0131n 15. Maddesinde G\u00fcney Azerbaycan\u2019da yerle\u015fen ahalinin istedikleri takdirde Rusya\u2019ya g\u00f6\u00e7ebilecekleri ve bunlara m\u00fcsait \u015fartlar\u0131n yarat\u0131laca\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Maddede a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmese de G\u00fcney Azerbaycan\u2019dan Ermeni ailelerin Kuzey Azerbaycan topraklar\u0131na yerle\u015ftirilmesine imk\u00e2n sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ermenilerin yerle\u015ftirilmesini sa\u011flamak i\u00e7in Revan ve Nah\u00e7\u0131van’da g\u00f6\u00e7 komiteleri olu\u015fturuldu. G\u00f6\u00e7menlere \u00f6nemli ayr\u0131cal\u0131klar sa\u011fland\u0131. 6 y\u0131l i\u00e7inde vergilerden serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131, onlara \u0130ran’dan al\u0131nan tazminat hesab\u0131na para verildi.<\/p>\n

1910\u2019lu y\u0131llarda G\u00fcney Kafkasya’da, \u00f6zellikle Azerbaycan’da ya\u015fayan 1 milyon 300 bin Ermeni’nin 1 milyonu yerli n\u00fcfus de\u011fil ve onlar Rusya’n\u0131n s\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131 sonucunda d\u0131\u015far\u0131dan buraya getirilmi\u015fti.<\/strong><\/b><\/p>\n

Ermenilerin Bat\u0131’dan Do\u011fu’ya yani Balkanlardan, Avrupa’dan Asya’ya, Kafkasya’ya, \u00f6zellikle Azerbaycan’a g\u00f6\u00e7 ettirilmesi a\u015fama a\u015fama y\u00fczy\u0131llar boyunca devam etmi\u015ftir. Kafkasya\u2019ya g\u00f6\u00e7 ettirilirken onlar\u0131n nerede yerle\u015ftirilece\u011fine \u00f6zel \u00f6nem veriliyordu. Genel olarak Ermeniler Azerbaycan\u2019\u0131n Nan\u00e7\u0131van, Revan, Karaba\u011f ve Gence b\u00f6lgelerine yerle\u015ftiriliyordu N.\u0130.\u015earov \u201cG\u00fcney Kafkasya\u2019da Ruslar\u0131n Amac\u0131na Kar\u015f\u0131 Ortaya \u00c7\u0131kan Tehdit\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu “Ermeniler Ermeni n\u00fcfusunun \u00e7ok az oldu\u011fu Yelizavetpol (Gence) ve Erivan (Revan) vilayetlerinin en iyi topraklar\u0131nda yerle\u015ftirildi… Yelizavetpol vilayetinin da\u011fl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fc (Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f) ve Sevan G\u00f6l\u00fc’n\u00fcn (G\u00f6y\u00e7e g\u00f6l\u00fc) k\u0131y\u0131lar\u0131nda yerle\u015ftirildi”. N.\u0130.\u015earov ayn\u0131 zamanda Ermenileri yerle\u015ftirmek i\u00e7in devlet topraklar\u0131ndan 200 bin desyatinden (d\u00f6n\u00fcm) fazla toprak ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlardan ise 2 milyon ruble ile \u00f6zel topraklar al\u0131narak, Ermenilere verildi\u011fini yazm\u0131\u015f.<\/p>\n

B\u00f6ylece, Ermenilerin yerle\u015ftirilmesi ile isimleri ge\u00e7en b\u00f6lgelerin etnik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilmeye ba\u015flad\u0131. Yermolov ve Mogilyovski taraf\u0131ndan 1923\u2019de haz\u0131rlanm\u0131\u015f Karaba\u011f eyaletinin vergi defterinde ahalinin k\u00f6ylere b\u00f6l\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, aile say\u0131s\u0131 ve onlar\u0131n milliyeti belirtilmi\u015ftir. Tamam\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgedeki politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tan ve Ermeni ailelerinin yerle\u015ftirdi\u011fi Azerbaycan k\u00f6yleri, esasl\u0131 bi\u00e7imde Ermeni k\u00f6y\u00fc olarak kayda al\u0131nan bu belgeye g\u00f6re Karaba\u011f\u2019da 15.729 aile Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc, 4.366 aile ise Ermeniler idi. Ba\u015fka bir rakama g\u00f6re, 1823 y\u0131l\u0131nda Karaba\u011f b\u00f6lgesinde ya\u015fayan 20 bine yak\u0131n ailenin toplam 1.5 bini Ermeni ailesi idi.<\/p>\n

1825\u20131826 y\u0131llar\u0131nda, Rus-\u0130ran muharebesi esnas\u0131nda 18.000 Ermeni ailesi Karaba\u011f\u2019a yerle\u015ftirildi. T\u00fcrkmen\u00e7ay anla\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu olarak tahminen 70 000 Ermeni ba\u015fta Karaba\u011f olmak \u00fczere Nah\u00e7\u0131van ve Revan\u2019a yerle\u015ftirildi. Daha sonra Osmanl\u0131 Rusya aras\u0131nda yap\u0131lan Edirne anla\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak da 1828\u20131830 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131, G\u00fcney Kafkasya\u2019ya T\u00fcrkiye\u2019den 84 bin Ermeni getirerek Gence, Revan ve Tiflis vilayetinin Bor\u00e7al\u0131, Ah\u0131ska b\u00f6lgelerinde mesk\u00fbnla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. 1828\u20131830 yallar\u0131nda genel olarak Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019a 200 bin Ermeni yerle\u015ftirildi.<\/p>\n

Bu g\u00f6\u00e7lerden sonra 1932 y\u0131l\u0131nda Ruslar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir resmi n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re, Karaba\u011f\u2019\u0131n n\u00fcfusunun %64.8\u2019ni Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc, % 34.8\u2019de Ermeniler idi. Bu say\u0131mdan belli oluyor ki, g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e Azerbaycan\u2019daki Ermeni n\u00fcfusu Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc n\u00fcfusuna g\u00f6re artmaktad\u0131r.<\/p>\n

Amerikal\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Kastin Makkartin, Azerbaycan’a Ermenilerin yerle\u015ftirilmesi ile ilgili \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti: \u201c1828 ve 1920 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda n\u00fcfusun demografik yap\u0131s\u0131n\u0131 Ermenilerden yana de\u011fi\u015ftirme politikas\u0131 sonucunda iki milyondan fazla M\u00fcsl\u00fcman zorunlu olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 alanlardan s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f ve net olarak belli olmayan say\u0131da insan ise katledilmi\u015fti … Ruslar iki kez 1828 ve 1854 y\u0131llar\u0131nda Do\u011fu Anadolu’ya sald\u0131rm\u0131\u015f, fakat her iki halde de geri \u00e7ekilmeye mecbur olmu\u015flard\u0131r. Geri \u00e7ekilirken kendileri ile 100000 Ermeni\u2019yi Kafkasya’ya getirmi\u015f ve yurtlar\u0131ndan kovulmu\u015f ve imha edilmi\u015f T\u00fcrklerin yerlerinde yerle\u015ftirmi\u015fler\u201d.<\/p>\n

Ruslar\u0131n b\u00f6lgeyi H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Ermenilerin G\u00fcney Kafkasya\u2019ya g\u00f6\u00e7leri sonraki y\u0131llarda da s\u00fcrekli olarak devam etmi\u015ftir. 1877\u20131878 Osmanl\u0131- Rusya muharebesi y\u0131llar\u0131nda, G\u00fcney Kafkasya\u2019ya 85.000 Ermeni getirilmi\u015ftir. 1894\u2019de T\u00fcrkiye\u2019den, G\u00fcney Kafkasya\u2019ya 90 bin, 1897 de 10 bin Ermeni gelmi\u015ftir. Art\u0131k, 1986\u2019da G\u00fcney Kafkasya\u2019ya gelen Ermenilerin say\u0131s\u0131 900 bine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Rus yazar\u0131 N.N. \u015eavrova 1911 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131s\u0131nda, G\u00fcney Kafkasya’da, \u00f6zellikle Azerbaycan’da ya\u015fayan 1.300.000 Ermeni’nin 1 milyonu yerli n\u00fcfus de\u011fil ve onlar\u0131n Rusya’n\u0131n s\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131 sonucunda d\u0131\u015far\u0131dan buraya getirildi\u011fini kaydetmi\u015fti.<\/p>\n

19. y\u00fczy\u0131l\u0131n birinci yar\u0131s\u0131, yeni Ermenilerin Kuzey Azerbaycan topraklar\u0131nda, \u00f6zellikle Karaba\u011f’a toplu \u015fekilde yerle\u015ftirilmeye ba\u015flamas\u0131 tarihi olmakla Azerbaycan halk\u0131n\u0131n gelecek facias\u0131n\u0131n ba\u015flanma tarihi oldu. Son 2 y\u00fczy\u0131l boyunca Azerbaycan topraklar\u0131nda yerle\u015ftirilen Ermeniler 1918 y\u0131l\u0131nda Bat\u0131 Azerbaycan’\u0131n tarihi topraklar\u0131nda kendilerine devlet kurdular, hatta Sovyet y\u00f6neticilerinin yard\u0131m\u0131 ile Karaba\u011f Ermenilerine \u00f6zerklik de kurabildiler. 1988 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak kurduklar\u0131 bu devletin ter\u00f6rist ve b\u00f6l\u00fcc\u00fc g\u00fc\u00e7leri Azerbaycan’\u0131n y\u00fczde 20\u2019sini i\u015fgal etti, 1 milyon Azerbaycanl\u0131n\u0131n m\u00fclteci durumunda ya\u015famalar\u0131na neden oldular.<\/p>\n

Asef Zeynal<\/strong><\/p>\n

www.1news.com.tr<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Genellikle Ermeniler Azerbaycan\u2019\u0131n Nah\u00e7\u0131van, Revan ve Karaba\u011f Hanl\u0131klar\u0131n\u0131n topraklar\u0131na yerle\u015ftiriliyordu. \u0130ran ve Osmanl\u0131 i\u00e7in stratejik \u00f6nemi olan bu b\u00f6lgelerde H\u0131ristiyan n\u00fcfusunun yerle\u015ftirmesi \u00c7ar Ordusu\u2019nun temel plan\u0131 idi.<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[669,225,203],"tags":[],"class_list":["post-4555","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-great-relocation-slide-9","category-analysis-ermenilerin-gelisi","category-ermenilerin-gelisi"],"fimg_url":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4555","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4555"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4555\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}