{"id":5863,"date":"2014-06-17T18:21:23","date_gmt":"2014-06-17T13:21:23","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=5863"},"modified":"2014-06-17T18:21:23","modified_gmt":"2014-06-17T13:21:23","slug":"xx-yuzyilin-baslarinda-ermenilerin-nahcivanda-yaptiklari-mezalim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/xx-yuzyilin-baslarinda-ermenilerin-nahcivanda-yaptiklari-mezalim\/","title":{"rendered":"XX.y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Ermenilerin Nah\u00e7\u0131van\u2019da yapt\u0131klar\u0131 mezalim"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/soyqirim-tehlil-naxcivan.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-5442 alignleft\" alt=\"soyqirim tehlil naxcivan\" src=\"http:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/soyqirim-tehlil-naxcivan-300x193.jpg\" width=\"300\" height=\"193\" srcset=\"https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/soyqirim-tehlil-naxcivan-300x193.jpg 300w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/soyqirim-tehlil-naxcivan-624x402.jpg 624w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/soyqirim-tehlil-naxcivan.jpg 936w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><span style=\"line-height: 1.714285714; font-size: 1rem;\">&#8230; XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve XX. y\u00fczy\u0131l, \u00f6zellikle Kuzey Azerbaycan, Bat\u0131 Azerbaycan (bug\u00fcnk\u00fc Ermenistan), G\u00fcney Azerbaycan (bug\u00fcnk\u00fc \u0130ran) ve Do\u011fu Anadolu topraklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n soyk\u0131r\u0131ma ve mezalime u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir.<!--more--><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Ermenilerin Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 soyk\u0131r\u0131mlar, Bak\u00fc ve civar iller \u015eamah\u0131, Zengezur, Kuba (Quba), Cebrail, Nah\u00e7\u0131van, Cevan\u015fir, \u015eu\u015fa&#8217;da on binlerce insan hunharca katledilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu olaylar ve olaylar\u0131 belgeleyen raporlar, 1905\u2019de Azerbaycan&#8217;\u0131n \u00e7e\u015fitli illerinde ya\u015fanm\u0131\u015f Ermeni mezalimini tahkik eden d\u00f6nemin g\u00f6revli komisyon Rus \u00fcyelerinin imzalar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">May\u0131s 1905\u2019de Nah\u00e7\u0131van\u2019da da Azeriler ve Ermeniler aras\u0131nda bir huzursuzluk meydana geldi. Azerbaycan\u2019\u0131n Nah\u00e7\u0131van Vilayeti, Ermenistan\u2019\u0131n Sisyan B\u00f6lgesine \u00f6nemli bir ge\u00e7it yeriydi. B\u00f6lgede k\u0131sa s\u00fcrede daha \u00e7ok k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar meydana geldi\u011fi bilinmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk K\u00f6ylerinin \u00e7o\u011fu Ermeni K\u00f6ylerinin yolu \u00fczerinde idi. Dolay\u0131s\u0131yla Ermeniler kar\u015f\u0131 taraftan kolayca k\u00f6yl\u00fcleri ate\u015fe tutmaktayd\u0131lar. \u0130lk olarak Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131n Cehri ve Tumbul K\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakinleri Ermeniler taraf\u0131ndan katle yetirilmi\u015ftir. Cehri halk\u0131 Valinin huzurunda: \u201aBizim k\u00f6y\u00fcn yollar\u0131 her taraftan Ermenilerin elindedir. Bunun i\u00e7in yollar\u0131n h\u00fck\u00fcmetin korumas\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 istiyoruz\u201b diyerek \u015fik\u00e2yetlerini dile getirmi\u015fleridir. Fakat bu \u015fik\u00e2yetler cevaps\u0131z kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Nah\u00e7\u0131van\u2019daki ilk olaylar Azerbaycan ar\u015fiv kaynaklar\u0131nda \u015f\u00f6yle yer almaktad\u0131r: 5 May\u0131s 1905\u2019de \u00f6\u011flen saat 13.00\u2019da 3 ki\u015fi Cehri ve \u015e\u0131hmemmed K\u00f6y\u00fcne ka\u00e7t\u0131klar\u0131 zaman a\u011f\u0131r \u015fekilde yaralan\u0131yorlar. Ayr\u0131ca 7 May\u0131s g\u00fcn\u00fc Tunbul K\u00f6y\u00fcn\u00fc ge\u00e7tikten sonra bir M\u00fcsl\u00fcman \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. 9 May\u0131s\u2019ta ise Nah\u00e7\u0131vanl\u0131 Hac\u0131 Ali Bayramzade, Aliabad K\u00f6y\u00fcnden ge\u00e7erken \u00e7e\u015fme civar\u0131nda geceleyin yedi kur\u015fun yaras\u0131 ile katle yetirilmi\u015ftir. Bu haber \u015fehirde b\u00fcy\u00fck karga\u015faya neden oldu. Her taraf talan ve ya\u011fma edildi. Yakla\u015f\u0131k 85 d\u00fckk\u00e2n, 75 depo yak\u0131ld\u0131. Nah\u00e7\u0131van, \u015eerur ve Ordubad \u015eehirlerinde Ermeniler taraf\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcman ayd\u0131nlara da sald\u0131r\u0131lar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Halk \u00fclkenin ayd\u0131n kesiminin de hedef al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce te\u015fvi\u015fe d\u00fc\u015ferek itiraz seslerini Azerbaycan H\u00fck\u00fcmeti ile bitlikte Ermenistan\u2019a bildirmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00f6nemin Hayat gazetesi olaylar\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetler: \u201aErmeni ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n kilise taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmekte, katillerin, kilisenin \u00e7an\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re h\u00fccum edip geri \u00e7ekildiklerini belirtmekte. \u00d6nce Nah\u00e7\u0131van\u2019daki bir k\u00f6yde 4 masumu, ard\u0131ndan Zek K\u00f6y\u00fcnde 17 M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131 katleden Ermenilerden sadece 4 ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u2018Kilise zili hemen aheste-aheste \u00e7al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 anda g\u00fclle-baran ba\u015flan\u0131rd\u0131\u2019 diye yazan gazete, yine bir evden 8 kad\u0131nla 11 erke\u011fin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, daha sonra ba\u015fka bir evden 5 kad\u0131nla 8 erke\u011fin daha katledildi\u011fini belirterek, tecav\u00fcz edilmek istenen bir M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n\u0131n da namusunu kurtarmak i\u00e7in intihar etti\u011fini\u201b yazmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">1905\u2019te Ermeniler, Zengezur ve k\u00f6ylerine sald\u0131r\u0131lara ba\u015flad\u0131lar. Bu kapsamda Saggarsu K\u00f6y\u00fcnde oturan Azerilere kar\u015f\u0131 soyk\u0131r\u0131m uygulad\u0131lar. Olaylar\u0131n tan\u0131klar\u0131 yap\u0131lanlar\u0131 \u015f\u00f6yle anlatmaktad\u0131r: \u201a\u0130niltiler tepedeki Ermeni s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131ndan yank\u0131lan\u0131yordu. K\u00f6y\u00fcn ileri gelenlerinden Molla Hasan Efendi de ailesiyle birlikte Saggarsu\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6yde ancak ka\u00e7acak durumda olmayan ihtiyarlar bulunuyorlard\u0131. Sabaha do\u011fru \u2018ya Ali, ya Ali\u2019 sesleri duyulmaya ba\u015flad\u0131. \u015ea\u015fk\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f M\u00fcsl\u00fcman ahali \u2018bu gelen \u0130slam ordusudur\u2019 umuduyla a\u011flayarak onlara do\u011fru ko\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Ancak gelenler Ermeniler idi. Kar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu s\u0131rada yak\u0131ndaki d\u00f6rt \u0130slam K\u00f6y\u00fcnde katliam ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Sagarsu katliam\u0131nda Molla Hasan Efendi bir grup kad\u0131nla elinde Kur\u2019an-i Kerim ile Ermenilerin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131p aman dilese de, tamam\u0131n\u0131 ac\u0131mas\u0131zca \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. Ermeniler Kur\u2019an-\u0131 Kerimi yakarak s\u00fcng\u00fclere ge\u00e7irdiler. Kurtulmay\u0131 ba\u015faranlar karl\u0131 da\u011f yolunu kullanarak Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131n Ordubad Kazas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal Tahkikat Komisyonunun Ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 A. Hasmemmedov\u2019un Azerbaycan Adliye Naz\u0131r\u0131na (Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131), \u015eamah\u0131 \u015eehir merkezinde ve k\u00f6ylerde Ermenilerin yapt\u0131\u011f\u0131 zalimlikler, talan, ya\u011fma ve katliam\u0131 i\u00e7eren maruzat\u0131 yer almaktad\u0131r. Maruzatta, \u015fehirde 10 M\u00fcsl\u00fcman k\u0131za bizzat \u00f6rg\u00fct\u00fcn Ermeni rehberi taraf\u0131ndan yap\u0131lan tecav\u00fcz ve sonras\u0131nda onlar\u0131 katlettiklerine dair bilgiler mevcuttur. Ayr\u0131ca ad\u0131 ge\u00e7en komisyon ba\u015fkan\u0131na, Naz\u0131r A. Novatski\u2019nin cevaben yazd\u0131\u011f\u0131\u00a0 ve bu olayda ter\u00f6r faaliyetinde bulunan \u015fah\u0131slar\u0131n cinayet mesuliyetine tabi tutulaca\u011f\u0131na dair al\u0131nan karar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Rusya i\u00e7in hayat\u00ee \u00f6nem ta\u015f\u0131yan Azerbaycan\u2019da Bol\u015fevik-Ta\u015fnak Stepan \u015eaumyan\u2019\u0131n \u00f6nderli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 Bak\u00fc Sovyeti i\u015f ba\u015f\u0131ndayd\u0131. Komuna ordusu esasen Ermenilerden olu\u015fmu\u015ftu ve T\u00fcrk kar\u015f\u0131t\u0131 siyaset y\u00fcr\u00fcten Sovyet rehberli\u011fi Ta\u015fnaks\u00fctyun liderleri ile gizli i\u015fbirli\u011fi i\u00e7indeydi. 30\u201331 Mart\u20131 Nisan 1905\u2019de binlerce M\u00fcsl\u00fcman Pant\u00fcrkist ve \u0130nk\u0131l\u00e2p kar\u015f\u0131t\u0131 olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ermeniler, Bol\u015fevizm ad\u0131 alt\u0131nda sadece Bak\u00fb\u2019de 17 binden fazla T\u00fcrk\u2019\u00fc katlettiler. Ermenilerin t\u00fcm ama\u00e7lar\u0131 Bak\u00fc\u2019n\u00fcn yerli n\u00fcfusunu yok ederek petrol servetini sahiplenmek ve buray\u0131 Ermenistan topra\u011f\u0131 il\u00e2n etmekti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Yine o d\u00f6nemin bas\u0131n\u0131ndan Ermeniler hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli haberlere rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u2018Hayat\u2019 gazetesinde s\u00fcrekli ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan \u201aErivan Haberleri\u201b ba\u015fta olmak \u00fczere \u201aBak\u00fc Haberleri\u201b, \u201aKafkas Haberleri\u201b k\u00f6\u015felerinde bu d\u00f6nemdeki \u00e7at\u0131\u015fma haberleri yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Kimi zaman \u201aErmeni Matbuat\u0131\u201b ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcme ald\u0131\u011f\u0131 sald\u0131rgan yaz\u0131lar\u0131 cevap veren Hayat gazetesi, kimi zaman da do\u011frudan kaynak g\u00f6sterip Ermeni gazetelerine (Mi\u015fak, Artaz, Al\u0131k, Ar\u015falyuz) red veya itiraz yaz\u0131lar\u0131 yazmak mecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0General Andranik\u2019in Nah\u00e7\u0131van\u2019da Uygulad\u0131\u011f\u0131 Vah\u015fet<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Ermeniler y\u00fcz y\u0131llar boyunca Azerbaycan\u2019\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131 i\u015fgal etmeye, onu hayalini kurduklar\u0131 \u201aB\u00fcy\u00fck Ermenistan\u2019a\u201b birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bilindi\u011fi gibi bu olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem M. E. Resulzade \u00f6nderli\u011fine Azerbaycan\u2019\u0131n Milli \u0130stiklal Davas\u0131 yolunda siyasi m\u00fccadele verdikleri d\u00f6nemdi. Bu d\u00f6nemde bile Andranik Ozanyan, Amazasp, Lalayan \u015eaumyan ve Emiryan\u2019\u0131n liderlik etti\u011fi ter\u00f6r \u00e7eteleri \u00fclkenin \u00e7e\u015fitli yerlerinde masum halka kar\u015f\u0131 insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 faaliyetlerde bulunmu\u015flard\u0131r. \u015eaumyan\u2019\u0131 \u2018halk kahraman\u0131\u2019 olarak selamlad\u0131\u011f\u0131 Andranik\u2019in Anadolu\u2019daki faaliyetleri de bilinmektedir. Azerbaycan\u2019da da yapt\u0131klar\u0131 bundan farks\u0131z de\u011fildi. Meselenin Azerbaycan cephesi olunca, Andranik Do\u011fu Anadolu\u2019dan elinin ilk uzand\u0131\u011f\u0131 yer Nah\u00e7\u0131van olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Nah\u00e7\u0131van, Karaba\u011f ve Zengezur\u2019un Ermenistan\u2019a birle\u015ftirmek vazifesini \u00fcstlenen A.Ozanyan, 1918\u2019de bu y\u00f6nde faaliyetlerine h\u0131z vermi\u015ftir. 1918 Haziran ba\u015flar\u0131nda Erivan seferine \u00e7\u0131kan Andranik kuvvetleri 8 bin asker, 4 top, 6 makineli t\u00fcfekten ibaret idi. Daha sonra o, Hoy ve Salmas istikametinde daha 2 top, 3 roket atar, Culfa\u2019n\u0131n Yayc\u0131 K\u00f6y\u00fcnde ise 3 top, 1 roket atar ve 4 bin mermi ele ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Azerbaycan tarih\u00e7ilerinden M. B. Aliyev Nah\u00e7\u0131van ve k\u00f6ylerindeki kanl\u0131 g\u00fcnleri \u015fu bilgilerle vermektedir: \u201c4 Haziran 1918 senesi sabahleyin Andranik\u2019in desteleri Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131n Nehrem K\u00f6y\u00fcne toplardan ve roketatarlardan ate\u015f a\u00e7ma\u011fa ba\u015flarlar. Nehrem K\u00f6y\u00fc \u00fc\u00e7 taraftan ate\u015f i\u00e7inde kal\u0131r. Nah\u00e7\u0131van\u2019dan Nehrem\u2019e yard\u0131ma gelenler engelleniyor. T\u00fcm yollar kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nehrem K\u00f6y\u00fcnden olan Hac\u0131 Haydar D\u00fcnyamal\u0131 O\u011flu, Me\u015fhedi Haydar Ekberov ve onlar ile birlikte L\u00fctfali Bey Kerbelayi Hasankulu O\u011flu ekili arazilerden gizli yollar ile Nehrem K\u00f6y\u00fcne yard\u0131ma gelebilmi\u015flerdir. Oysa Andranik\u2019in ordusu Nehrem K\u00f6y\u00fcn\u00fc muhasaraya alm\u0131\u015ft\u0131. Ama k\u00f6yl\u00fcler son derece yi\u011fitlikle topraklar\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131r. K\u00f6yde sava\u015f 3 g\u00fcn boyunca s\u00fcrer. Lakin k\u00f6yl\u00fclerin yi\u011fit\u00e7e sava\u015fmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Andranik\u2019in ordusu k\u00f6y\u00fc terk etme\u011fe mecbur kalm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d6te yandan Andranik, \u015eaumyan\u2019\u0131n tavsiyeleri do\u011frultusunda Haziran-Temmuz 1918\u2019de Nah\u00e7\u0131van\u2019da bir\u00e7ok k\u00f6y ve kasabalar\u0131 yak\u0131p y\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sakinlerini katletmi\u015ftir. \u015eerur, Zengezur, Cevan\u015fir ve Vedibasar b\u00f6lgelerinde deh\u015fetli cinayetler i\u015flemi\u015ftir. Sahablu, Karaha\u00e7, Kedili k\u00f6yleri ahalisini b\u00fcy\u00fck bir odaya t\u0131kayarak diri-diri yakm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">1918 Haziran ay\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda Aras Nehrinin sol sahilindeki Yayc\u0131 K\u00f6y\u00fcne h\u00fccum eden Andranik, silahs\u0131z ahaliye i\u015fkence ederek, hamile kad\u0131nlar\u0131n karn\u0131na k\u0131l\u0131\u00e7 sokarak bebeklerini \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor, yaral\u0131lar\u0131, ya\u015fl\u0131lar\u0131, kad\u0131nlar\u0131, \u00e7ocuklar\u0131 Aras Nehrinde bo\u011fmaktan zevk al\u0131yordu. Varan adl\u0131 bir Ermeni \u00e7etesinin anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015fu s\u00f6zler ibretamizdir: \u201cBazen kur\u015funa k\u0131yam\u0131yordum. Bu k\u00f6pekleri en iyisi sava\u015ftan sonra diri-diri kuyuya at\u0131p, \u00fczerlerini ta\u015flarla doldurmak laz\u0131m. \u0130\u015fte ben de \u00f6yle yap\u0131yordum. Elime ge\u00e7en hasta, \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131, kad\u0131n ve bebek demeden bu yolla katlediyordum.\u201d Andranik k\u0131sa zamanda Yayc\u0131, Aza, Kerim ve Kulidize K\u00f6ylerini, Culfa \u0130lini, Ordubad\u2019\u0131n bir\u00e7ok k\u00f6ylerini, Al\u0131nca (Elince) Nehri boyunca Erezin, Camald\u0131n, K\u0131rna, Beneniyar K\u00f6ylerini, Ebregunis, K\u00fczn\u00fct ve \u00c7e\u015fmebasar Y\u00f6relerini i\u015fgal ediyor. M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler \u00f6z topraklar\u0131ndan g\u00f6\u00e7e zorlan\u0131yordu. Tah\u0131l tarlalar\u0131, mezarl\u0131klar ve Aras boyu tarihi abideleri yak\u0131l\u0131p k\u00fcl ediliyordu. Olaylar devam ederken Azerbaycan\u2019\u0131n Ermenistan\u2019daki temsilcisi M. H. Tekinski\u2019nin, Nah\u00e7\u0131van olaylar\u0131ndan dolay\u0131 Ermenistan makamlar\u0131na nota g\u00f6ndermi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Cemalyan\u2019\u0131n Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019ne yollad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da General Andranik ve \u00e7etelerinin ayr\u0131-ayr\u0131 Ermeni ordusu listesinden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Andranik ve \u00e7etesinin Ermenistan milli ordusu ve devlet organlar\u0131 ile hi\u00e7bir ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131 ve Ermenistan H\u00fck\u00fcmetinin onlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131ndan mesul tutulmayaca\u011f\u0131 17 A\u011fustos 1918 tarihli 401 say\u0131l\u0131 yaz\u0131yla bildirisi o d\u00f6nem Azerbaycan Gazetesinde de yer alm\u0131\u015ft\u0131r45. Oysa daha sonra gazetenin aylar sonra yaz\u0131s\u0131nda: \u201c\u0130ster Karaba\u011f\u2019da isterse de Nah\u00e7\u0131van\u2019da hi\u00e7bir yerden yard\u0131m g\u00f6rmeyen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Andranik \u00e7eteleri taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmelerinin tesad\u00fcfen meydana gelen talihsiz bir olay olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, Ermenistan\u2019\u0131n yerli te\u015fkilatlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6nceden planlanarak hayata ge\u00e7irildi\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00fcrk Ordusu Azerbaycan\u2019a yard\u0131ma gitti\u011fi esnada 2. Kafkas T\u00fcmeni Nah\u00e7\u0131van ve Culfa istikametinde ilerleyerek kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki Ermeni kuvvetlerini \u00e7ekilmeye mecbur ettiler. Bu zaman Andranik\u2019in 3 bin piyade ve 500 s\u00fcvarisi vard\u0131. O, yine de Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131 ele ge\u00e7irmek ve T\u00fcrk Ordusuna kar\u015f\u0131 mukavemet g\u00f6stermek istiyordu. Bunu anlayan T\u00fcrk Ordusu Kumandanl\u0131\u011f\u0131 4. Kolordunun 12. T\u00fcmenine de, Aras Nehrinin kuzeyine hareket ederek Nah\u00e7\u0131van h\u00fccumuna i\u015ftirak etme emrini vermi\u015ftir47. Buna dair, Nah\u00e7\u0131van\u2019da Ermenilerce M\u00fcsl\u00fcmanlara taarruz edildi\u011finden ve Revan\u2019\u0131n Aral\u0131k K\u00f6y\u00fc M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ile Vididi K\u00f6y\u00fc Ermenileri aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n devam etti\u011finden bunlar\u0131n maneviyat\u0131n\u0131 art\u0131racak e\u011fitimci ve zabit g\u00f6nderilmesi l\u00fczumunu ifade eden Erzurum Valili\u011fine, bunun m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 ve yap\u0131lmas\u0131 kabil olmayan hi\u00e7bir vaadee bulunulmamas\u0131 tebli\u011f edildi\u011finden bu konuda m\u00fcmk\u00fcn olan siyasi te\u015febb\u00fcslerin yap\u0131larak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tecav\u00fczlerden kurtar\u0131lmas\u0131 hakk\u0131nda, Osmanl\u0131 D\u00e2hiliye Nezaretinin yaz\u0131s\u0131nda yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, Nah\u00e7\u0131van\u2019da M\u00fcsl\u00fcman ahaliye silah toplamak bahanesiyle Ermenilerin mezalim yapmakta olduklar\u0131na dair Osmanl\u0131 Erkan-i Harbiye\u2019den d\u00f6nemin \u0130ngiliz Kaymakam\u0131 Revlinson\u2019a g\u00f6nderdi\u011fi tezkirede g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015eerur Kazas\u0131nda 45 \u0130slam k\u00f6y\u00fc de Ermenilerin sald\u0131r\u0131s\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ermeni k\u0131talar\u0131na yaz\u0131lan gizli emirlerde g\u00f6revlilerin tek bir M\u00fcsl\u00fcman kalmamas\u0131n\u0131n, hepsinin Aras Nehrine d\u00f6k\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcnde ifadeleri olmu\u015ftur. Ka\u011f\u0131zmanl\u0131 Aziz ve yan\u0131ndaki arkada\u015f\u0131yla ailesinin Ermeniler taraf\u0131ndan elleri, burnu, kulaklar\u0131 ve dudaklar\u0131 kesilerek v\u00fccutlar\u0131na cep a\u00e7\u0131larak ve g\u00f6\u011f\u00fcslerinde derileri soyulmak suretiyle katletmi\u015flerdir. G\u00fcmr\u00fc ve Nah\u00e7\u0131van B\u00f6lgelerinde baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerini basarak 4 bin kadar M\u00fcsl\u00fcman katletmi\u015flerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Katliama maruz kalan Nah\u00e7\u0131van, Kars ve I\u011fd\u0131r (1919\u20131921) civar\u0131ndaki Bulakba\u015f\u0131, Nevruz, Uluhanl\u0131, Kamerli, \u015eeybler, \u00c7ilehan, H\u0131z\u0131rl\u0131, Fakirler Alimemmed ve Ko\u00e7ak K\u00f6yleri ahalisi Ermeni olaylar\u0131 hakk\u0131nda \u015fu bilgileri vermektedir: \u201c\u0130ngilizlerin Kars\u2019a girmesiyle beraber bar\u0131\u015f imzaland\u0131\u011f\u0131 ve isteyenlerin k\u00f6ylerine d\u00f6nebilecekleri ilan edildi\u011fi halde, d\u00f6nmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kan bir\u00e7ok ki\u015finin, Ermeniler taraf\u0131ndan yollarda katledildi\u011fi ve Ermenilerin bu katliam\u0131 yaparken kad\u0131n ve \u00e7ocuk ay\u0131rt etmedi\u011fi gibi \u00f6nlerine \u00e7\u0131kan herkesi s\u00fcng\u00fclerle delik de\u015fik ederek, top ve makineli t\u00fcfeklerle toplu katliam yapt\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenmektedir. Ayr\u0131ca kundaktaki bebeklerin bacaklar\u0131n\u0131 ay\u0131rarak ba\u015flar\u0131n\u0131 ta\u015flarla ezdikleri, kad\u0131nlar\u0131n, do\u011fmam\u0131\u015f bebeklerini kar\u0131nlar\u0131ndan s\u00fcng\u00fclerle \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131; Ko\u00e7ak K\u00f6y\u00fcnde kad\u0131n, ya\u015fl\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 katlettikten sonra \u00fczerlerine gaz ya\u011f\u0131 d\u00f6k\u00fcp yakarak, ihtiyarlar\u0131n sakallar\u0131n\u0131 k\u0131ska\u00e7l\u0131 ma\u015fa ile \u00e7ekerek y\u00fczlerinin derilerini soyduklar\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n balta ve han\u00e7erlerle kafalar\u0131n\u0131n par\u00e7alan\u0131p g\u00f6zlerinin \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 son olarak binlerce M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n soyk\u0131r\u0131ma tabi tutuldu\u011fu, katledilen insanlar\u0131n cesetlerini Aras Nehrine at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa 1919\u2019de XV. Kolordu Komutan\u0131 iken, Temmuz ba\u015flar\u0131nda Do\u011fu Beyaz\u0131t\u2019tan (Do\u011fubayaz\u0131t) s\u00f6zde firar etmi\u015f g\u00f6sterilen ve Kas\u0131m 1918\u2019den beri Nah\u00e7\u0131van\u2019da kalan Y\u00fczba\u015f\u0131 Halil Efendi, Ermeni sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 Nah\u00e7\u0131van e\u015fraf\u0131 ile Aras Nehri boyunda \u201a Aras T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetini\u201b ge\u00e7ici olarak kurmu\u015f ve yerli T\u00fcrkleri silahland\u0131r\u0131p, te\u015fkilat\u0131na \u00f6nc\u00fc olmu\u015ftur. B\u00f6ylece el alt\u0131ndan Pa\u015fan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mlar ile Nah\u00e7\u0131van B\u00f6lgesi milli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmi\u015ftir. 16 May\u0131s 1921 Moskova Muahedesiyle Azerbaycan\u2019a ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Uzun y\u0131llar Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131 sahiplenmeye \u00e7al\u0131\u015fan Ermeniler 1920\u2019de Ermenistan\u2019da Ta\u015fnak h\u00e2kimiyeti devrilip Sovyet h\u00e2kimiyeti kuruldu\u011fu zaman bu niyetlerine \u00e7ok yak\u0131n olmu\u015flard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019ye de s\u0131n\u0131r olan Azerbaycan\u2019\u0131n \u00f6nemli stratejik vilayeti olan Nah\u00e7\u0131van, ayr\u0131 bir \u00f6nem arz etmektedir. \u00d6te yandan son olarak Kars ve Moskova Antla\u015fmalar\u0131n\u0131 bozan Ermeniler ve Ruslar, 1929\u2019da Zakafkasya Merkezi \u0130ttifak\u0131 Komitesinin karar\u0131 ile Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131n on k\u00f6y\u00fcnden olu\u015fan 657 km\u00b2 arazisi Ermenistan\u2019a verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">Dr. Be\u015fir Mustafayev: \u201cNAH\u00c7IVAN OLAYLARI VE GENERAL ANDRAN\u0130K OZANYAN\u2019IN NAH\u00c7IVAN\u2019DAK\u0130 KATL\u0130AMI (Ar\u015fiv Belgelerinin \u0130zinden)\u201d makalesinden al\u0131nt\u0131<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">www.e-dergi.atauni.edu.tr<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8230; XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve XX. y\u00fczy\u0131l, \u00f6zellikle Kuzey Azerbaycan, Bat\u0131 Azerbaycan (bug\u00fcnk\u00fc Ermenistan), G\u00fcney Azerbaycan (bug\u00fcnk\u00fc \u0130ran) ve Do\u011fu Anadolu topraklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n soyk\u0131r\u0131ma ve mezalime u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir.<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[646,265,249],"tags":[],"class_list":["post-5863","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-beginning-genocide-slide-2","category-analysis-genocides-of-azerbaijanis-3","category-genocides-of-azerbaijanis-3"],"fimg_url":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5863"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5863\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}