{"id":5950,"date":"2014-06-19T10:17:08","date_gmt":"2014-06-19T05:17:08","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=5950"},"modified":"2014-11-03T15:16:00","modified_gmt":"2014-11-03T11:16:00","slug":"sovyet-ermenistanin-milli-politikasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/sovyet-ermenistanin-milli-politikasi\/","title":{"rendered":"Sovyet Ermenistan\u2019\u0131n Milli Politikas\u0131"},"content":{"rendered":"

\"deportasiya\"<\/a>Kas\u0131m 1920\u2019de Ermenistan Cumhuriyeti Bol\u015fevikler taraf\u0131ndan devrildi ve Sovyet h\u00fck\u00fcmeti kuruldu. Milli birlik ve beraberlik ideolojisi gere\u011fince Ermenistan\u2019dan zorla g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015f Azerbaycan T\u00fcrkleri geri getirilmeye ba\u015fland\u0131. Ermenistan Halk Komiserleri Sovyeti Ba\u015fkan\u0131 Myasnikyan 27 Nisan 1922\u2019de \u0130ran h\u00fck\u00fcmetine yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta \u0130ran\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015f Azerbaycan T\u00fcrklerinin geri d\u00f6nmeleri i\u00e7in onlara yard\u0131m etmelerini, ula\u015f\u0131m ve gerekli belgelerin verilmesinde kolayl\u0131k sa\u011flamalar\u0131n\u0131 rica etti. Rusya\u2019n\u0131n \u0130ran B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi bu nedenle \u00f6zel komisyon kurdu. Komisyon arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Zengibasar ve Gemerli ahalisi geri d\u00f6nd\u00fc ve d\u00f6nd\u00fcklerinde \u00e7ok ciddi sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Ta\u015fnak h\u00fck\u00fcmeti onlar\u0131n menkul ve gayrimenkul emlaklar\u0131n\u0131 m\u00fcsadere etmi\u015fti ve bir\u00e7ok insan geri d\u00f6nmek istemiyordu. Ancak daha sonra Ermenistan Askeri Devrim Komitesi g\u00f6\u00e7menlerin geri d\u00f6nmelerine kolayl\u0131k sa\u011flamak amac\u0131yla bu karar\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rd\u0131 ve Sovyet h\u00fck\u00fcmetinin hayatlar\u0131na garanti verdikten sonra Azerbaycan T\u00fcrkleri geri d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131. Geri d\u00f6nen Azerbaycan T\u00fcrklerini yerle\u015ftirmek i\u00e7in D\u0131\u015fi\u015fleri Komiserli\u011fi ve Adalet Komiserli\u011fi \u00f6zel program haz\u0131rlad\u0131lar. Azerbaycan T\u00fcrkleri aras\u0131nda siyasi propagandan\u0131n daha geni\u015f yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in S\u00fcleyman Nuri Ermenistan Devrim Komitesine \u00fcye se\u00e7ildi. Nuri, \u0130ran\u2019a giderek Sovyet h\u00fck\u00fcmetinin g\u00f6\u00e7menlere yard\u0131m edece\u011fini, Ta\u015fnak h\u00fck\u00fcmeti zaman\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131 zulm\u00fc ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131 bir daha ya\u015famayacaklar\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Anavatandan zorla g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015f insanlar geri d\u00f6nmesi sonucunda 1922\u2019de onlar\u0131n say\u0131s\u0131 77767, 1931\u2019de ise 105838 olmu\u015ftu.<\/p>\n

Myasnikyan,\u00a0Khorhurdayin Hayastan (Sovyet Ermenistan\u2019\u0131) ve Hayastan\u0131 Karmir Banak (Ermenistan K\u0131z\u0131l Ordusu)<\/em><\/strong>\u00a0gazetelerinde yazd\u0131\u011f\u0131 makalede Ta\u015fnak h\u00fck\u00fcmetinin devrilmesi ve Sovyet h\u00fck\u00fcmetinin kurulmas\u0131nda Azerbaycan T\u00fcrklerinin de b\u00fcy\u00fck eme\u011fi oldu\u011funu ve Abbaskulu \u015eadlinski\u2019nin komutanl\u0131k etti\u011fi \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 Tabur\u201dun Ta\u015fnaklara kar\u015f\u0131 kahramanca m\u00fccadele verdi\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n

Ermenistan Devrim Komitesi geri d\u00f6nen Azerbaycan T\u00fcrklerinin bar\u0131nmalar\u0131 ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerini \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131. Sovyet h\u00fck\u00fcmetinin ilk y\u0131llar\u0131nda Leninakan, Kirovakan ve Dere\u00e7i\u00e7ek\u2019te e\u011fitim kurslar\u0131 d\u00fczenlendi. Hatta Ermenistan Halk Komiserleri Sovyeti Ba\u015fkan\u0131 Sarkis Kasyan Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde Ermeni dilinin, Azerbaycan T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerde ise Azerbaycan T\u00fcrkcesinin devlet dili olmas\u0131 konusunda kararname imzalad\u0131. Azerbaycan T\u00fcrklerinin toplu ya\u015fad\u0131klar\u0131 Amasya, Basarke\u00e7er, Vedi, Karaba\u011flar, Zengibasar ve Krasnoselo illerinde Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7e\u2019si devlet dili olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu illerde 1953\u2019e kadar \u0130l Parti Ba\u015fkanlar\u0131 ve \u0130l Sovyetleri Y\u00f6netim Ba\u015fkanlar\u0131 Azerbaycan T\u00fcrkleri olmu\u015ftur. 1921\u2019de\u00a0Ren\u00e7ber, Zengi, K\u0131z\u0131l \u015eafak ve Kom\u00fcnist<\/em><\/strong>\u00a0adl\u0131 gazeteler yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan ba\u015fka\u00a0Sovyet Ermenistan\u2019\u0131<\/em><\/strong>\u00a0adl\u0131 bir gazete de bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1925\u2019den ba\u015flayarak Ermenistan Kom\u00fcnist Partisi, Erivan B\u00f6lge Komitesinin, Tar\u0131m ve K\u00f6y \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda Azerbaycan T\u00fcrkcesinde kitaplar ve bro\u015f\u00fcrler yay\u0131nlanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

1920\u20131935 tarihleri ars\u0131ndaki d\u00f6nemi ara\u015ft\u0131r\u0131rken dikkati \u00e7eken bir noktaya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmekte yarar vard\u0131r. Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan ile birle\u015ftirilmesini talep eden Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti buna paralel olarak Ermenistan\u2019da ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrklerinin baz\u0131 haklar tan\u0131d\u0131. Bu haklar\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek g\u00f6r\u00fc\u015fme masas\u0131nda Azerbaycan h\u00fck\u00fcmetinden Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f konusunda taviz vermeyi talep edeceklerdi. Yap\u0131lan uzun tart\u0131\u015fmalardan sonra Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan ile birle\u015ftirilmesi talebi reddedildi. Ancak Karaba\u011f\u2019a \u00f6zerklik stat\u00fcs\u00fc verildi. Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan ile birle\u015ftirilmesi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131ktan hemen sonra Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti Azerbaycan T\u00fcrklerine tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ok haklar\u0131 geri ald\u0131.<\/p>\n

Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti Azerbaycan T\u00fcrklerine ait her ne varsa onlar\u0131 ortadan kald\u0131rmaya, tarih sayfas\u0131ndan silmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. 1935\u2019e kadar Ermenistan\u2019da k\u00f6y, kasaba ve co\u011frafi yer adlar\u0131n\u0131n % 95\u2019i Azerbaycan T\u00fcrkcesinde idi. Bu iddiam\u0131z\u0131 \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 d\u00f6neminde haz\u0131rlanm\u0131\u015f askeri haritalar do\u011frulamaktad\u0131r. Burada ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrklerini kendi ge\u00e7mi\u015flerinden uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00f6ncelikle ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerin adlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek gerekiyordu ve Ermeniler zaten bu i\u015fe daha XIX. y\u00fczy\u0131lda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00d6rne\u011fin, 1828\u2019de\u00a0\u0130revan-Yerevan<\/strong>, 1837\u2019de\u00a0Kever-Nor-Beyaz\u0131t<\/strong>, 1840\u2019da ise\u00a0G\u00fcmr\u00fc-Aleksandropol<\/strong>\u00a0olarak de\u011fi\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n

Ermenistan Y\u00fcksek Sovyeti karar\u0131 gere\u011fince Azerbaycan T\u00fcrkcesinde olan co\u011frafi yer adlar\u0131n\u0131n resmi olarak de\u011fi\u015ftirilmesi 1935\u2019de ba\u015flad\u0131. Ne yerli Azerbaycan T\u00fcrk halk\u0131ndan, ne de Azerbaycan devletinden konuyla ilgili ciddi itirazlar gelmedi\u011fini g\u00f6ren Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti, 1988\u2019e kadar bu konuda 18 karar daha imzalad\u0131. K\u00f6y, kasaba ve co\u011frafi adlar belirli bir plana uygun olarak de\u011fi\u015ftiriliyordu.<\/p>\n

1. Azerbaycan T\u00fcrklerinin tarihi ge\u00e7mi\u015fini ve soyunu bildiren yer adlar\u0131: \u00d6rne\u011fin, A\u015fa\u011f\u0131 T\u00fcrkmenli-Lusagyu\u011f (E\u00e7miadzin), Gor\u00e7ulu-Mrga\u015fad (Hoktemberyan), Serdarabad-Hoktember (Hoktemberyan), Bayandur – Va\u011fadur (Gorus), \u015eirvanc\u0131g – Lernakert (Artik).<\/p>\n

2. Baz\u0131 k\u00f6y ve kasaba adlar\u0131 Azerbaycan T\u00fcrkcesinde oldu\u011fu gibi Ermenice\u2019ye \u00e7evrilmi\u015ftir: \u00d6rne\u011fin, Armutlu-Tandzut (Hoktemberyan), Ta\u015fkala-Karaberd (Ani), Derekent-Dzoraguy\u011f (Gugrak), Dere\u00e7i\u00e7ek-Tsakhadzor (Razdan), G\u00f6l-Li\u00e7k (Martuni), G\u00fcll\u00fcbulak-Vardakhpyur (Gukasyan).<\/p>\n

3. Baz\u0131 k\u00f6y ve kasaba adlar\u0131 Sovyet hayat tarz\u0131na uygun \u201cdostluk ve karde\u015fli\u011fi\u201d simgeleyen adlarla de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir: \u00d6rne\u011fin, Karak\u0131\u015flak-Dostluk (Masis), Sultanabad-\u015eurabad (Amasya), C\u00fccekent-K\u0131z\u0131l\u015fafak (Kalinin), A\u015fa\u011f\u0131 Necili-Sayat-Nova (Masis), \u00c7anak\u00e7\u0131-Sovetakert (Ararat).<\/p>\n

4. Baz\u0131 k\u00f6y ve kasaba adlar\u0131n\u0131 Azerbaycan T\u00fcrkcesinde oldu\u011fu gibi ancak Ermenice telaffuza uygunla\u015ft\u0131rmakla de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir: \u00d6rne\u011fin, Derabbas-Derbas (Sisian), Deliler-Dalar (Arta\u015fat), Eleyez-Aragats (Talin), Erevus-Arevis (Sisian),\u00a0 Cabud-Kapuyt (Ezizbeyov), \u00c7\u0131rp\u0131l\u0131-Crapi (Ani).<\/p>\n

5. Baz\u0131 k\u00f6y ve kasaba adlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde gelen \u201cYukar\u0131\u201d, \u201cA\u015fa\u011f\u0131\u201d, \u201cB\u00fcy\u00fck\u201d, \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck\u201d kelimeleri Ermenice\u2019ye \u00e7evrilerek \u201cVerin\u201d, \u201cNerkin\u201d, \u201cMets\u201d, \u201cPokr\u201dolarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u00d6rne\u011fin, Yukar\u0131 Za\u011fal\u0131-Verin Za\u011fal\u0131 (Vardenis), A\u015fa\u011f\u0131 Zeyve-Nerkin Zeyve (E\u00e7miadzin), B\u00fcy\u00fck Kepenek\u00e7i-Mets Kepenek\u00e7i (Akhuryan), K\u00fc\u00e7\u00fck \u015ei\u015ftepe-Pokr \u015ei\u015ftepe (Gukasyan).<\/p>\n

6. 1935\u2019e kadar de\u011fi\u015ftirilen k\u00f6y ve kasaba adlar\u0131 Ermenistan Y\u00fcksek Sovyetinin karar\u0131 olmadan de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir: \u00d6rne\u011fin, Bebirli-Bartsra\u015fen (Ani), Deymeda\u011fl\u0131-\u015ervenants (Kafan), Tovuzkala-Berd (\u015eem\u015feddin), \u015eirabad-Prakar (E\u00e7miadzin). Bazen de iki k\u00f6y\u00fc birle\u015ftirmekle birinin ad\u0131n\u0131 yok ediyorlard\u0131: \u00d6rne\u011fin, A\u011ftala (Kamo), Rehimabad (Masis), Kam\u0131\u015fl\u0131 (Vardenis).<\/p>\n

Azerbaycan T\u00fcrklerinin simgesi olan k\u00f6y ve kasaba adlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ile paralel olarak Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti 1930-1937\u2019de Stalin\u2019in uygulad\u0131\u011f\u0131 kom\u00fcnizm i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc tehlikeyi yok etme politikas\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek binlerce Azerbaycan T\u00fcrk\u00fcn\u00fc Orta Asya\u2019ya s\u00fcrd\u00fc. Onlarca k\u00f6y tamamen bo\u015falt\u0131ld\u0131.<\/p>\n

1923\u2019de Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019a Azerbaycan merkezi y\u00f6netimine ba\u011fl\u0131 \u00f6zerklik stat\u00fcs\u00fc verilse de Ermeniler Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan ile birle\u015ftirilmesi konusunu her zaman g\u00fcndemde tutmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. 1918\u20131923 y\u0131llar\u0131nda geli\u015fen olaylarda \u00f6nce ba\u011f\u0131ms\u0131z Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti, sonra da Sovyet Azerbaycan\u2019\u0131 h\u00fck\u00fcmeti Ermenistan\u2019da ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrklerinin hayat\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almak i\u00e7in hi\u00e7bir giri\u015fimde bulunmad\u0131. Birinci h\u00fck\u00fcmet 18 ayl\u0131k iktidar\u0131 boyunca i\u00e7inde bulundu\u011fu zor \u015fartlardan dolay\u0131 bunu yapmaya zaman bulmad\u0131. Ancak Sovyetler zaman\u0131 sosyalist ideolojiyi benimseyen Azerbaycan Bol\u015fevikleri, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019a \u00f6zerklik stat\u00fcs\u00fc verilmesi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ba\u015flarken Ermenistan\u2019\u0131n Zengezur ve Gemerli b\u00f6lgesinde toplu halde ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrklerine de \u00f6zerklik verilmesi konusunu hi\u00e7 tart\u0131\u015fmad\u0131lar.<\/p>\n

Karaba\u011f\u2019\u0131n Azerbaycan y\u00f6netimine ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi ile Ermeniler hi\u00e7bir zaman bar\u0131\u015fmad\u0131lar. Nitekim, 1945\u2019de Ermenistan Kom\u00fcnist Partisi Genel Sekreteri Arutyunov Stalin\u2019e mektup yazarak Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan\u2019a verilmesini rica etti. Stalin, bu konuyla ilgili Azerbaycan Kom\u00fcnist Partisi Genel Sekreteri Ba\u011f\u0131rov\u2019un da g\u00f6r\u00fc\u015flerini almay\u0131 tercih etti. Ba\u011f\u0131rov, Stalin\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta prensip itibar\u0131yla buna kar\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak buna kar\u015f\u0131 Ermenistan, G\u00fcrcistan ve Da\u011f\u0131stan\u2019da Azerbaycan T\u00fcrklerinin toplu ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerin Azerbaycan\u2019a verilmesi gerekti\u011fini ifade etti. Ermeniler bu ko\u015fullar alt\u0131nda Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan\u2019a verilmesinin bir anlam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilerek konuyu kapatt\u0131. Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan ile birle\u015ftirilmesi konusunu 1964\u2019te Mikoyan ve Ermenistan Kom\u00fcnist Patisi Genel Ba\u015fkan\u0131, Khuru\u015fov\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n Ukrayna\u2019ya verildi\u011fini \u00f6rnek g\u00f6stererek Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n da Ermenistan\u2019a ba\u011flanmas\u0131n\u0131 istedi. Khuru\u015fov ise cevab\u0131nda \u201cSize Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019dan Ermenistan\u2019a ta\u015f\u0131nman\u0131z i\u00e7in 24 saat ve 12 bin askeri kamyon vermeye haz\u0131r\u0131m\u201d demi\u015ftir. Her ne kadar Karaba\u011f konusunda merkezi y\u00f6netimden olumlu cevap almasalar da Ermeniler bu konuda hi\u00e7bir zaman taviz vermediler ve propaganda faaliyetlerine devam ettiler.<\/p>\n

Azerbaycan T\u00fcrklerinin zorla g\u00f6\u00e7 ettirilmesine 1905-1906\u2019da ba\u015fland\u0131. Ermeni ve Rus silahl\u0131 \u00e7etelerinin sald\u0131r\u0131lar\u0131 sonucu binlerle insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc veya mecburen g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131. G\u00f6\u00e7\u00fcn ikinci dalgas\u0131 1918-1920\u2019de, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc 1948-1953\u2019te, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve son g\u00f6\u00e7 ise 1988-1989\u2019da ya\u015fand\u0131.<\/p>\n

Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti n\u00fcfusunun az oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan Ermenileri Ermenistan\u2019a yerle\u015ftirmek i\u00e7in 1945\u2019ten itibaren geni\u015f propaganda faaliyetine ba\u015flad\u0131lar. \u201cN\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 program\u0131\u201d Azerbaycan T\u00fcrklerinin aleyhine \u201cba\u015far\u0131yla\u201d sonu\u00e7land\u0131. Ermenistan\u2019dan zorla g\u00f6\u00e7 ettirilen Azerbaycan T\u00fcrklerinden daha az say\u0131da Ermeni kabul edildi. Ger\u00e7ek ama\u00e7 n\u00fcfus art\u0131rmaksa Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 mecburi g\u00f6\u00e7 plan\u0131 uygulanmadan da d\u0131\u015far\u0131da ya\u015fayan Ermenileri yerle\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Ancak Ermenilerin amac\u0131 T\u00fcrks\u00fcz bir Ermenistan kurmak idi. D\u0131\u015far\u0131da ya\u015fayan Ermenilerin Ermenistan\u2019a g\u00f6\u00e7 ettirilmesi i\u00e7in uygun ortam 1943\u2019te Tahran konferans\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ermeni diasporas\u0131 Sovyetler Birli\u011fi D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Molotov\u2019a m\u00fcracaat ederek \u0130ran\u2019da ya\u015fayan Ermenilerin Ermenistan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmeleri i\u00e7in izin istedi. Molotov Stalin\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra izin verildi. Bu konuyla ilgili olarak SSCB Bakanlar Konseyi Azerbaycan\u2019da k\u0131rsal alanlar\u0131n kullan\u0131m\u0131, tar\u0131ma elveri\u015fli b\u00f6lgelerin kurulmas\u0131 ve yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan Ermenilerin g\u00f6\u00e7 ettirilerek Ermenistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 eden Azerbaycan T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelere yerle\u015ftirilmesi i\u00e7in 23 Aral\u0131k 1947 tarih 4083 No\u2019lu \u201cErmenistan SSCB\u2019den k\u00f6yl\u00fclerin ve ba\u015fka Azerbaycan ahalinin Azerbaycan SSCB\u2019nin Kur ve Aras oval\u0131\u011f\u0131na g\u00f6\u00e7 ettirilmesi hakk\u0131nda\u201d ve 10 Mart 1948 tarih 754 No\u2019lu \u201cG\u00f6\u00e7 ettirmenin \u015fartlar\u0131 hakk\u0131nda\u201d iki karar verdi. SSCB Bakanlar Konseyinin karar\u0131 gere\u011fince Azerbaycan T\u00fcrkleri \u00fc\u00e7 a\u015famada- 1948\u2019de 10 bin, 1949\u2019da 40 bin, 1950\u2019de ise 50 bin ki\u015fi g\u00f6\u00e7 etmeli idi. Toplam 100 bin ki\u015finin g\u00f6\u00e7 ettirilmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131. Bu karara kar\u015f\u0131 Azerbaycan h\u00fck\u00fcmetinden hi\u00e7 kimse itiraz etmedi, sadece Bakanlar Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Kuliyev Molotov\u2019a mektup yazarak Ermenistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 ettirilen Azerbaycan T\u00fcrkleri Kur, Aras oval\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, co\u011frafi bak\u0131mdan onlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 ortama daha uygun olan Azerbaycan\u2019\u0131n kuzey b\u00f6lgelerine veya Bak\u00fc\u2019ye yak\u0131n yerlere g\u00f6\u00e7 etmelerine izin verilmesini istedi. Ancak Kuliyev\u2019in bu mektubu cevaps\u0131z kald\u0131 ve Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti 14 Nisan 1948 tarih ve 455 Nolu karar\u0131 ile SSCB Bakanlar Konseyinin kararlar\u0131n\u0131 uygulamaya koydu.<\/p>\n

1 Kas\u0131m 1948\u2019e kadar Ermenistan\u2019dan Azerbaycan\u2019a 7747 ki\u015fi g\u00f6\u00e7 ettirildi. Ayn\u0131 y\u0131l 2384 ki\u015fiden olu\u015fan 429 aile de kendi ba\u015f\u0131na Ermenistan\u2019\u0131 terk ederek Azerbaycan\u2019a geldiler. Aral\u0131k ay\u0131na kadar ise toplam 11007 ki\u015fi Azerbaycan\u2019a g\u00f6\u00e7 etti. G\u00f6\u00e7menleri Azerbaycan\u2019da bar\u0131nd\u0131rmakta baz\u0131 sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fan h\u00fck\u00fcmet SSCB Bakanlar Konseyine m\u00fcracaat ederek 1949\u2019da 12\u201315 bin ki\u015finin g\u00f6\u00e7 ettirilmesini istedi. Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra 1949 y\u0131l\u0131nda toplam 15713 ki\u015finin g\u00f6\u00e7 ettirilmesi konusunda anla\u015fma sa\u011fland\u0131. Bunlardan 5420 ki\u015fi ilkbaharda, 10293 ki\u015fi ise sonbaharda g\u00f6\u00e7 ettirilmeli idi. Ancak SSCB Bakanlar Konseyi Ermenistan ve Azerbaycan aras\u0131nda var\u0131lm\u0131\u015f anla\u015fmaya itiraz ederek 1949\u2019da toplam 40 bin ki\u015finin g\u00f6\u00e7 ettirilmesini talep etti ve konuyla ilgili Bakanlar Konseyine rapor verilmesini istedi. Kuliyev, SSCB Bakanlar Konseyi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131na m\u00fcracaat ederek ciddi sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ve 1949 y\u0131l\u0131nda toplam 10 bin ki\u015finin g\u00f6\u00e7 ettirilmesini talep etti. 1953\u2019e kadar devlet 53 bin ki\u015fiyi Azerbaycan\u2019a g\u00f6\u00e7 ettirdi. Bir o kadar da kendi ba\u015f\u0131na g\u00f6\u00e7 ederek Azerbaycan\u2019a yerle\u015fti. G\u00f6\u00e7menleri yerle\u015ftirmek i\u00e7in Azerbaycan\u2019da hi\u00e7bir altyap\u0131 i\u015fleri tamamlanmam\u0131\u015ft\u0131. \u0130nsanlar\u0131n bar\u0131nacak yerleri ve yiyecekleri yoktu.<\/p>\n

Stalin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra g\u00f6\u00e7 durduruldu ve daha sonra g\u00f6\u00e7 edenlerin bir \u00e7o\u011fu geri d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131. Ar\u015fiv belgelerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan Ermenistan\u2019dan Azerbaycan\u2019a 100 bin ki\u015fi de\u011fil 144.654 ki\u015fi g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015ftir. G\u00f6\u00e7 ettirilen bu insanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k 1\/3\u2019i a\u00e7l\u0131k ve hastal\u0131k gibi nedenlerden hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Zorla g\u00f6\u00e7 ettirilen 144.654 ki\u015fiden hi\u00e7 biri Karaba\u011f\u2019a sokulmad\u0131. G\u00f6\u00e7menlerin baz\u0131lar\u0131 Karaba\u011f\u2019a yerle\u015fmek isteseler de devlet g\u00fc\u00e7 kullanarak onlar\u0131 geri g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. \u00d6rne\u011fin, birka\u00e7 aile Martuni ilinin Gi\u015fi ve Hunu\u015fnak k\u00f6y\u00fcnde s\u0131\u011f\u0131nsalar da Azerbaycan G\u00f6\u00e7 Ettirme Komisyonunda \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlerde bulunan Ermeniler onlar\u0131 zorla \u00e7\u0131kard\u0131lar.<\/p>\n

1949\u2019da g\u00f6\u00e7 s\u00fcreci ba\u015flay\u0131nca Abovyan \u00dcniversitesinin Azerbaycan T\u00fcrkcesinde e\u011fitim veren d\u00f6rt fak\u00fcltesi, bir y\u00fcksek okul, y\u00fczlerce orta okul ve lise kapat\u0131ld\u0131. Bununla Azerbaycan T\u00fcrklerine ait ne varsa yok edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

Ermenistan\u2019dan Azerbaycan\u2019a g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015f insanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %45\u2019i Stalin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra geri d\u00f6nd\u00fc. H\u00fck\u00fcmet ve yerel y\u00f6netim geri d\u00f6nen insanlara elinden geldi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc haks\u0131zl\u0131klar\u0131 yap\u0131yor, yerle\u015fme ve bar\u0131nmalar\u0131na engel oluyordu.<\/p>\n

1948-1953\u2019te Azerbaycan T\u00fcrklerinin zorla g\u00f6\u00e7 ettirilmesi olay\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken \u015fu sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7\u0131karabiliriz; ama\u00e7, n\u00fcfus say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rmak de\u011fil, Azerbaycan T\u00fcrklerini tamamen g\u00f6\u00e7 ettirmek veya hi\u00e7 de\u011filse say\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ok aza indirmek, Azerbaycan T\u00fcrklerine ait okul, lise, y\u00fcksek okul, \u00fcniversite, k\u00fclt\u00fcr merkezi ve ba\u015fka sosyal faaliyet merkezlerini kapatmakt\u0131.<\/p>\n

Ermenistan Kom\u00fcnist Partisi Merkez Komitesinin Ocak 1975 tarihli genel toplant\u0131s\u0131nda konuyla ilgili sunulan raporlarda Azerbaycan T\u00fcrklerinin bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 476 k\u00f6ye Ermenilerin yerle\u015ftirilmedi\u011fi ve bu k\u00f6ylerin bo\u015f kald\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6sterilmesi bu iddiay\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r.<\/p>\n

Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti 1988\u2019e kadar Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 her t\u00fcr bask\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. 1948-1953\u2019de 100 bin ki\u015finin g\u00f6\u00e7 ettirilmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131 ancak uygulamada baz\u0131 sorunlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve Stalin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra ise g\u00f6\u00e7 tamamen durduruldu. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llara gelindi\u011finde ise Erivan ve Ermenistan\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn illerinde y\u00fcksek g\u00f6revlerde bulunan Azerbaycan T\u00fcrklerinin kanunsuz olarak i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lma s\u00fcreci ba\u015flad\u0131. 1965\u2019te Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti Moskova\u2019dan s\u00f6zde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n 50. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc anmak i\u00e7in izin ald\u0131. 24 Nisan\u2019da 400 bin ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mitingde\u00a0\u201cBat\u0131 Ermenistan (yani Anadolu) Bizim Olmal\u0131d\u0131r!\u201d,<\/strong>\u00a0\u201cDa\u011fl\u0131k Karaba\u011f Bizimdir!\u201d, \u201cNah\u00e7ivan Ermenistan Topra\u011f\u0131d\u0131r!<\/strong>\u00a0sloganlar\u0131yla Azerbaycan ve T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 g\u00f6steriler yap\u0131ld\u0131. Bu tarihten itibaren h\u00fck\u00fcmetin ve Ermenilerin Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 bask\u0131lar\u0131 daha da artt\u0131. Her y\u0131l d\u00fczenlenen anma t\u00f6renlerinde Ermeni gen\u00e7leri Azerbaycan T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131klar\u0131 baz\u0131 k\u00f6ylere h\u00fccum ederek taraflar aras\u0131nda ciddi sorunlara neden oluyorlard\u0131. Ermenilerin iddia etti\u011fi gibi Karaba\u011f harekat\u0131 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra Gorba\u00e7ov y\u00f6netiminin uygulad\u0131\u011f\u0131\u00a0glasnost<\/strong>\u00a0(a\u00e7\u0131kl\u0131k, aleniyet) ve\u00a0perestroyka<\/strong>\u2019n\u0131n (yeniden yap\u0131lanma) politikas\u0131n\u0131n sonucu de\u011fildir. Ta\u015fnak Komitelerinin Azerbaycan ve T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 politika Sovyet Ermenistan\u2019\u0131n resmi politikas\u0131 olmu\u015ftur. 1988\u2019e kadar Ermenistan\u2019da Azerbaycan ve T\u00fcrkiye d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatan y\u00fczlerce kitap bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta ortaokul ve lise tarih kitaplar\u0131nda s\u00f6zde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131ndan bahsedilmi\u015f, T\u00fcrklerin Ermenileri katletti\u011fi ifade edilmi\u015ftir. Ermeniler\u201cmets yegern\u201d<\/strong>\u00a0(b\u00fcy\u00fck katliam)<\/strong>\u00a0konusunu Ermenistan Sovyet ansiklopedisinde daha geni\u015f olarak ele alm\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim, ansiklopedinin b\u00fct\u00fcn ciltlerinde T\u00fcrkiye\u2019de Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerin ad\u0131 verilmi\u015f ve k\u00f6y sakinlerinin T\u00fcrkler taraf\u0131ndan katledildi\u011fi yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardan ba\u015flayarak Ermenistan h\u00fck\u00fcmeti gayr\u0131-resmi olarak Ermeni yazarlar\u0131 ve tarih\u00e7ilerini 1918\u20131920 Ta\u015fnak h\u00fck\u00fcmetinin Ermenistan\u2019\u0131n milli devlet kurumu ve Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermeni topraklar\u0131 oldu\u011fu propagandas\u0131n\u0131 yapmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6rg\u00fctledi. Ermeni h\u00fck\u00fcmetinin \u00f6rg\u00fctledi\u011fini iddia ediyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc o zamanlar merkez ve yerel y\u00f6netimin izni olmadan hi\u00e7 kimse bu i\u015fe kalk\u0131\u015famazd\u0131, kalk\u0131\u015fsa bile ba\u015far\u0131l\u0131 olamazd\u0131.<\/p>\n

1976\u2019da\u00a0Sovetakan Grakanutyun (Sovyet Edebiyat\u0131)<\/strong>\u00a0dergisinin 8. say\u0131s\u0131nda edit\u00f6r Stepan Kurtikya\u2019n\u0131n \u201cMilli \u00d6zg\u00fcrl\u00fck M\u00fccadelesinin Vakayinamesi\u201d adl\u0131 bir makalesi yay\u0131nland\u0131. Kurtikyan, Ta\u015fnaksutyun h\u00fck\u00fcmetinin iki y\u0131ll\u0131k iktidar\u0131n\u0131n Ermenilerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinin \u015ferefli sayfas\u0131 oldu\u011funu, Sovyet h\u00fck\u00fcmetinin ise Ermenilerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k tarihini silmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015fti. Makale b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131, Ermenistan Kom\u00fcnist Partisi Merkez komitesinde tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131 ve Kurtikyan \u201cciddi\u201d bir \u015fekilde ele\u015ftirildi.<\/p>\n

1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren Ermenistan\u2019\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 b\u00f6lgelerinde Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131lar ba\u015flad\u0131. 24 Nisan 1983\u2019te Zengibasar\u2019da (Masis) bir gurup Ermeni Azerbaycan T\u00fcrklerinin d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u00fc basarak bir \u00e7ok insan\u0131 yaralad\u0131lar. Ermeniler, T\u00fcrklerinin mezarlar\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tmaya ba\u015flad\u0131. Bu olay\u0131 Zengibasar Emniyet M\u00fcd\u00fcr Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Anastas \u0130skenderyan organize etmi\u015fti. Ermenilerin bu tutumu ciddi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa neden oldu. \u0130tiraz seslerini duyurmak i\u00e7in Zengibasar\u2019\u0131n Azerbaycan T\u00fcrk ahalisi T\u00fcrkiye-Ermenistan s\u0131n\u0131r\u0131na toplanarak s\u0131n\u0131r hatt\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Moskova\u2019n\u0131n m\u00fcdahale etmesiyle \u00e7\u0131kabilecek olaylar \u00f6nlendi. Olaylar\u0131n sorumlusu olarak Zengibasar Kom\u00fcnist Parti Komitesi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc olan Memmedov g\u00f6revinden al\u0131nd\u0131.\u00a0 Bu olaydan sonra Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 resmi h\u00fck\u00fcmet dairelerinden ciddi bask\u0131lar yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. \u00dcst d\u00fczey g\u00f6revlerde bulunan Azerbaycan T\u00fcrkleri g\u00f6revlerinden al\u0131nd\u0131.<\/p>\n

1988-1989\u2019da Azerbaycan T\u00fcrklerinin Katliam\u0131 ve Tehcir Edilmesi<\/em><\/strong><\/p>\n

1987 sonlar\u0131na do\u011fru Karaba\u011f sorununun ortaya at\u0131lmas\u0131yla durum daha da ciddile\u015fti, Ermenistan\u2019da ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrkleri ciddi tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. 1987\u2019den ba\u015flayarak Ermeniler Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan\u2019a birle\u015ftirilmesi konusunu uluslararas\u0131 g\u00fcndeme ta\u015f\u0131maya ba\u015flad\u0131. 18 Kas\u0131m 1987\u2019de Gorba\u00e7ov\u2019un ekonomik dan\u0131\u015fman\u0131 Abel Aganbekyan Fransa\u2019n\u0131n\u00a0L\u2019Humanite<\/strong>\u00a0gazetesine verdi\u011fi deme\u00e7te Karaba\u011f\u2019\u0131n ekonomik ve siyasi \u201csorunlar\u0131\u201d hakk\u0131nda bilgi vererek Karaba\u011f\u2019\u0131n Ermenistan\u2019a birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini ifade etti. Aganbekyan\u2019n\u0131n bu konu\u015fmas\u0131n\u0131 Avrupa ve Amerika\u2019daki Ermeni gazeteleri man\u015fetten verdi. Moskova, Aganbekyan\u2019\u0131n verdi\u011fi deme\u00e7le ilgili a\u00e7\u0131klama yapmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131. Bu Ermenileri daha da cesaretlendirdi, art\u0131k, Erivan sokaklar\u0131nda yap\u0131lan mitinglerde sadece Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n de\u011fil, Nah\u00e7ivan\u2019\u0131n da Ermenistan ile birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fi bildiriliyordu. 1988\u2019de on binlerce Ermeni sokaklara \u00e7\u0131karak Sovyet bayra\u011f\u0131n\u0131 yakt\u0131lar ve Ermenilerin b\u00f6l\u00fcc\u00fc faaliyetlerini ele\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in Pravda (Ger\u00e7ek) gazetesinin yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 engellediler.<\/p>\n

20 \u015eubat 1988\u2019de Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Halk Delegeleri Y\u00fcksek Sovyeti, b\u00f6lgenin Ermenistan\u2019a birle\u015ftirilmesi hakk\u0131nda karar ald\u0131. Azerbaycan Y\u00fcksek Sovyeti bu karar\u0131 reddettikten sonra olaylar\u0131n y\u00f6n\u00fc tamamen de\u011fi\u015fti. Ermenistan\u2019da yap\u0131lan mitinglerde Azerbaycan T\u00fcrklerinin derhal \u00fclkeyi terk etmeleri isteniliyordu. May\u0131s ay\u0131ndan itibaren Ermeni silahl\u0131 \u00e7eteleri Azerbaycan T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylere h\u00fccum etmeye ba\u015flad\u0131. Ermenistan g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u00f6nlemektense, \u00e7etelerle birlikte hareket ediyor, Azerbaycan T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131klar\u0131 k\u00f6yleri derhal bo\u015faltmalar\u0131n\u0131 istiyordu. Ermenistan radyo ve televizyonu da ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 haberler yay\u0131nlayarak, etnik d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 daha da alevlendiriyordu. May\u0131s 1988\u2019den itibaren Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bask\u0131lar daha da artt\u0131. Onlara g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri ve g\u00fcnl\u00fck t\u00fcketim mallar\u0131 sat\u0131lm\u0131yor, hastanelerde sa\u011fl\u0131k hizmetleri verilmiyordu. Ermenilerin bask\u0131lar\u0131na dayanamayan, Azerbaycan h\u00fck\u00fcmetinden hi\u00e7bir destek almayan Azerbaycan T\u00fcrkleri bask\u0131lara dayanamayarak, Azerbaycan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131. 230 bin Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc y\u00fczy\u0131llard\u0131r ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklardan zorla \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. 1988\u20131989 y\u0131llar\u0131n\u0131 aras\u0131nda toplam 214 ki\u015fi Ermeniler taraf\u0131nda katledildi. 1918 olaylar\u0131nda binlerce Azerbaycan T\u00fcrk\u00fcn\u00fc katleden Njde\u2019nin an\u0131s\u0131na Mart 1989\u2019da Gafan\u2019da dikilen an\u0131t\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6reninde bir konu\u015fma yapan Gafan \u0130l Kom\u00fcnist Parti Ba\u015fkan\u0131 Mkrt\u00e7yan \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u201c…Siz \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n\u0131z, ancak Ermenistan\u2019dan Azerbaycan T\u00fcrklerini \u00e7\u0131karamad\u0131n\u0131z. Sizin b\u00fcy\u00fck arzunuzu torunlar\u0131n\u0131z yerine yetirdi. \u015eimdi, Ermenistan\u2019da bir ki\u015fi olsun bile Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc kalmam\u0131\u015ft\u0131r\u201d. Zengibasar, Vedi, Basarke\u00e7er (Vardenis), Amasya ve Erivan\u2019da ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrkleri daha zor \u015fartlar alt\u0131nda g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131. Ermenistan Bakanlar Konseyi eski Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Arutyunyan\u2019\u0131n eleba\u015f\u0131 oldu\u011fu silahl\u0131 Ermeni \u00e7eteleri k\u00f6ylere h\u00fccum ederek evleri ya\u011fmalad\u0131, Azerbaycan T\u00fcrkleri zorla g\u00f6\u00e7 ettirildi. 1989\u2019da Ermenistan\u2019da ya\u015fayan Azerbaycan T\u00fcrklerinin tamam\u0131 Ermenilerin yapt\u0131\u011f\u0131 zulme dayanamayarak Azerbaycan\u2019a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131.<\/p>\n

Hatem CABBARLI<\/a>,\u00a0 \u201cGe\u00e7mi\u015ften G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Ermenistan’da Azerbaycan T\u00fcrkleri\u201d makalesinden al\u0131nt\u0131 www.eraren.org<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kas\u0131m 1920\u2019de Ermenistan Cumhuriyeti Bol\u015fevikler taraf\u0131ndan devrildi ve Sovyet h\u00fck\u00fcmeti kuruldu. Milli birlik ve beraberlik ideolojisi gere\u011fince Ermenistan\u2019dan zorla g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015f Azerbaycan T\u00fcrkleri geri getirilmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":12532,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[645,243,202],"tags":[],"class_list":["post-5950","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-deportation-of-azerbaijanis-slide-9","category-analysis-azeri-tehcirleri","category-azeri-tehcirleri"],"fimg_url":"https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/deportasiya31.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5950","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5950"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5950\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12532"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5950"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5950"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5950"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}