{"id":7254,"date":"2014-07-11T17:02:13","date_gmt":"2014-07-11T12:02:13","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=7254"},"modified":"2014-07-11T17:36:10","modified_gmt":"2014-07-11T12:36:10","slug":"daglik-karabag-kavrami-ve-topraklari-hakkinda-tarih-ve-cagdaslik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/daglik-karabag-kavrami-ve-topraklari-hakkinda-tarih-ve-cagdaslik\/","title":{"rendered":"Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f: kavram\u0131 ve topraklar\u0131 hakk\u0131nda (tarih ve \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131k )"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">Azerbaycan\u2019\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan Karaba\u011f\u2019\u0131n da\u011fl\u0131k k\u0131sm\u0131 anlam\u0131nda co\u011frafi bir kavram\u0131 ifade eden \u201cDa\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u201d ibaresi, 1.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda terim olarak kullan\u0131lmaya, yani somut bir siyasi anlam ifade etmeye ba\u015flar.<!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir zamanlar Zakafkasya (red.Kafkasya \u00f6tesi) \u00fclke komitesinin Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019dan (DK) sorumlu temsilcisi S.\u015eaduns \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: <em>\u201c&#8230;<strong>\u0130\u015fte bu d\u00f6nemde<\/strong> <strong>ta\u015fnaklar taraf\u0131ndan olu\u015fturulan yeni bir terim-Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u00a0 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131<\/strong><\/em> (burada ve yaz\u0131n\u0131n sonraki k\u0131sm\u0131nda baz\u0131 kelimlerin italik olarak yaz\u0131lmas\u0131 yazar\u0131n kendi fikri.) Ta\u015fnaklar Ermenistan\u2019da iktdara geldikten sonra yeniden DK u\u011fruna m\u00fccadeleye giri\u015ftiler.\u201d Ermenistan\u2019\u0131n Sovyetle\u015fme s\u00fcrecinde ve ileriki d\u00f6nemlerde bu m\u00fccadele hep s\u00fcrd\u00fc ve nihayetinde\u00a0 Azerbaycan\u2019\u0131n ezeli topraklar\u0131nda \u00d6zerk Vilayet kuruldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Co\u011frafi Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019dan \u201ckopar\u0131lan\u201d DK topraklar\u0131 nas\u0131l olu\u015ftu? Bu soruyu yan\u0131tlamak i\u00e7in \u00f6ncelikle Karaba\u011f\u2019\u0131n co\u011frafi konumu ile ilgili net bir izlenim sahibi olmak gerekir. Mirze Cemal Cavan\u015fir (1773-1853), Karaba\u011f Tarihi (1847) isimli eserinde \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: <em>\u201c<strong>Eski tarih kitaplar\u0131nda Karaba\u011f vilayetinin s\u0131n\u0131rlar\u0131<\/strong><\/em>\u015fu \u015fekilde belirlenmi\u015ftir: <strong><em>G\u00fcneyde<\/em><\/strong> Hudaferin K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019den S\u0131n\u0131k K\u00f6pru\u2019ye kadar Aras nehri ak\u0131yor. \u015eu anda (S\u0131n\u0131k k\u00f6pr\u00fc) Kazak\u00a0 \u015eemseddin ve Demirci-Hasanl\u0131 cemaatleri aras\u0131nda bulunuyor. <strong><em>Do\u011fuda<\/em><\/strong> K\u00fcr nehri ak\u0131yor. Bu nehir, Cevat k\u00f6y\u00fc arazisinde Aras nehri ile birle\u015ferek Hazar Denizi\u2019ne d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor.\u00a0 <strong><em>Kuzeyde<\/em><\/strong> Goran nehri Karaba\u011f\u2019\u0131n Yelizavetpol (Gence) ile s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 (Kura nehrine kadar) olu\u015fturuyor. <strong><em>Bat\u0131da<\/em><\/strong> ise K\u00fc\u015fbek, Salvart\u0131\u00a0 ve Erikli isimli y\u00fcksek Karaba\u011f da\u011flar\u0131 mevcuttur.\u201d (Karaba\u011fnameler, 1.kitap, Bak\u00fc, 1989) Karaba\u011f hanl\u0131\u011f\u0131 1822 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131larak eyalet olu\u015fturuldu. 1836 y\u0131l\u0131nda\u00a0 St.Petersburg\u2019da \u00e7\u0131kan \u201cObozrenie\u201dde Karaba\u011f eyaletinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc (13.000 verst2) aktar\u0131lm\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da\u011f\u0131k alanlarla kapl\u0131 oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.(\u041e\u0431\u043e\u0437\u0440\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0432\u043b\u0430\u0434\u0435\u043d\u0438\u0439 \u0437\u0430 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u043e\u043c. \u0447. III \u0421\u041f\u0431., 1836) \u00dcnl\u00fc bir Kafkasya ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olan\u00a0 M.A.Skibitski\u2019nin o\u011flu A.Skibitski \u201cKafkasya bunal\u0131m\u0131\u201d ismli makalesinde \u015funu yaz\u0131yor: \u201c&#8230;Karaba\u011f hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn da\u011fl\u0131k k\u0131sm\u0131 o d\u00f6nemde da\u011fl\u0131k Karaba\u011f olarak isimlendirilirdi. Do\u011fuda Karaba\u011f da\u011f sistemi, bat\u0131da Zangezur da\u011flar\u0131 aras\u0131nda bulunan topraklar, bunun yan\u0131 s\u0131ra Yukar\u0131 Karaba\u011f ile aran b\u00f6lgesi olan A\u015fa\u011f\u0131 Karaba\u011f\u2019\u0131 birbirinden ay\u0131ran Karaba\u011f yaylas\u0131 s\u00f6zkonusu b\u00f6lgenin s\u0131nr\u0131lar\u0131 i\u00e7inde bulunuyordu.\u201d (\u0421\u043a\u0438\u0431\u0438\u0446\u043a\u0438\u0439 \u0410. \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0440\u0438\u0437\u0438\u0441\/\/ \u0421\u043e\u044e\u0437, 1991, N 7). \u00c7arl\u0131k Rusya s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan Karaba\u011f topraklar\u0131 \u00e7e\u015fitli idari birimlere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve <strong><em>toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bozulmu\u015ftu<\/em><\/strong>. Yaln\u0131z Halk Cumhuriyeti d\u00f6neminde b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yeniden sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fakat \u00d6zerk Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Vilayeti (Azerbaycan Merkezi Y\u00f6netim Komitesi\u2019nin\u00a0 7 Temmuz 1923 tarihli bildirisinde kurumun ismi b\u00f6yle ge\u00e7er-K.\u015e.) olu\u015fturulmas\u0131 \u00fczerine b\u00f6lgenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yeniden ihlal edildi. \u00d6DKV\u2019nin arazisi\u0131 bilimsel co\u011frafi y\u00f6ntemlerle de\u011fil, volontarizm ilkelerine dayanarak olu\u015fturuldu. Yani, bu b\u00f6lge, Ermenilerin ikamet etti\u011fi yerlerin \u00f6zerk kurum ad\u0131\u00a0 alt\u0131nda bir araya getirilmesi suretiyle kuruldu. (Bu arada ayn\u0131 ilke temel al\u0131narak d\u00fcnyan\u0131n \u00e7o\u011fu \u00fclkesi veya b\u00fcy\u00fck kentinde herhangi yabanc\u0131 n\u00fcfusun idari ve siyasi kurumu olu\u015fturulabilir. Nitekim New York\u2019ta \u00c7in mahallesinde \u00c7inlilere veya ayn\u0131 \u015fekilde Japonlara \u00f6zerklik tan\u0131nmas\u0131 \u00f6nerisi gayet m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.) Hatta i\u015fler \u00f6yle bir hal ald\u0131 ki, Kelbecer\u2019e ba\u011fl\u0131 A\u011fdaban, Fuzuli\u2019ye ba\u011fl\u0131 Yukar\u0131 Veyselli k\u00f6yleri \u00d6DKV s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine al\u0131narak idari hiyerar\u015fi de\u011fi\u015ftirildi. \u00d6DKV\u2019nin t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc haz\u0131rlayan kurumun karar\u0131na g\u00f6re, (Haziran 1923) 170\u2019in \u00fczerinde yerle\u015fim birimi onun s\u0131n\u0131r\u0131lar\u0131 i\u00e7ine kat\u0131larak y\u00f6netimine verildi. Azerbaycan \u0130statistik Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn 1924 y\u0131l\u0131 bigilerinde yerle\u015fim biriminin say\u0131s\u0131n\u0131n 200\u2019den fazla oldu\u011fu belirtilmi\u015fti (\u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u0430\u044f \u0441\u0435\u043b\u044a\u0441\u043a\u043e\u2013\u0445\u043e\u0437\u044f\u0439\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u0430\u044f \u043f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u044a 1921 \u0433. \u0442.III.\u0432\u043f\u044b. XVII. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1924).\u00a0\u00a0 G.Ko\u00e7aryan ise ayn\u0131 rakam\u0131n 215 oldu\u011funu bildirmi\u015fti. (\u041a\u043e\u0447\u0430\u0440\u044f\u043d \u0413.\u0410. \u041d\u0430\u0433\u043e\u0440\u043d\u044b\u0439 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445 \u0411\u0430\u043a\u0443, 1925)\u00a0 T\u00fcm bu bilgiler DK topraklar\u0131n\u0131n, ek yerle\u015fim birimleri onun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine kat\u0131larak artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tl\u0131yor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dolay\u0131s\u0131yla \u201cDa\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u201d kavram\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc tarihi oldu\u011fu ve Ermeni b\u00f6l\u00fcc\u00fc politikas\u0131 uyar\u0131nca daha karma\u015f\u0131k bir hale getirildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1) bu kavram ta\u015fnaklar taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2) co\u011frafi \u00f6zellik bak\u0131m\u0131ndan ger\u00e7ek Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f de\u011fil, kasten Ermenilerin yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgeler esas al\u0131narak ama\u00e7l\u0131 bir \u015fekilde olu\u015fturulmu\u015ftur<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">3) B\u00f6lgeyi \u00f6zel bir \u00fclkeymi\u015f gibi g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015flar ( \u201cDa\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u201d ibaresinin Rus\u00e7a\u2019ya \u00e7evirisi yap\u0131l\u0131rken uluslararas\u0131 belgelerde \u201cNagorny Karabax\u201d olarak (her hangi \u00e7evri yap\u0131lmadan) aktar\u0131lmas\u0131 bir tesad\u00fcf olmasa gerek)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">4) bu y\u00fczdendir ki konunun siyasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Ermenile\u015ftirilmesine y\u00f6nelik \u00e7abalar yo\u011fun bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r vs.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>\u00a0Kerim \u015e\u00fck\u00fcrov<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>Tarih doktoru, profes\u00f6r<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Azerbaycan\u2019\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan Karaba\u011f\u2019\u0131n da\u011fl\u0131k k\u0131sm\u0131 anlam\u0131nda co\u011frafi bir kavram\u0131 ifade eden \u201cDa\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u201d ibaresi, 1.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda terim olarak kullan\u0131lmaya, yani somut bir siyasi anlam ifade etmeye ba\u015flar.<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1224],"tags":[],"class_list":["post-7254","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nagorno-karabakh-6"],"fimg_url":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7254"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7254\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}