{"id":7324,"date":"2014-07-14T13:36:18","date_gmt":"2014-07-14T08:36:18","guid":{"rendered":"http:\/\/1905.az\/?p=7324"},"modified":"2014-07-14T13:36:18","modified_gmt":"2014-07-14T08:36:18","slug":"azerbaycanin-cevansir-cebrayil-zangezur-ve-susa-illerindeki-yerli-turk-muslumanlara-karsi-yapilan-ermeni-mezalimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/1905.az\/tr\/azerbaycanin-cevansir-cebrayil-zangezur-ve-susa-illerindeki-yerli-turk-muslumanlara-karsi-yapilan-ermeni-mezalimi\/","title":{"rendered":"Azerbaycan\u0131n Cevan\u015fir, Cebray\u0131l, Zangezur ve \u015eu\u015fa \u0130llerindeki yerli t\u00fcrk m\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan ermeni mezalimi"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/soyqirim-1905.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-7325\" src=\"http:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/soyqirim-1905.jpg\" alt=\"soyqirim 1905\" width=\"936\" height=\"603\" srcset=\"https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/soyqirim-1905.jpg 936w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/soyqirim-1905-300x193.jpg 300w, https:\/\/1905.az\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/soyqirim-1905-624x402.jpg 624w\" sizes=\"auto, (max-width: 936px) 100vw, 936px\" \/><\/a><\/p>\n<p>1918 y\u0131l\u0131nda Ermenilerin Azerilere kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 soyk\u0131r\u0131mda on binlerce insan hunharca katledilmi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcmanlara yap\u0131lm\u0131\u015f mezalimin tahkik olunmas\u0131, cinayetlerin kay\u0131tlara ge\u00e7mesi, katillerin bulunmas\u0131 ve madd\u00ee zarar\u0131n belirlenmesi i\u00e7in 15 Haziran 1918 tarihli karara esasen Fevkal\u00e2de istintak Komisyon-Ola\u011fan \u00dcst\u00fc Tahkikat Komisyonu kurdu.<!--more--><\/p>\n<p>Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ali Ekber Hasmemetov&#8217;un yapt\u0131\u011f\u0131 Tahkikat Komisyonunda Rus albaylar\u0131na da \u00f6nemli g\u00f6revler verilmi\u015fti. Komisyon \u00fcyeleri olan bu \u015fah\u0131slar kaza mahallinde ara\u015ft\u0131rmalar yapmak, olaylar\u0131 tutanaklarla belgelemek, san\u0131k ve tan\u0131klar\u0131n belirlenmesi hususunda g\u00f6revlendirilmi\u015flerdir. Kan\u0131m\u0131zca b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir konuda olaylar\u0131n nesnel bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf olan Ruslar\u0131n se\u00e7ilmesi son derece isabetli bir karar olmu\u015ftur. Bu nadir belgeler ilk defa yay\u0131mlanmas\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf\u0131n kaleminden, Ermeni ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ve de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n<p><em>Azerbaycan Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Tahkikat Komisyonu \u00fcyesi Mihaylov&#8217;un, Cevan\u015fir, \u015eu\u015fa, Cebrail, Zangezur ve Gence vil\u00e2yetlerinde, Ermeniler <\/em><em>taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerindeki can k\u0131y\u0131m\u0131 hakk\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rma <\/em><em>raporu. <\/em><strong><em>Azer.Cum.MDA Fond 100, Siy.2, \u0130\u015f791, s.83-95<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>1. Zangezur \u0130li<\/strong><\/p>\n<p>Zangezur \u015fimdi de \u00e7ok zor durumdad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ermeniler M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 zul\u00fcmleri devaml\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. Da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde bulunan Zangezur ilinin, \u015eu\u015fa ve Cebrail illeri ile ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmamaktad\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinin Ermenilerin yo\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylere \u00e7evrilmesi, Ermenilere cesaret vermi\u015ftir. Bu durumu f\u0131rsat bilen Ermeniler say\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fundan yararlanarak y\u00f6rede \u00fcst\u00fcn duruma sahip olmu\u015ftur. Zangezur ili M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n di\u011fer Azerbaycan illeri ile k\u0131yasla durumlar\u0131n\u0131n\u00a0\u00a0\u00a0 daha\u00a0\u00a0\u00a0 k\u00f6t\u00fc\u00a0\u00a0 olmas\u0131n\u0131n\u00a0\u00a0\u00a0 nedeni,\u00a0\u00a0\u00a0 burada\u00a0\u00a0 sil\u00e2hl\u0131\u00a0\u00a0\u00a0 Ermeni haydutlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra General Andronik \u00f6nderli\u011findeki organize edilmi\u015f Ermeni askerlerinin bulunmas\u0131d\u0131r. Elinde belirli bir asker\u00ee g\u00fcc\u00fc bulunan General Andronik, Azerbaycan topraklar\u0131na d\u0131\u015far\u0131dan intikal etmi\u015f ve muhtemelen Ermeni cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmetlerinden direktif alm\u0131\u015ft\u0131r. Andronik, M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun, Ermeni cumhuriyetine t\u00e2bi olmalar\u0131n\u0131, aksi takdirde ya\u015famakta olduklar\u0131 topraklar\u0131 terk etmelerini talep etmi\u015ftir. Andronik&#8217;in bu eylemi bu topraklar\u0131n Ermeni cumhuriyetine d\u00e2hil etme \u00e7abas\u0131 olarak alg\u0131lan\u0131r. Zangezur ilinin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 k\u00f6ylerinde t\u00fcm d\u00fcnyadan kopmu\u015f, hi\u00e7bir yerden yard\u0131m almadan ya\u015famalar\u0131na ra\u011fmen Ermenilerin taleplerine uymak istememi\u015flerdir. Ermeniler ise onlara kar\u015f\u0131 korkun\u00e7 sert tav\u0131r izlediler. Kendi devletinin topraklar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek isteyen Ermeniler, hi\u00e7 ac\u0131madan M\u00fcsl\u00fcmanlara zul\u00fcm yapmaya devam ettiler. Hatta M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kendi istekleriyle evlerini terk etmesine ra\u011fmen Ermenilerin onlar\u0131n k\u00f6ylerini talan ettikleri yetmedikleri gibi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n evlerini yerle bir ediyorlar ve kendilerini de vah\u015fice katlediyorlard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece Oh\u00e7inski kasabas\u0131nda ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar kendilerini kahramanca korumaktad\u0131rlar.<\/p>\n<p>Sisyan y\u00f6resindeki 1&#8217;inci polis b\u00f6lgesinde bulunan M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinin tamam\u0131, 2&#8217;nci polis b\u00f6lgesindeki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131, 3-4&#8217;\u00fcnc\u00fc ve 5&#8217;inci polis b\u00f6lgelerindeki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerin bir k\u0131sm\u0131 yok edilmi\u015ftir. Baz\u0131 k\u00f6yler yerle bir edilmi\u015f, 50.000 civar\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecileri 4&#8217;\u00fcnc\u00fc polis b\u00f6lgesi ve Cebrail iline yerle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Tan\u0131klar\u0131n ifadeleri ve resm\u00ee belgelere g\u00f6re, Zangezur ilinde 115 k\u00f6y yok edilmi\u015ftir: 1) Agdu, 2) Derebas, 3) Dulus, 4) Gurtlar, 5) Seki, 6) Urut, 7)Vegd\u00fc, 8) irmi\u015f, 9) Behrili, 10) Kizil\u00e7ik, 11) Derekent, 12) Garakislise, 13)Melikli, 14) Dort\u0131n, 15) Dovruz, 16) Garad\u0131ga, 17) Ohtar, 18) \u00c7obanli, 19)Gadayolu, 20) \u00c7ullu, 21) \u015eebedin, 22) Almal\u0131k, 23) \u00c7anah\u00e7i, 24) Cibili, 25)A\u011fkend, 26) Turaphanl\u0131, 27) Gulud, 28) Bekda\u015f, 29) Incevar, 30) \u015eiznak, 31) Kara\u00e7imen, 32) Katar, 33) Seydler, 34) Helec, 35) Do\u015fnov, 36) Bayda\u011f, 37) Noro\u015fenik, 38) Cemli, 39) Guygulu, 40) Gemerat, 41) Derzili, 42)Kazan\u015fi, 43) \u015eay\u0131pl, 44) Tagamir, 45) Tey, 46) Atkis, 47) \u015earikan, 48)Dolutlu, 49)Avganl, 50) Tanzaver, 51) Mec, 52) Hocahan Birinci, 53)Emitlu, 54) Bukegar, 55) M\u00fclk, 56) Ben\u00f6v\u015fep\u00fc\u015f, 57) Var\u015fanazur Birinci, 58) Vartanzur \u0130kinci, 59) Legaz, 60) Alidara, 61) Marzigit, 62) Tugut, 63)Pu\u015fanl\u0131, 64) Rezidere, 65) Memed \u0130smail, 66) Guman-Daganl, 67)Tatarkent, 68) Kulu-Ki\u015flag, 69) Zamlar, 70) Askpar, 71) Karag\u00f6l, 72)\u00c7uhur-Yurt, 73) Necefler, 74) Karakul, 75) \u015eaifli, 76) Gegeli Birinci, 77)Gegeli \u0130kinci, 78) Burunlu, 79) Burceliler, 80) G\u00fcn-Ki\u015flag, 81) Canbar, 82)H\u0131rdak\u0131\u015flag, 83) Tuaf\u015falu, 84) \u015eirikan, 85) Gazan\u015fi, 86) Karalar, 87)Gereman, 88) Hotanan, 89) Ohtal\u0131, 90) Hudayarl, 91) \u015eekerli, 92) Kili\u00e7li, 93) Tamalu, 94) Nevedi, 95) Tugut, 96) Baharl\u0131, 97) Sanal, 98) Safi-Yurt, 99)Kurgilu, 100) \u00c7ataris, 101) Priveysli, 102) Me\u015fedi-lsmaillar, 103)Burcalar-Derzili, 104) Subuklu, 105) Mezmezek, 106) Kaz\u0131kur-dal\u0131, 107) Fercan, 108)Suaras\u0131, 109) Bayramu\u015fag\u0131, 110) Kokna-Kend, 111) Ky\u00fc\u015flek, 112)Zebuh, 113) Baylandur, 114) Ba\u011firbekli, 115)Keravis-Abdallar.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7mi\u015f k\u00f6yler, Ermeniler taraf\u0131ndan yak\u0131lm\u0131\u015f ya da tamam\u0131yla yerle bir edilmi\u015ftir. Daha sonra yine kendine \u00f6zg\u00fc ismi olmayan ona yak\u0131n (2 ve 5 hanelik k\u00f6y) ya\u015fay\u0131\u015f m\u0131nt\u0131kas\u0131 yok edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Yak\u0131lm\u0131\u015f, ya\u011fmalanm\u0131\u015f ve Ermenilerce i\u015fgal edilmi\u015f bu k\u00f6ylere -g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar- M\u00fcsl\u00fcmanlar giremiyorlar. Bu k\u0131sa makalede, her k\u00f6yde yap\u0131lm\u0131\u015f zul\u00fcmlere teker teker, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011finmek m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. Ermenilerin ak\u0131l almaz \u015fiddet ve zul\u00fcmleri, k\u00f6ylerdeki katledilmi\u015f insan say\u0131s\u0131 hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler Zangezur ilindeki ara\u015ft\u0131rma belgesinde ek olarak sunulmu\u015ftur. Bu raporda Ermenilerin, masum T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f mezalimlerinin en vah\u015f\u00ee \u015fiddet olaylar\u0131 belirtilmektedir.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6ylere g\u00f6re \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ki\u015fi say\u0131s\u0131 3257 erkek, 2276 kad\u0131n ve 2198 \u00e7ocuk olarak belirtilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Zangezur ilinde \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve sakatlanm\u0131\u015f M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun toplam say\u0131s\u0131 10.068 ki\u015fidir. Ancak katledilen ki\u015fi say\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ekte bu rakamdan daha \u00e7ok oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc korkun\u00e7 karga\u015fa ortam\u0131nda ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n panik h\u00e2linde ka\u00e7malar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen kurbanlar\u0131n \u00e7o\u011fu belirlenememi\u015f ve say\u0131lar\u0131 da a\u00e7\u0131klanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Tan\u0131klar\u0131n ifadelerine g\u00f6re, Ermeniler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00f6nemli \u015fiddet olaylar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da belirtilmi\u015ftir:<\/p>\n<p>1.Mesel\u00e2 Bu\u011fudu k\u00f6y\u00fcnde Ermeni haydutlar\u0131na verilen 15 gen\u00e7 k\u0131z, ya\u015fanan namus rezilli\u011fini kald\u0131ramad\u0131klar\u0131ndan ve fizik\u00ee ac\u0131lardan vefat etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>2.Ayn\u0131 k\u00f6yde Ermeni bask\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda camiye s\u0131\u011f\u0131nan 400 ki\u015fi diri diri yak\u0131larak \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Camiin kap\u0131lar\u0131n\u0131 kapat\u0131p pencereden el bombas\u0131 atan Ermeniler daha sonra insanlara ac\u0131madan camii ate\u015fe vermi\u015fler.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li>Ad\u0131 ge\u00e7en Bu\u011fudi k\u00f6y\u00fcnde han\u00e7erle \u00f6ld\u00fcr\u00fclen M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n\u0131 &#8230;<br \/>\n&#8230;&#8217;n\u0131n cesedi, g\u00f6\u011f\u00fcsleri kesilmi\u015f h\u00e2lde bulunmu\u015ftur. Kesilen kad\u0131n g\u00f6\u011fs\u00fc han\u00e7erle kesilmi\u015f bebe\u011fin a\u011fz\u0131na sokulmu\u015ftur.<\/li>\n<li>Ayn\u0131 k\u00f6y\u00fcn sakini&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;. Ermenilerce katledilmi\u015f, gurban\u0131n cinsel organ\u0131 kesilerek a\u011fz\u0131na sokulmu\u015ftur.<\/li>\n<li>Ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6y\u00fcn gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;. ,&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;. ve&#8230;&#8230;.. Ermenilerin\u00a0 tecav\u00fcz\u00fc s\u0131ras\u0131nda hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015flerdir.<\/li>\n<li>Bu\u011fudu\u00a0\u00a0 k\u00f6y\u00fcne\u00a0 yak\u0131n\u00a0\u00a0 bir\u00a0 k\u00f6yde&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230; \u00a0\u00a0 g\u00f6\u011f\u00fcsleri\u00a0\u00a0 kesilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve arkas\u0131na nal \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>N\u00fcvedi k\u00f6y\u00fcnde Ermeniler yatakta hareketsiz yatan ihtiyar Esadbey Melik Abbas&#8217;\u0131 s\u00fcng\u00fcyle \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<li>N\u00fcvedi k\u00f6y\u00fcnde Ermeniler sokakta ko\u015fan \u00e7ocuklar\u0131n kafalar\u0131n\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7la u\u00e7urmu\u015flard\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n<p>9.Seki k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sokaklar\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcsleri kesilmi\u015f kad\u0131n cesetleri yan\u0131nda ikiye par\u00e7alanm\u0131\u015f bebek cesetlerine rastlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>lO.\u0130mi\u015fli k\u00f6y\u00fcnde Ermeni bask\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u00e7ocuklar\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7 ve s\u00fcng\u00fcye takm\u0131\u015flard\u0131r. Buna ek olarak \u00e7ok say\u0131da par\u00e7alanm\u0131\u015f ceset bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>11.A\u011fd\u00fc k\u00f6y\u00fcnde Ermeniler M\u00fcsl\u00fcmanlardan Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmelerini talep etmi\u015f ve kad\u0131nlar\u0131n g\u00f6\u011f\u00fcslerini kopartarak bebeklerin a\u011f\u0131zlar\u0131na sokmu\u015flar.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li>A\u011fd\u00fc k\u00f6y\u00fcnde Ermeniler,&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230; &#8216;nun ayaklar\u0131n\u0131n ucunu kesmi\u015fler<\/li>\n<\/ol>\n<p>ve sil\u00e2h zoruyla, kam\u00e7\u0131layarak y\u00fcr\u00fcmesi i\u00e7in zorlam\u0131\u015flar, kan kayb\u0131ndan \u00f6lene kadar y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li>Bir\u00e7ok gen\u00e7 k\u0131z tecav\u00fcz edildikten sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/li>\n<\/ol>\n<p>14.\u00c7ullu k\u00f6y\u00fcnde yataktaki dokuz hasta han\u00e7erle kesilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>15.Bag\u0131rbeyli k\u00f6y\u00fcnde erkek, kad\u0131n yedi ki\u015fiyi bir eve kapatarak evi ate\u015fe vermi\u015flerdir.<\/p>\n<p>16.Ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6yde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kol, ayak ve ba\u015f\u0131 kopart\u0131lan cesetleri tan\u0131nmaz h\u00e2le getirilmi\u015f ve kime ait oldu\u011fu tespit edilememi\u015ftir.<\/p>\n<p>17.Gatar k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sayg\u0131de\u011fer ihtiyar\u0131 Mesedi-Galandan Me\u015fedio\u011flu yak\u0131t d\u00f6k\u00fcl\u00fcp yak\u0131larak \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>18.Ayn\u0131 Gatar k\u00f6y\u00fcnde Ermeniler Kerbalayi Allahverdi H\u00fcseyin Alio\u011flu&#8217;nun ayak ve kolunu ba\u011flayarak bo\u011fazlanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>19. Birinci Vrtanzur k\u00f6y\u00fcnde \u00e7ok say\u0131da bo\u011fazlanm\u0131\u015f kad\u0131n ve \u00e7ocuk cesedi bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>20.Erivan vil\u00e2yetinde Novobayazit (Yeni Beyazit) iline ba\u011fl\u0131 Rahman Efendi k\u00f6y\u00fcnde ihtiyar \u0130brahim Hac\u0131 H\u00fcseyino\u011flu&#8217;nun canl\u0131 olarak g\u00f6zleri \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra cesedi yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da, Zangezur ili M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcm k\u0131saca anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 vah\u015fice \u00f6ld\u00fcrme ve tecav\u00fcz olaylar\u0131 o kadar \u00e7oktur ki, mevcut makalede belirtmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. G\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131, bu gibi t\u00fcyler \u00fcrperten cinayetlerin hemen hemen Ermeniler taraf\u0131ndan bask\u0131na u\u011fram\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn k\u00f6ylerde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini bildiriyorlar.<\/p>\n<p>Y\u0131k\u0131lan ve yak\u0131lan M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerini b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlukla Ermeni ordusu generali Andronik&#8217;in il (yukar\u0131da belirtilen iller) s\u0131n\u0131rlar\u0131na girmesiyle h\u0131z kazanm\u0131\u015f ve \u00e7ok say\u0131da tan\u0131\u011f\u0131n ifadelerine g\u00f6re, bask\u0131nlar Andronik&#8217;in \u00f6nderli\u011finde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu olaylar 1918 y\u0131l\u0131n\u0131n yaz ve sonbahar aylar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>K\u00f6ylere bask\u0131n yapan Ermenilerin \u00e7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcmanlarca tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r; bunlar\u0131 tan\u0131klar\u0131n ifadelerinden ve resm\u00ee belgelerden \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyoruz.<\/p>\n<p>Tan\u0131nan Ermenilerin say\u0131lar\u0131 y\u00fczlercedir. Bu isimler zaman\u0131 geldi\u011finde baz\u0131 soru\u015fturma belgelerinde belirtilecektir. Bu belgede direkt tan\u0131klar\u0131n ifadeleri \u00fczerine Ermeni bask\u0131nlar\u0131na direkt \u00f6nderlik eden ve cinayet i\u015flemi\u015f baz\u0131 Ermenilerin isim ve soyadlar\u0131 belirlenmi\u015ftir. Bunlar: G\u00f6r\u00fc\u015f \u015fehrinden Nikolay Osipov, Simyon Miramov, Darabas k\u00f6y\u00fcnden \u015eamir \u015eahnazazor, Megri k\u00f6y\u00fcnden David Arsak, Matovos, Vahians, Kovar Arazasp, Gelir Agabek k\u00f6y\u00fcnden Melik Ogancanov, Astazur k\u00f6y\u00fcnden asker Agabek Murdusi Latvakanov, Nikolay Barsamov, s\u00fcrg\u00fcn ka\u00e7k\u0131n\u0131, takma ad\u0131 &#8220;Japon&#8221; Ostozurski, din adam\u0131, rahip Ter-David, Darabas k\u00f6y\u00fcnden David ve Kaspar Ke\u015fisovlar, Ahlatyan k\u00f6y\u00fcnden Ovakim Gevokov ve Yagup Arustamov, Kala\u00e7\u0131 k\u00f6y\u00fcnden ivan Marirosov.<\/p>\n<p>Zul\u00fcmlerin k\u0131saca \u00f6zeti bildirildikten sonra, Kolan\u0131 cemaatinin on iki k\u00f6y\u00fcne yap\u0131lm\u0131\u015f k\u0131y\u0131mlardan\/y\u0131k\u0131mlardan da s\u00f6z etmek gerekmektedir:<\/p>\n<p>1.Maragal\u0131 k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Ermenileri k\u00f6ylerindeki iki M\u00fcsl\u00fcman&#8217;\u0131 (Muhammet \u0130skendero\u011flu ve M\u00fcsl\u00fcm Rehimo\u011flu) \u00f6ld\u00fcrerek cesedi &#8220;Da\u015f-Ar\u0131k&#8221; kanal\u0131na atm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>2.F\u0131nd\u0131kl\u0131&#8217;da Tav\u015fanl\u0131 Ermenileri Ferhad Caferkuluo\u011flu isimli k\u00f6y habercisini iki M\u00fcsl\u00fcman arkada\u015f\u0131yla birlikte \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n<p>T\u00fcm bu cinayet emellerinde i\u015ftiraklar\u0131 tespit edilen \u015fah\u0131slar \u015funlard\u0131r: Manu\u00e7ar Pogosov, Agalo Ogancanov, Dulus k\u00f6y\u00fcnden Nepogos Kaprielov, \u015earkiscan Tevosov, Darabes k\u00f6y\u00fcnden Stephan Pagasov, Aleksandr Kukiyev, Sirkatas k\u00f6y\u00fcnden Misrop Kuniyev, Efrem Rustamov, Kuris k\u00f6y\u00fcnden Lalazar ve Garip Garipovlar, Savakar k\u00f6y\u00fcnden Huba Davidov, David Mnasakanov, Manu\u00e7ar T\u00fcniev, Astazur k\u00f6y\u00fcnden Kostant Asriev, Hotanan k\u00f6y\u00fcnden subay Ovanes Ter-Petrosov, Ha\u00e7atur Davidov, Ahtahana k\u00f6y\u00fcnden din adam\u0131 Ter-Grikor, Ter-Minasov, m\u00fchendis Sumbat Melik Stepanov, Geryusahhan \u015fehrinden eski polisler Isak Bu\u015finev ve Soratikov, Mugan\u00e7ik k\u00f6y\u00fcnden Dada\u015f ve Ha\u00e7atur, Osipov, G\u00fclg\u00fcm k\u00f6y\u00fcnden Tevi Mnasakanov, Ugur\u00e7al\u0131 k\u00f6y\u00fcn\u00fcn eski muhtar\u0131 Nikolay Petrosv, B\u0131h Samson Melik k\u00f6y\u00fcnden Parsadanov, Akarak k\u00f6y\u00fcnden fvan Kazarov, Ayrapet Stephanov, Efrem Agahanov, Arsak Simonov, Dig-isak k\u00f6y\u00fcnden Afuhsov, Krikor ve Bahsi Seyranovlar, Ar\u00e7azur k\u00f6y\u00fcnden Sumbat Melik Stephanov ve son olarak Kovar k\u00f6y\u00fcnden Agalo Pogosov.<\/p>\n<p>Zangezur ilinde Ermeniler taraf\u0131ndan y\u00fczden fazla M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6y\u00fcn\u00fcn y\u0131k\u0131lmas\u0131, on binlerce b\u00fcy\u00fck ba\u015f hayvan\u0131n ve y\u00fcz binlerce koyunun ya\u011fmalanmas\u0131, ba\u011f ve tarlalar\u0131n yok edilmesi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ekonomik durumunu k\u00f6t\u00fc etkiledi. 50.000&#8217;e yak\u0131n m\u00fclteci Azerbaycan k\u00f6ylerine ak\u0131n etmi\u015f ve en az yakla\u015f\u0131k yar\u0131m milyar ruble zarar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>2. Cebrail \u0130li<\/strong><\/p>\n<p>Cebrail ili, on iki M\u00fcsl\u00fcman, \u00fc\u00e7 Ermeni k\u00f6y\u00fcnden olu\u015fmaktad\u0131r. Cebrail topraklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu d\u00fczl\u00fckten olu\u015fmaktad\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu da d\u00fczl\u00fckte yerle\u015fmi\u015ftir ve Ermeniler buraya direkt sald\u0131rmaktan \u00e7ekinmi\u015flerdir. Dolay\u0131s\u0131yla Cebrail ilinde Cevan\u015fir ilinde oldu\u011fu gibi, \u00e7o\u011funlukla zarar g\u00f6ren Karaba\u011f da\u011f\u0131n\u0131n ete\u011findeki k\u00f6yler olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Sorgulanm\u0131\u015f \u015fahitlerin ifadelerine g\u00f6re, M\u00fcsl\u00fcmanlar 1918 Aral\u0131k ay\u0131na kadar (da\u011fl\u0131kta ya\u015fayan toprak sahipleri ve k\u00f6yl\u00fcleri) Ermenilerin Karaba\u011f&#8217;\u0131n ba\u015fka illerindeki Tatar k\u00f6ylerinde yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 zul\u00fcmleri duymu\u015f ise de koruma ama\u00e7l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalara giri\u015fmemi\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlara, kom\u015fu k\u00f6ydeki Ermeniler her zaman g\u00fcvence vermi\u015flerdir. Dolay\u0131s\u0131yla Ermenilerin kendilerine sald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015flerdir. Bu s\u0131rada Ermeniler ise M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerine bask\u0131n d\u00fczenleme haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>1918 y\u0131l\u0131n\u0131n Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnlerinde Cebrail ilinde Ermenilerin sil\u00e2hl\u0131 ayaklanmalar\u0131 patlak verdi. K\u0131smen hayvan ka\u00e7\u0131rma, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 katletme eylemlerini ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r, \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f sil\u00e2hl\u0131 gruplar Tatar k\u00f6ylerine sald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00fct\u00fcn olanlara ra\u011fmen, tan\u0131klar\u0131n ifadeleri M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Ermeni sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 beklemediklerini g\u00f6stermi\u015ftir. Mesel\u00e2 Karaba\u011f General Gubernatoru&#8217;nun ad\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 17 \u015eubat 1919 tarihli, 84 no.lu raporunda \u015fu ifadeler yer alm\u0131\u015ft\u0131r, &#8220;ilin M\u00fcsl\u00fcman sakinleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olaylar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle kar\u015f\u0131lam\u0131\u015f ve herhangi bir aktif faaliyette bulunmaks\u0131z\u0131n Ermenilere kar\u015f\u0131 sadece kendini ve mal\u0131n\u0131 koruma ama\u00e7l\u0131 pozisyon alm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar Ermenilere kar\u015f\u0131 herhangi bir kanun d\u0131\u015f\u0131 eylemde bulunmam\u0131\u015flard\u0131r. Bunun delili olarak hi\u00e7bir Ermeni k\u00f6y\u00fcn\u00fcn zarar g\u00f6rmedi\u011fini ifade edebiliriz.&#8221;<\/p>\n<p>Ermenilerin M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 su\u00e7lar\u0131n k\u0131sa listesi \u015fudur:<\/p>\n<ol>\n<li>D\u00fcd\u00fck\u00e7\u00fc,\u00a0\u00a0 Edillu,\u00a0\u00a0 Akbulak,\u00a0\u00a0 Goga,\u00a0\u00a0 \u00c7irakuz,\u00a0\u00a0 Ahulu,\u00a0\u00a0 k\u00f6ylerinin Ermenileri, 26 Aral\u0131k 1918 gecesinde D\u00fcd\u00fck\u00e7\u00fc k\u00f6y\u00fcn\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n mek\u00e2n ettikleri k\u0131sm\u0131n\u0131 talan etmi\u015fler, evlerini y\u0131km\u0131\u015flar ve ya\u011fmalam\u0131\u015flard\u0131r.<\/li>\n<li>Aral\u0131k\u00a0\u00a0 1918&#8217;de\u00a0\u00a0 Ermeniler\u00a0 Ar\u0131\u015f\u00a0\u00a0 k\u00f6y\u00fc\u00a0\u00a0 sakinlerinin\u00a0\u00a0 koyunlar\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/li>\n<li>Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 5 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fcnde sil\u00e2hl\u0131 Ermeniler Karakelli k\u00f6y\u00fcn\u00fc basm\u0131\u015flar ve koyunlar\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/li>\n<li>10 Aral\u0131k tarihinde Do\u015fudinli Muharrem Musao\u011flu&#8217;nun koyunlar\u0131 Ermenilerce ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>Ayn\u0131 tarihlerde sil\u00e2hl\u0131 Ermeniler Efendiler k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakini Mir Yusuf, Mir Hasano\u011flu&#8217;nun b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131n\u0131 zorla g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<li>2 Aral\u0131kta sil\u00e2hl\u0131 Ermeni haydutlar\u0131 A\u015f\u0131k Melihtik\u00f6y\u00fcn\u00fc<br \/>\nya\u011fmalam\u0131\u015flar, hayvanlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler ve k\u00f6y\u00fc ate\u015fe vermi\u015fler.<\/li>\n<li>Yine ayn\u0131 tarihlerde Ermeni haydutlar\u0131 Halefli, Totor ve Sihlyar k\u00f6ylerini ate\u015fe vermi\u015fler, mallar\u0131n\u0131 ya\u011fmalam\u0131\u015flar, hayvanlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 vurmu\u015flar kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<\/ol>\n<p>8.18 Aral\u0131kta Sirik k\u00f6y\u00fc ya\u011fmalanm\u0131\u015f ve yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>(Raporda 9 yok.)<\/p>\n<ol>\n<li>27 \u015eubat 1919&#8217;da A\u011fcaakent, Dolunyar ve M\u00fclkdere k\u00f6ylerinin Ermenileri Sirik k\u00f6y\u00fcne sald\u0131rm\u0131\u015flar ve bu k\u00f6ye ba\u011fl\u0131 Nusaolu k\u00f6y\u00fcn\u00fc de yakm\u0131\u015flard\u0131r.<\/li>\n<li>19 Mart 1919&#8217;da Ahillili k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Ermeni as\u0131ll\u0131 iki sakini Avetis ve Nerses Babayevler, topra\u011f\u0131n\u0131 i\u015flemekte olan Ibad Memi\u015fo\u011flu&#8217;nu ba\u015f\u0131ndan yaralam\u0131\u015flard\u0131r.<\/li>\n<li>1918 y\u0131l\u0131n\u0131n A\u011fustos ay\u0131nda Gervend\u00a0 k\u00f6y\u00fc sakinlerinin t\u00fcmhayvanlar\u0131 Ermeniler taraf\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, ev e\u015fyalar\u0131 ya\u011fmalanm\u0131\u015f, iki \u00e7oban \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/li>\n<li>1919 Ocak ay\u0131nda sil\u00e2hl\u0131 Ermeniler, Karada\u011fl\u0131 k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakinleri Molla\u00a0 Nebi\u00a0 Hac\u0131\u00a0 Muhammed\u00a0 Efendio\u011flu ve Ayvaz\u00a0 Mehral\u0131o\u011flanlar\u0131n\u0131n<br \/>\nkoyunlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<li>1918 y\u0131l\u0131n\u0131n sonbahar\u0131nda Hadrut Mu\u011fan ve Normanik k\u00f6ylerinin Ermenileri, Sergey Nikolyans, Sergey Lallo\u011flu, k\u00f6ylerinin yan\u0131ndaki Boliyant k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakinleri Cafer Alekpero\u011flu ve Na\u015fir Muharremo\u011flu&#8217;nu soyduktan sonra \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<li>1918 y\u0131l\u0131n\u0131n k\u0131\u015f\u0131nda Jilano ve M\u00fclkanadaran k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Ermenileri Eyvazl\u0131\u00a0\u00a0 k\u00f6y\u00fcn\u00fc\u00a0\u00a0 basm\u0131\u015flar,\u00a0\u00a0 \u00fcstelik\u00a0\u00a0 k\u00f6y\u00fc\u00a0\u00a0 ya\u011fmalayan\u00a0\u00a0 haydutlar\u00a0 k\u00f6y\u00fcn hayvanlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler ve H\u00fcseyin Allahverdio\u011flu&#8217;nu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<li>Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n k\u0131\u015f\u0131nda Dolanlar k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Ermenileri S\u0131hlar k\u00f6y\u00fcn\u00fc ya\u011fmalam\u0131\u015f, hayvanlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<li>M\u00fclkanadaran&#8217;l\u0131\u00a0\u00a0 Ermenileri,\u00a0\u00a0\u00a0 Mel\u00fckl\u00fc\u00a0\u00a0\u00a0 k\u00f6y\u00fcne\u00a0\u00a0 \u00a0sald\u0131rarak, ya\u011fmalam\u0131\u015f ve hayvanlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/li>\n<\/ol>\n<p>K\u00f6ylere d\u00fczenlenen bask\u0131nlar katliamlarla devam etmi\u015ftir. Mesel\u00e2, Ahil\u0131 k\u00f6y\u00fcnde iki erkek, \u00fc\u00e7 kad\u0131n, bir \u00e7ocuk \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, bir erkek de yaralanm\u0131\u015f, Mel\u00fckl\u00fc k\u00f6y\u00fcnde bir erkek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, Tatar k\u00f6y\u00fcnde bir ki\u015fi yaralanm\u0131\u015f, Evatl\u0131 k\u00f6y\u00fcnde bir ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, Mezre k\u00f6y\u00fcnde alt\u0131 erkek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, Sirik&#8217;te 11 erkek, 10 kad\u0131n, 14 \u00e7ocuk \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve iki erkek yaralanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Tan\u0131klar\u0131n soru\u015fturmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, bask\u0131na kat\u0131lan Ermenileri ve onlar\u0131n \u00f6nderlerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 bildirmi\u015flerdir. Fakat burada (yani s\u00f6z konusu raporda) tam ismi ve soyad\u0131 mevcut \u015fah\u0131slar belirtilmi\u015ftir: D\u00fcd\u00fckl\u00fc k\u00f6y\u00fcnden Balasan Ayrapetov, Arutyun Logmanov, Karapet Oguncanov, \u0130van Begleyarov, Usub Haciyev, Ovkadim Barhudarov, Sarkis Mirzoev.<\/p>\n<p>Kemraku\u00e7 k\u00f6y\u00fcnden, Sumbat Mirzaev, prapor\u015fik (gedikli ile subay aras\u0131nda bir r\u00fctbe) Aslan Sarkisov, Avetis Petrosov, Nikolay Bahtiyev, Aleksandr Seyranov. Earinli k\u00f6y\u00fcnden, Bah\u00e7i Ogancanov, Gerasim Mirzoev, Bah\u00e7i Nahapetov, Moses Kagramanov, \u015eu\u015fa ilindeki \u00c7irakuz k\u00f6y\u00fcnden,<\/p>\n<p>Hur\u015fit Bek, Markar Bek, \u0130\u015fhan Bek ve Sumbat Bek \u0130\u015fhanovlar. Goga k\u00f6y\u00fcnden, Muki Safarov, Savat, Ter-Grigorev, Sark\u0131\u015f Kekuns, David Ogancanov. Yine \u015eu\u015fa ilinin \u00c7anak\u00e7\u0131 k\u00f6y\u00fcnden, Sokrat bek Melik-\u015eahnazov, \u00e7avu\u015f Markoz. M\u00fclkadara k\u00f6y\u00fcnden, Muhan Martirosov, Nikolay Petrosov, Ov\u015far ve Tigran Pogosovlar. Dolanlar k\u00f6y\u00fcnden, Celala Cevadov, Ogancan Mirzavan\u0131v, A\u011fa Sarkis Martirocov, Garahan Cavadov, Pogos ve Arsak Ovanesov, Muhan ve Cavad Oganvanovlar, ivan Arzumanov. Da\u011fba\u015f\u0131 k\u00f6y\u00fcnden, Bah\u00e7i ve \u00c7atur Stepanyan, Muhan ve Simon Nisyan, Ovanes ve Akopcan Karabekovlar. Zamzur k\u00f6y\u00fcnden, Muhan Mikirti\u00e7ev, Aleksand\u0131r Melkumov, Ovanes Mosesyan. Agcakent k\u00f6y\u00fcnden, Hevond ve Tatevos Mikaelovlar, Hayk ve Gigran Akopcanovlar, Mirza Ovanesov, \u0130\u015fhan Sarkiscanov. Civan k\u00f6y\u00fcnden, Markar Kazarov, Ov\u015far Musiev.<\/p>\n<p>Zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f toprak sahipleri ve \u00e7ift\u00e7ilerin dilek\u00e7eleri ile zarar tutanaklar\u0131na g\u00f6re, Cebrail ili M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n zararlar\u0131, en az on milyonlarca ruble olmu\u015ftur. Ermenilerin hayvan ka\u00e7\u0131rma, ev e\u015fyalar\u0131n\u0131 ya\u011fmalama, tar\u0131m aletleri ve bu\u011fday tah\u0131llar\u0131n\u0131 al\u0131koymalar\u0131 neticesinde \u00e7ift\u00e7i M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ekonomi durumu belirli \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>3. Cevan\u015fir Vil\u00e2yeti<\/strong><\/p>\n<p>Tan\u0131klar\u0131n ifadeleri ve vil\u00e2yet polis karakolunun resm\u00ee belgeleri sonucunda ara\u015ft\u0131r\u0131lmakta olan konu hakk\u0131ndaki durum a\u015fa\u011f\u0131da belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Rusya&#8217;n\u0131n b\u00f6lgede asker\u00ee harek\u00e2tlar\u0131n\u0131 durdurmadan \u00e7ok \u00f6nce, Ermeni as\u0131ll\u0131 erler ordudan k\u00f6ylerine firar etmi\u015f \u00e7e\u015fitli sil\u00e2h, makineli t\u00fcfek vb. sil\u00e2hlardan cephane haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131r. Bu t\u00fcr su\u00e7lara ise yerli Ermeni ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Ermeni k\u00f6yl\u00fcleri de yard\u0131m etmi\u015ftir. \u00dcstelik Ermenilerin serbest hareket etmelerine, Rus polis makamlar\u0131n\u0131n da eylemsiz kalmalar\u0131 sebep olmu\u015ftur. Vil\u00e2yetin M\u00fcsl\u00fcman sakinleri ise Ermenilerin sil\u00e2h depolama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na engel olmad\u0131klar\u0131 gibi, sessiz kalm\u0131\u015flar ve tarih\u00ee kom\u015fular\u0131na inanm\u0131\u015flard\u0131r. Hatta Yevlah istasyonu ve Berde ilinin k\u00f6y yollar\u0131nda Ermenilerin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 durdurma olaylar\u0131na ra\u011fmen, M\u00fcsl\u00fcmanlar bu sil\u00e2hlar\u0131n kendilerine kar\u015f\u0131 kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Rusya H\u00fck\u00fcmetinin devrilmesinden itibaren Ermeni k\u00f6ylerine getirilen sil\u00e2hlar s\u0131kla\u015fm\u0131\u015f ve o vakitten itibaren Ermeniler, M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca tav\u0131r ve \u015fiddete dayal\u0131 hareketler ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Burada vurgulanmas\u0131 gereken durum, ad\u0131 ge\u00e7en vil\u00e2yetlerdeki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinin co\u011fraf\u00ee \u00f6zelliklerini belirtmektedir. M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu d\u00fczl\u00fckte yerle\u015fmektedir. Fakat Kala\u011finin ve Avrayan k\u00f6y cemaatlerinin birincisi da\u011f ete\u011finde, ikincisi ise Cevan\u015fir vil\u00e2yetinin da\u011fl\u0131k b\u00f6lgesinde isk\u00e2n etmi\u015ftir. Kala\u011fi cemaatinin 12 k\u00f6y\u00fc (Damiral, imrat-Gerravent, \u00c7arektar, Umudlu, Karalar, \u015eirhavend, Buruc, Ali-A\u011fal\u0131, Ha\u00e7in-Dorbatlu, \u00c7\u0131rahal\u0131, Hac\u0131-Geravend) her taraf\u0131ndan Ermeni k\u00f6yleriyle (Maragl\u0131, Tal\u0131\u015f, Yukar\u0131 ve A\u015fa\u011f\u0131 \u00c7ayl\u0131, L\u00fclalasar, A\u011fdere, Ulu-Karabey, K\u00fc\u00e7\u00fck Karabey, \u00c7ardahl\u0131, Gasanriz, Vanket, Tav\u015fanl\u0131, Damgal\u0131, Kelea\u011f vb.) \u00e7evrilmi\u015ftir.\u00a0 B\u00f6ylece Kala\u011fi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 vil\u00e2yet d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne inmek i\u00e7in Ermenilerce isk\u00e2n edilen k\u00f6ylerden ge\u00e7mek zorundayd\u0131lar. Avrayan k\u00f6y cemaatine gelince, onlar\u0131n k\u00f6yleri Ermeni k\u00f6ylerinden yukar\u0131da, y\u00fcksek da\u011flarda yerle\u015fmi\u015f ve di\u011ferlerinden \u00fcst\u00fcn durumda olmu\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece Avrayan k\u00f6yleri, Kala\u011fi k\u00f6ylerine g\u00f6re Ermenilerden az zarar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kala\u011fi k\u00f6yleri Ermeniler taraf\u0131ndan tamam\u0131yla yok edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ermenilerin, M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 vak&#8217;alara geri d\u00f6nersek, tan\u0131klar\u0131n ifadelerine g\u00f6re, Ermeni sil\u00e2hl\u0131 gerill\u00e2lar\u0131 kendilerini g\u00fcvenli hissettikleri ve g\u00fc\u00e7lerinin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu yerlerde ba\u015far\u0131 kazanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu yerler, sil\u00e2hs\u0131z M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n her taraftan Ermeni k\u00f6yleriyle \u00e7evrili, yard\u0131m alamayan b\u00f6lgeleriydi.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn Cevan\u015fir vil\u00e2yetinde sadece Kala\u011fi cemaatinin k\u00f6yleri bozguna u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Aral\u0131k 1917&#8217;den itibaren Ermeni sil\u00e2hl\u0131 gerill\u00e2lar\u0131, yukar\u0131da ad\u0131 belirtilen M\u00fcsl\u00fcman cemaatinin k\u00f6ylerine bask\u0131n yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yl\u00fclerin evlerine sil\u00e2hl\u0131 Ermenileri yerle\u015ftirmi\u015f ve Kala\u011fililerden Ermeni h\u00fck\u00fcmetine t\u00e2bi olmalar\u0131n\u0131 talep etmi\u015flerdir. Buna il\u00e2veten M\u00fcsl\u00fcmanlardan vergi ad\u0131yla Ermeni h\u00fck\u00fcmetine belirli miktarda para alm\u0131\u015flar ve Ermeni sil\u00e2hl\u0131 birimlerini aylarca beslemelerini de talep etmi\u015flerdir. Ermeniler bu k\u00f6ylerde kad\u0131nlara tecav\u00fcz etmi\u015fler, alkol kullanarak su\u00e7lar i\u015flemi\u015fler ve d\u00fczenli olarak M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yl\u00fclerin hayvanlar\u0131n\u0131 zorla g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n<p>Mevcut durumda bu k\u00f6ylerdeki M\u00fcsl\u00fcmanlar, d\u00fczl\u00fckte ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlarla varolan ili\u015fkilerini tamam\u0131yla kopartm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Cevan\u015fir vil\u00e2yetinin M\u00fcsl\u00fcman Halk Komitesi, Ermenilerle eski dostluk ili\u015fkilerini canland\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlere ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. Kala\u011fi cemaatini bulundu\u011fu k\u00f6t\u00fc durumdan kurtarmak i\u00e7in Ermeni k\u00f6ylerine bar\u0131\u015f teklifi ta\u015f\u0131yan heyetler g\u00f6ndermi\u015fler ve d\u00fczl\u00fckte ya\u015fayan birka\u00e7 Ermeni k\u00f6y\u00fcn\u00fc (Sarov, Hasan-Kaya vb.) da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeye, onlar\u0131n yerlerine de Kala\u011fi k\u00f6ylerini yerle\u015ftirme pl\u00e2nlar\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu pl\u00e2na g\u00f6re d\u00fcz arazide yerle\u015fen Ermeni k\u00f6yleri hi\u00e7bir zorluk \u00e7ekmeden, t\u00fcm e\u015fyalar\u0131 ve hayvanlar\u0131 ile sorunsuz da\u011fl\u0131k yerlere ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f iken d\u00fczl\u00fc\u011fe ta\u015f\u0131nmas\u0131na imk\u00e2n verilmeyen Kala\u011fi cemaatinin n\u00fcfusu Ermeni keyf\u00eelik ve zorbal\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bo\u011fulmaktayd\u0131. Ermenilerin ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve da\u011fl\u0131k b\u00f6lgede M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tutulmas\u0131 daha sonra anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Ermenilerin olas\u0131 tehlikeden kurtulma amac\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015f (Ermenilere kar\u015f\u0131 \u015fimdi de bir tehlikenin olmad\u0131\u011f\u0131 gibi), \u00f6zellikle da\u011fl\u0131k b\u00f6lgede Ermeni asker\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kuvvetlendirilmesi i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7abuk ve tamam\u0131yla yok edilmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Kala\u011fi cemaatinin, k\u00f6le hayat\u0131na benzer ya\u015fam\u0131 aylarca devam etmi\u015f, baz\u0131 k\u00f6ylerde bu durum 1918 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ve Aral\u0131k aylar\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6ylece, Ermenilerce yap\u0131lm\u0131\u015f zulme dayanamayan M\u00fcsl\u00fcmanlar, insan kayb\u0131n\u0131 g\u00f6ze alarak sil\u00e2hl\u0131 Ermeni gerill\u00e2lar \u00e7emberini k\u0131rm\u0131\u015f\u00a0\u00a0\u00a0 ve\u00a0\u00a0\u00a0 \u00e7ok\u00a0\u00a0\u00a0 kay\u0131p\u00a0\u00a0\u00a0 vererek\u00a0\u00a0\u00a0 d\u00fczl\u00fckteki\u00a0\u00a0\u00a0 soyda\u015flar\u0131na\u00a0\u00a0 \u00a0ula\u015fmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fczl\u00fc\u011fe ula\u015fan m\u00fclteci M\u00fcsl\u00fcmanlar t\u00fcm varl\u0131klar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f, mal m\u00fclkten yoksun kalm\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcstelik zoraki yolculuk s\u0131ras\u0131nda, so\u011fuk ve a\u00e7l\u0131ktan \u00e7ok say\u0131da \u00e7ocuk ve kad\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ka\u00e7may\u0131 ba\u015faramayan ihtiyar, sakat ve hasta n\u00fcfus Ermenilerce ac\u0131mas\u0131zca k\u00f6ylerinde katledilmi\u015f ve \u00e7ok say\u0131daki m\u00fclteci de pe\u015flerinden gelen Ermeniler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>Ermeni takibinden kurtulmay\u0131 ama\u00e7layan baz\u0131 k\u00f6y sakinleri, (mesel\u00e2, \u0130maret-Garavend ve Umudlu&#8217;nun bir k\u0131sm\u0131) dolayl\u0131 ve uzun yolu se\u00e7mi\u015flerdir. Bu istikamet de, y\u00fcksek, k\u00e2rl\u0131 ve kat\u0131 &#8220;Murov da\u011f\u0131&#8221;ndan ge\u00e7en Elizavetapolisk vil\u00e2yetinin Zegman yolu idi. Bu yolla gelen m\u00fclteciler de \u00e7ok a\u011f\u0131r \u015fartlar alt\u0131nda d\u00fczl\u00fc\u011fe ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en cemaatin m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f k\u00f6yl\u00fcleri g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Cevan\u015fir vil\u00e2yetinin d\u00fczl\u00fckteki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerine yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, Beg\u00fcm Sarov, Seysulan, Yarim\u00e7, ll\u015f\u0131hanlar, Boy-Ahmedli, Kehil-Gervend bunun yan\u0131 s\u0131ra \u015eu\u015fa vil\u00e2yetinin Seyidler vb. k\u00f6ylerine yerle\u015ftirilen m\u00fclteci M\u00fcsl\u00fcmanlar yerli k\u00f6yl\u00fclerden yard\u0131m g\u00f6rm\u00fc\u015fler, fakat tar\u0131mc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fmaya imk\u00e2n bulamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Raporumuzda daha \u00f6nce vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi bu deh\u015fete kar\u015f\u0131 tepki g\u00f6stererek M\u00fcsl\u00fcman Halk Komitesi, Ermeni k\u00f6ylerine bar\u0131\u015f teklifi g\u00f6t\u00fcren temsilciler g\u00f6ndermi\u015flerdir. Ancak g\u00f6nderilen temsilciler hi\u00e7bir zaman bar\u0131\u015f cevab\u0131n\u0131 alamad\u0131\u011f\u0131 gibi Ermenilerce tehdit edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bir g\u00f6rg\u00fc tan\u0131\u011f\u0131n\u0131n ifadesinde, M\u00fcsl\u00fcman Halk Komitesi Ba\u015fkan\u0131 Me\u015fedi-Ali\u015f ismailov&#8217;a, Mergal\u0131 Ermeni k\u00f6y\u00fcn\u00fcn muhtar\u0131 Nerses Manukov, Avan Y\u00fczba\u015fev&#8217;in malik\u00e2nesinde, &#8220;Bu yapt\u0131klar\u0131m\u0131z ne ki, siz gelecekte olacaklara bak\u0131n.&#8221; \u015feklinde a\u00e7\u0131k tehditte bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Ancak, Ermeni zulm\u00fcnden Cevan\u015fir vil\u00e2yetinin d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnde ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar da zarar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1918 y\u0131l\u0131n\u0131n ilkbahar\u0131 ve yaz\u0131nda Ermeniler Terter nehrinin y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirerek k\u00f6yl\u00fcleri susuz b\u0131rakm\u0131\u015flar, \u00e7ift\u00e7iler tah\u0131l sulamada hatta i\u00e7me suyu bulmada zorluk \u00e7ekmi\u015flerdir. Ermeniler bu yapt\u0131klar\u0131yla kalmam\u0131\u015flar, k\u00f6yl\u00fclerin yazl\u0131k yaylaya ta\u015f\u0131nma imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 da k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. 1918 y\u0131l\u0131nda Ermeniler, uzun d\u00f6nem \u015eu\u015fa \u015fehrine giden t\u00fcm yollan tutmu\u015f ve b\u00fct\u00fcn d\u00fczl\u00fck sakinlerinin korku i\u00e7inde ya\u015famas\u0131na sebep olmu\u015flard\u0131r. Buna ek olarak Ermeniler, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hayvanlar\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015flar, yolda rastlad\u0131klar\u0131 yaln\u0131z M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Bu ya\u015fanan olaylar vil\u00e2yet M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n trajik durumunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/p>\n<p>Bu durum g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ayn\u0131 \u015fekilde devam etmektedir. H\u00e2len Azerbaycan Cumhuriyeti&#8217;ni tan\u0131mayan Ermeniler, oturduklar\u0131 topraklar\u0131n (Cevan\u015fir ili) Ermenistan Cumhuriyeti&#8217;ne ait oldu\u011funa inanmaktad\u0131rlar. Ermeniler \u015fimdi de \u015fiddete dayal\u0131 eylemler d\u00fczenlemektedirler. B\u00f6lgede Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Tahkikat Komisyonunun bulundu\u011fu s\u0131ralarda bile Ermeniler, Demirler k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakini Cevad Alio\u011flu&#8217;nun hayvanlar\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015flar, Maragl\u0131 k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yak\u0131nlar\u0131nda da iki M\u00fcsl\u00fcman erkek \u00e7ocu\u011funu ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015flar, bu \u00e7ocuklar daha sonra b\u00fcy\u00fck zorluklarla geri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgede olu\u015fan bu durum sorgu ekibi \u00fcyelerinin inceleme yapmas\u0131na imk\u00e2n vermedi. Ekip \u00fcyelerinin hayat\u0131n\u0131 tehlikeye sokmak istemeyen komisyon, Ermeni k\u00f6ylerinden ge\u00e7erek M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topraklara gitmeyi g\u00f6ze alamad\u0131.<\/p>\n<p>Bu arada, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ermeniler ilin d\u00fczl\u00fck b\u00f6lgesindeki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerinde \u00e7ok rahat dola\u015f\u0131yorlar. G\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 Terter pazar\u0131n\u0131 grup h\u00e2linde ziyaret ediyorlar. Ticaretini rahat\u00e7a yapmakta olan Ermeniler pazarda yolsuzluklara da ba\u015fvuruyorlar. Mesel\u00e2, M\u00fcsl\u00fcmanlardan \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f hayvanlar\u0131 kendilerine (M\u00fcsl\u00fcmanlara) sat\u0131yorlar. (\u015eahit iskenderov&#8217;un bildirisinden)<\/p>\n<p>Yukar\u0131da, Ermeni haydutlar\u0131n\u0131n Cevan\u015fir ili kapsam\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcmanlara yapt\u0131klar\u0131 zul\u00fcm ve i\u015fkenceye de\u011findik. Ayr\u0131ca \u00e7ok say\u0131da M\u00fcsl\u00fcman \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve onlara ait mal-m\u00fclk ya\u011fma edilmi\u015ftir. Sarav k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Ermenileri Buruc k\u00f6y\u00fcn\u00fcn s\u00fcr\u00fcs\u00fcne ve \u00e7obanlar\u0131na kar\u015f\u0131 sil\u00e2hl\u0131 sald\u0131r\u0131da bulunmu\u015f ve hayvanlar\u0131n\u0131 Ermenilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00c7ay&#8217;l\u0131 k\u00f6y\u00fcne g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Akdere k\u00f6y\u00fcnden bir grup sil\u00e2hl\u0131 Ermeni, Kapanl\u0131 k\u00f6y\u00fc M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n 600 koyun ve 50 b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan\u0131n\u0131 zorla g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Ayn\u0131 haydut grubu Kapanl\u0131 k\u00f6y\u00fcnden 250 koyun ve 61 b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, Akdere Ermenileri, Karapirimli C\u00fcm\u015fid Beyin 1350 koyununu ve d\u00f6rt at\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Tav\u015fanl\u0131 Ermenileri Karakor&#8217;da Ocakverdi Molla Kambero\u011flu ve Eyvaz Molla Nevruzo\u011flu&#8217;nu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fler, \u00fcstelik Ocakverdi&#8217;nin han\u0131m\u0131 Sona \u015eahmemedk\u0131z\u0131m da katletmi\u015ftir. G\u00fclata\u011f Ermenilerinden olu\u015fan haydut grubu, Serhevendi sakinlerinden 122 b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan\u0131, Kalay\u015f\u0131lar M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131ndan da 105 hayvan\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Akdere Ermeni haydutlar\u0131, Kapanl\u0131 sakinlerinin hayvanlar\u0131n\u0131 zorla g\u00f6t\u00fcrmek istemi\u015fler, sil\u00e2hl\u0131 kar\u015f\u0131la\u015fmada Kurban Allahverdio\u011flu \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. &#8220;\u00c7oklu De\u011firmen&#8221; yerinde Ermeni haydutlar\u0131 ve 500 n\u00fcfuslu Ermeni as\u0131ll\u0131 k\u00f6y sakinleri Koturlular\u0131n kervan\u0131na sald\u0131rm\u0131\u015flar ve de\u011feri 14 milyon rubleye yak\u0131n mallar\u0131n\u0131 (at, bu\u011fday, para ve ev e\u015fyalar\u0131 vs.) talan etmi\u015flerdir. Nurubeyov&#8217;un topraklar\u0131na tecav\u00fcz eden Akdere Ermeni haydutlar\u0131 Irmat Gerravendiyev&#8217;in hayvanlar\u0131n\u0131 zorla g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. \u00c7\u0131rakl\u0131 k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakini \u0130skender Alio\u011flu&#8217;nun sil\u00e2hl\u0131 Ermeniler taraf\u0131ndan 115 b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan\u0131, buna ek olarak on at\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Senderi Eri adl\u0131 yerde ger\u00e7ekle\u015fen olay s\u0131ras\u0131nda, Fars as\u0131ll\u0131 \u00e7oban Novruz da Ermenilerce katledilmi\u015ftir. Akdere&#8217;li Ermeni haydutlar\u0131, \u00d6zok-Eri adl\u0131 yerde Paprevend k\u00f6yl\u00fcs\u00fc A\u015fraf A\u011faki\u015fio\u011flu&#8217;nu \u00f6ld\u00fcrerek 12 koyununu g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Ermeniler, Paprevendli Alband-Sad\u0131ko\u011flu&#8217;nu koyun satma bahanesiyle kand\u0131rarak Akdere k\u00f6y\u00fcne \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f ve orada katletmi\u015fler, cesedi de gizlemi\u015flerdir. Bahis konusu bu cinayet 19 Ocak 1918 tarihinde i\u015flenmi\u015ftir. Akdere haydutlar\u0131 Kalayc\u0131lar k\u00f6y\u00fcnden 84&#8217;e yak\u0131n b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan ve at\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler, Akdere Ermenileri sil\u00e2h kullanarak Karapirim sakinlerinden \u00fc\u00e7 at ve 1350 ba\u015f koyun g\u00f6t\u00fcrm\u00fcflerdir.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da k\u0131saca de\u011finilen cinayetlerden sonra Ermenilerin, M\u00fcsl\u00fcman sakinlerin hayvanlar\u0131n\u0131 ellerinden alarak onlar\u0131n ya\u015fam d\u00fczenlerini bozmak istediklerini g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n<p>\u00c7ok say\u0131da cinayet i\u015fleyen Ermenilerin bu cinayetleri \u00e7ok vah\u015f\u00ee y\u00f6ntemle yapt\u0131klar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Umudlu k\u00f6y\u00fcnde S\u00fcleyman Kazakaslano\u011flu, Memed Me\u015feli Pa\u015fao\u011flu ve Kaz\u0131m Atamo\u011flu isimli M\u00fcsl\u00fcmanlar par\u00e7alanarak \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, hem\u015fehrileri cesetleri o \u015fekilde bulmu\u015flard\u0131r. Hac\u0131 k\u00f6y\u00fcnden &#8230;&#8217;n\u0131n g\u00f6\u011f\u00fcsleri kesilmi\u015f cesedi bulunmu\u015ftur. Dav\u015fanl\u0131&#8217;ya ba\u011fl\u0131 Karakar k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakinleri Ramazan Novruz Alio\u011flu ve han\u0131m\u0131 Gun\u00e7a Ocak Kuluk\u0131z\u0131, sakat S\u00fcleyman Hasan, san\u0131k Ermeni Bomgukul Zaxar Kukorov&#8217;un dediklerine g\u00f6re, vah\u015fice katledildikten sonra cesetleri yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Siocavend-Bollukayal\u0131 Sultan Ali Imano\u011flu, Kazan\u00e7 k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yak\u0131nlar\u0131nda Ermeniler taraf\u0131ndan yakalanarak vah\u015fice \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve cesedi yak\u0131lm\u0131\u015f vaziyette bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>G\u00fcneypay-Sirxavend sakinleri \u015eerif Ismailo\u011flu ve Recep Novruz Alio\u011flu&#8217;nun cesetleri kafalar\u0131 kesilmi\u015f \u015fekilde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>M\u00fcsl\u00fcmanlara sald\u0131ran Ermeniler ve Ermeni \u00e7eteba\u015flar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011fu g\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131nca tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r; fakat burada tam isim ve soyad\u0131 bulunanlar belirtilecektir. Bunlar, Karhun-Verhni (Yukar\u0131 Karnun) topraklar\u0131n\u0131n sahibi m\u00fchendis Konstantin Nikiti\u00e7 Abrumov, Avan Yuzba\u015fev topraklar\u0131n\u0131n y\u00f6neticisi Ba\u011frat Melih \u015eahazov, Margal\u0131 k\u00f6y cemaatinin muhtar\u0131 Nerses Manukov, G\u00fclatag k\u00f6y\u00fcn\u00fcn sakini Ivan bek Mirzabekov, Tav\u015fanl\u0131&#8217;l\u0131 Artemi ve Muki Susikovlar, Efrem Nikolay \u015eahbakovlar, Bozarkend k\u00f6yl\u00fcs\u00fc Nikolay Saruhanov, Vankili Tigran Asan Jalalov, Domgalfl\u0131 Tasatur Moseev, L\u00fcleses&#8217;li Vogan Becanov, Yukar\u0131 ve A\u015fa\u011f\u0131 \u00c7ay&#8217;l\u0131 \u015eamil A\u011fabekov, Setrak Usubov, Tal\u0131\u015fl\u0131&#8217;l\u0131 T\u00fcni Atambekov, Akdere&#8217;li Karapet Anastasov, Tal\u0131\u015fl\u0131&#8217;l\u0131 karde\u015fler isak ve Minas Ter Danilovlar, Rustam Babaev, Gazanriz&#8217;li Sukiyas Gandashazov, \u00c7ardahl\u0131&#8217;l\u0131 Bahsi Avanesov, A\u015fa\u011f\u0131 \u00c7al\u0131&#8217;l\u0131 Akopcan Mossesov, Nikolay Sogratov, Akdere&#8217;li Markos Bey Ter-Astaturev, Marge\u015fevan&#8217;l\u0131 Atak\u015f\u0131 Haca Turov&#8217;dur. Bu ad\u0131 ge\u00e7en ki\u015filer sadece haydut gruplar\u0131na \u00f6nderlik yapmakla kalmam\u0131\u015f, kendileri de cinayet i\u015flemi\u015fler, insan \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n<p>Zarar g\u00f6renler taraf\u0131ndan yap\u0131lan rapora g\u00f6re, sadece da\u011f eteklerinde ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birka\u00e7 milyon ruble zarar\u0131 oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n<p><strong>4. \u015eu\u015fa \u0130li<\/strong><\/p>\n<p>\u015eu\u015fa ilinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Zangezur iliyle s\u0131n\u0131rda\u015ft\u0131r. \u015eu\u015fa ilinin da\u011f ve da\u011f ete\u011findeki M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yleri (Zangezur ilindeki benzerlikleri ta\u015f\u0131yor.) Ermeni k\u00f6yleriyle \u00e7evrilidir. Her zaman oldu\u011fu gibi bu durumu f\u0131rsat bilen Ermeniler, M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerine h\u00fccumlar\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flar ve \u00e7e\u015fitli zul\u00fcm ve katliamlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdir. Tan\u0131klar\u0131n ifadelerine g\u00f6re, Ermenilerin \u015eu\u015fa&#8217;daki M\u00fcsl\u00fcmanlara d\u00fc\u015fman muamelesi yapmas\u0131 Rusya&#8217;da Bol\u015fevik devrimi \u00f6ncesine 1903 y\u0131l\u0131na dayanmaktad\u0131r. Y\u00f6redeki gergin hava a\u00e7\u0131k s\u00f6ylenmese de belli oluyor. Bir istisna durumu da 1905 y\u0131l\u0131ndaki ilk Ermeni-Tatar kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 olmu\u015ftur. Rusya&#8217;daki h\u00fck\u00fcmet devriminden sonra, zaten silahlanmaya ba\u015flayan Ermeniler, daha \u00e7ok sil\u00e2h sahibi olmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Onlar\u0131n sil\u00e2hlanm\u0131\u015f haydut gruplar\u0131 cephane ka\u00e7\u0131rarak asker ve subaylar taraf\u0131ndan say\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rmaktayd\u0131. Bu d\u00f6nemden sonra Ermeniler M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k tehditte bulunmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Kendi mill\u00ee ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmak maksad\u0131yla M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n refah\u0131n\u0131 yok etmek isteyen Ermeni Ta\u015fnaks\u00fctyun Partisi M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda s\u0131n\u0131fsal karga\u015fa yaratma propagandas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Neticede \u00e7ift\u00e7iler birka\u00e7 derebeyin topraklar\u0131na sald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Sald\u0131r\u0131ya Faruh Bey Vezirov \u00e7iftli\u011fi de maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Levon Sergeevi\u00e7 Vartapetov&#8217;un y\u00f6redeki temsilcisini Ermeniler \u015eu\u015fa ili komiseri se\u00e7erek tamam\u0131yla Ermenilerden olu\u015fan milis grubunu organize etmi\u015flerdir. Bu milisler \u00f6zellikle \u015eu\u015fa ve Karyagin aras\u0131ndaki yolda, Molla Nasrettin k\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fc \u00fcst\u00fcnde ve \u015eu\u015fa-Askeran yolu \u00fczerinde s\u00fcrekli n\u00f6bet tutmu\u015flar ve yoldan ge\u00e7en M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sil\u00e2hlar\u0131na el koymu\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece Ermeniler daha sonra belirtilmi\u015f istikamette M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hareket etmelerini yasaklayarak durdurdular. \u015eu\u015fa ilindeki mevcut Ermeni \u00f6rg\u00fctleri daha sonra tamam\u0131yla asker\u00ee \u015fekil alm\u0131\u015f, onlar\u0131n asker\u00ee ko\u011fu\u015flar\u0131, sil\u00e2h ve giyecek cephanelerine sahip olmu\u015ftur. Hatta Hankent&#8217;indeki asker\u00ee hastahaneyi de sahiplenmi\u015flerdir. Ermenilerin bu \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlenmeleri, Zengezur ilindeki Gorus \u015fehrinde T\u00fcrkiyeli ka\u00e7ak Ermeni generali Andronik&#8217;in gelmesiyle daha \u00e7ok g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir&#8230;<\/p>\n<p>Bu arada Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Tahkikat Komisyonu&#8217;nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda Ta\u015fnaklar\u0131n kom\u00fcnistlerle i\u015f birli\u011fi yaparak 1918 senesinin Mart-Eyl\u00fcl aylar\u0131 zarf\u0131nda mill\u00ee ve din\u00ee kimliklerinden dolay\u0131 50.000&#8217;den fazla Azer\u00ee T\u00fcrk&#8217;\u00fcn\u00fc katletti\u011fi ger\u00e7e\u011fi belgelerle kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yaz\u0131 Do\u00e7. Ayg\u00fcn ATTAR, \u201cRus albaylar\u0131 Ermeni ter\u00f6r\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131kl\u0131yor\u201d makalesinden al\u0131nt\u0131<strong> (<\/strong>Asker\u00ee Tarih Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergis<strong>) <\/strong>yap\u0131larak d\u00fczenlenmi\u015ftir<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1918 y\u0131l\u0131nda Ermenilerin Azerilere kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 soyk\u0131r\u0131mda on binlerce insan hunharca katledilmi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcmanlara yap\u0131lm\u0131\u015f mezalimin tahkik olunmas\u0131, cinayetlerin kay\u0131tlara ge\u00e7mesi, katillerin bulunmas\u0131 ve madd\u00ee zarar\u0131n belirlenmesi i\u00e7in 15 Haziran 1918 tarihli karara esasen Fevkal\u00e2de istintak Komisyon-Ola\u011fan \u00dcst\u00fc Tahkikat Komisyonu kurdu.<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[646,265,249],"tags":[],"class_list":["post-7324","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-beginning-genocide-slide-2","category-analysis-genocides-of-azerbaijanis-3","category-genocides-of-azerbaijanis-3"],"fimg_url":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7324"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7324\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/1905.az\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}